Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne, potencjalnie śmiertelne zagrożenie, wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Główne zagrożenie dotyczy uszkodzenia wątroby, które może rozwinąć się nawet gdy pacjent początkowo nie wykazuje wyraźnych objawów. Istotne jest, aby pacjenta z podejrzeniem przedawkowania paracetamolu natychmiast skierować do placówki medycznej, nawet przy braku objawów klinicznych, ponieważ hepatotoksyczność może ujawnić się z opóźnieniem sięgającym 24-72 godzin.¹

Fazy zatrucia paracetamolem

Przedawkowanie paracetamolu przebiega w czterech charakterystycznych fazach, które rozpoczynają się od momentu przyjęcia nadmiernej dawki leku:²

• FAZA I (12-24 godzin): objawy niespecyficzne obejmujące nudności, wymioty, wzmożoną potliwość oraz jadłowstręt³
• FAZA II (24-48 godzin): następuje pozorna poprawa stanu klinicznego, która może być myląca; jednocześnie obserwuje się wzrost aktywności aminotransferaz (AspAT, AlAT), stężenia bilirubiny oraz zaburzenia w zakresie protrombiny⁴
• FAZA III (72-96 godzin): szczytowy okres hepatotoksyczności, podczas którego aktywność AspAT może osiągnąć nawet wartość 20 000⁵
• FAZA IV (7-8 dni): okres zdrowienia, jeśli pacjent przeżyje ostre uszkodzenie wątroby⁶

Dawki toksyczne i potencjalnie śmiertelne

Określono następujące progi dawek toksycznych paracetamolu:

• Najmniejsza dawka toksyczna: 6 g u osób dorosłych, powyżej 100 mg/kg masy ciała u dzieci⁷
• Dawki potencjalnie śmiertelne: powyżej 20-25 g⁸
• Dawka wymagająca oznaczenia stężenia paracetamolu w surowicy: większa niż 150 mg/kg masy ciała lub gdy dawka przyjęta jest nieznana⁹

Powikłania przedawkowania paracetamolu

Głównym powikłaniem przedawkowania paracetamolu jest hepatotoksyczność, która może prowadzić do dalszych, zagrażających życiu konsekwencji. Oprócz uszkodzenia wątroby, może wystąpić także:¹⁰

• Ