Specjalne ostrzeżenia
Risperidon Vipharm

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Risperidon Vipharm

Stosowanie rysperydonu wymaga szczególnej uwagi lekarza prowadzącego ze względu na możliwość wystąpienia szeregu poważnych działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje na temat potencjalnych zagrożeń związanych z terapią tym lekiem oraz zalecane środki ostrożności.¹

Pacjenci starsi z otępieniem

Zwiększona umieralność stanowi istotne zagrożenie u osób starszych z otępieniem leczonych rysperydonem. Metaanaliza 17 kontrolowanych badań klinicznych wykazała podwyższoną śmiertelność u pacjentów otrzymujących atypowe leki przeciwpsychotyczne w porównaniu z grupą placebo. W badaniach rysperydonu częstość zgonów wynosiła 4,0% wśród leczonych rysperydonem wobec 3,1% w grupie placebo (iloraz szans 1,21 przy 95% przedziale ufności 0,7-2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (przedział 67-100 lat).²

Podobne, choć nieznacznie zwiększone ryzyko zgonu obserwowano również u osób starszych z otępieniem leczonych klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi. Nie ustalono dokładnej przyczyny zwiększonego ryzyka ani tego, w jakim stopniu jest ono przypisywane samym lekom przeciwpsychotycznym, a w jakim innym czynnikom związanym ze stanem pacjentów.³

Jednoczesne leczenie furosemidem

Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie rysperydonu i furosemidu u pacjentów starszych z otępieniem. W badaniach klinicznych w tej grupie chorych zaobserwowano wyższą śmiertelność (7,3%; średni wiek 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych wyłącznie rysperydonem (3,1%; średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) lub wyłącznie furosemidem (4,1%; średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat).⁴

Zwiększoną umieralność przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu i furosemidu stwierdzono w dwóch z czterech badań klinicznych. Mechanizm patofizjologiczny tego zjawiska pozostaje niewyjaśniony. Należy zachować szczególną ostrożność rozważając jednoczesne stosowanie tych leków lub rysperydonu z innymi diuretykami o silnym działaniu, dokładnie analizując stosunek korzyści do ryzyka.⁵

Nie stwierdzono natomiast zwiększonej umieralności przy równoczesnym stosowaniu rysperydonu z innymi diuretykami. Należy pamiętać, że odwodnienie stanowi ogólny czynnik ryzyka zwiększonej umieralności i należy bezwzględnie go unikać u pacjentów starszych z otępieniem.⁶

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

Istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem rysperydonu u pacjentów starszych z otępieniem jest około trzykrotnie zwiększone ryzyko zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych. Dane z sześciu badań kontrolowanych placebo, przeprowadzonych głównie u osób starszych (>65 lat) z otępieniem, wykazały występowanie takich zdarzeń (ciężkich i nieciężkich łącznie) u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem w porównaniu do 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo. Iloraz szans wynosił 2,96 (przedział ufności 1,34-7,50).^{65 lat) z otępieniem, wykazały, że zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (ciężkie i nieciężkie, łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem, oraz u 1,2% (8/712) pacjentów, którym podawano placebo. Iloraz szans (przy 95% przedziale ufności) wynosił 2,96 (1,34; 7,50).”>7}

Mechanizm tego zwiększonego ryzyka nie został wyjaśniony. Podobne ryzyko może dotyczyć także innych leków przeciwpsychotycznych i innych populacji pacjentów. Risperidon Vipharm należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynnikami ryzyka udaru mózgu.⁸

Ryzyko CVAE jest szczególnie wysokie u pacjentów z otępieniem typu mieszanego lub naczyniowego – znacząco wyższe niż u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego. Z tego powodu pacjenci z innymi typami otępienia niż typu alzheimerowskiego nie powinni być leczeni rysperydonem.⁹

Konieczna jest wnikliwa ocena stosunku korzyści do ryzyka przed zastosowaniem Risperidon Vipharm u osób starszych z otępieniem, z uwzględnieniem indywidualnych czynników ryzyka udaru mózgu. Pacjentów oraz ich opiekunów należy poinstruować o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów potencjalnych zdarzeń naczyniowo-mózgowych, takich jak nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg oraz problemy z mową lub widzeniem. W takich przypadkach należy niezwłocznie rozważyć przerwanie leczenia rysperydonem.¹⁰

Rysperydon należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne są nieskuteczne lub mają ograniczoną skuteczność, oraz gdy pacjent może stanowić zagrożenie dla siebie lub innych. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem potrzeby kontynuacji leczenia.¹¹

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na działanie blokujące receptory alfa, rysperydon może powodować niedociśnienie, w szczególności niedociśnienie ortostatyczne w początkowej fazie dostosowywania dawki. Klinicznie istotne niedociśnienie obserwowano w przypadkach jednoczesnego stosowania leków przeciwnadciśnieniowych.¹²

Risperidon Vipharm należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami układu krążenia (takimi jak niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, choroby naczyniowo-mózgowe) i zgodnie z zaleceniami, zwiększać dawkę stopniowo. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹³

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

W związku ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, raportowano przypadki leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów) donoszono o przypadkach agranulocytozy.<sup data-drug="Risperidon Vipharm" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Donoszono o przypadkach leukopenii, neutropenii i agranulocytozy związanych z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu. Po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu, bardzo rzadko (14

Pacjentów z klinicznie istotnym niskim poziomem białych krwinek (WBC) lub leukopenii/neutropenii w wywiadzie wynikającej z leczenia należy monitorować przez kilka pierwszych miesięcy terapii. Należy rozważyć odstawienie rysperydonu w przypadku klinicznie istotnego spadku WBC przy braku innych czynników przyczynowych.¹⁵

Pacjentów z klinicznie istotną neutropenią należy dokładnie monitorować pod kątem gorączki i innych objawów lub oznak zakażenia i niezwłocznie podjąć leczenie w przypadku wystąpienia takich objawów. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba granulocytów obojętnochłonnych <1 x 10⁹/l) należy przerwać podawanie rysperydonu i monitorować poziom WBC do czasu normalizacji.<sup data-drug="Risperidon Vipharm" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Pacjentów z klinicznie istotną neutropenią należy dokładnie monitorować pod kątem gorączki lub innych objawów lub oznak zakażenia i szybko poddawać leczeniu, jeśli wystąpią takie objawy lub oznaki. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba granulocytów obojętnochłonnych 16

Późne dyskinezy/objawy pozapiramidowe

Rysperydon, podobnie jak inne leki o właściwościach antagonistycznych wobec receptorów dopaminowych, wiąże się z ryzykiem wystąpienia późnych dyskinez. Są to zaburzenia charakteryzujące się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza mięśni języka i/lub mięśni twarzy. Pojawienie się objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka wystąpienia późnych dyskinez. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych i przedmiotowych późnych dyskinez należy rozważyć przerwanie leczenia wszelkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁷

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów przyjmujących jednocześnie rysperydon i leki psychostymulujące (np. metylofenidat). Objawy pozapiramidowe mogą pojawić się lub nasilić po przerwaniu leczenia lekami psychostymulującymi.¹⁸

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych istnieje ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego (ZZN). Jest to stan zagrażający życiu, charakteryzujący się podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy krwi. Mogą także wystąpić mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W przypadku rozpoznania ZZN należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym Risperidon Vipharm.¹⁹

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym Risperidon Vipharm, pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego, należy starannie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może pogorszyć przebieg choroby Parkinsona.²⁰

U pacjentów z tymi schorzeniami występuje zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne. Objawy tej zwiększonej wrażliwości mogą obejmować: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które towarzyszą objawom pozapiramidowym.²¹

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem obserwowano przypadki hiperglikemii, cukrzycy oraz zaostrzenia wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa była zgłaszana bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa – rzadko.²²

Zaleca się odpowiednią obserwację kliniczną zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi, w tym Risperidon Vipharm, należy monitorować objawy hiperglikemii (takie jak polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie). Pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać pod kątem kontroli glikemii.²³

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania Risperidon Vipharm obserwowano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularne kontrolowanie masy ciała pacjentów.²⁴

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym podczas leczenia rysperydonem. Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi.²⁵

Choć dotychczas w badaniach klinicznych i epidemiologicznych nie wykazano jednoznacznego związku ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, zaleca się zachowanie ostrożności u pacjentów z wywiadem w tym kierunku. Risperidon Vipharm należy stosować ostrożnie u pacjentów ze stwierdzoną wcześniej hiperprolaktynemią lub z guzami prolaktynozależnymi.²⁶

Wydłużenie odstępu QT

Po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu bardzo rzadko zgłaszano przypadki wydłużenia odstępu QT. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniami elektrolitowymi (niedoborem potasu lub magnezu), ponieważ lek może zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii.²⁷

Ostrożność należy także zachować w przypadku stosowania rysperydonu jednocześnie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT.²⁸

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania Risperidon Vipharm u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.²⁹

Priapizm

W związku z blokującym działaniem rysperydonu na receptory alfa-adrenergiczne, podczas leczenia produktem Risperidon Vipharm może wystąpić priapizm (bolesny, długotrwały wzwód prącia).³⁰

Regulacja temperatury ciała

Leki przeciwpsychotyczne, w tym rysperydon, mogą zakłócać zdolność organizmu do obniżania podstawowej temperatury ciała. Zaleca się zachowanie ostrożności w przypadku przepisywania Risperidon Vipharm pacjentom, którzy mogą być narażeni na czynniki sprzyjające podwyższeniu temperatury ciała, np. wykonujących intensywny wysiłek fizyczny, narażonych na ekstremalne wysokie temperatury, przyjmujących jednocześnie leki o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnionych.³¹

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych z udziałem rysperydonu zaobserwowano działanie przeciwwymiotne. Jeśli występuje u ludzi, może ono maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.³²

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z niewydolnością nerek mają mniejszą zdolność do eliminowania aktywnej frakcji przeciwpsychotycznej niż dorośli pacjenci z prawidłową czynnością nerek. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby następuje wzrost stężenia w osoczu wolnej frakcji rysperydonu.³³

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). Ze względu na częste występowanie nabytych czynników ryzyka ŻChZZ u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka ŻChZZ i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.³⁴

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki z grupy α1a-antagonistów, w tym rysperydon, obserwowano występowanie śródoperacyjnego zespołu wiotkiej tęczówki (ang. Intraoperative Floppy Iris Syndrome – IFIS) podczas operacji zaćmy. IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po operacji.³⁵

Należy poinformować chirurga okulistycznego przed operacją, że pacjent obecnie lub w przeszłości stosował leki o antagonistycznym działaniu wobec receptora α1a-adrenergicznego. Potencjalne korzyści zaprzestania terapii blokerami receptorów α1a-adrenergicznych przed operacją zaćmy nie zostały ustalone i należy rozważyć ryzyko zaprzestania terapii przeciwpsychotycznej.³⁶

Szczególne zalecenia dotyczące populacji pediatrycznej

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe.³⁷

Działanie sedatywne rysperydonu należy w tej populacji dokładnie obserwować ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³⁸

Podawanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar wyjściowej masy ciała przed rozpoczęciem leczenia i regularne jej monitorowanie. Zmiany wzrostu stwierdzane w długotrwałych, otwartych badaniach rozszerzonych mieściły się w normach określonych dla danego wieku. Wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został wystarczająco zbadany.³⁹

Ze względu na możliwość wpływu długotrwałej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy prowadzić regularną ocenę kliniczną stanu endokrynologicznego pacjenta. Powinna ona obejmować pomiary wzrostu, masy ciała, ocenę dojrzewania płciowego, kontrolę występowania miesiączkowania i innych potencjalnych działań prolaktynozależnych.⁴⁰

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.⁴¹

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Risperidon Vipharm zawiera laktozę. Produkt leczniczy nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy, nietolerancją galaktozy, galaktozemią lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.⁴²

Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że lek uznaje się za „wolny od sodu”.⁴³

Zalecenia dotyczące dawkowania

Specyficzne zalecenia dotyczące dawkowania, szczególnie u dzieci i młodzieży, oraz u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby, należy sprawdzić w punkcie 4.2 Charakterystyki Produktu Leczniczego.⁴⁴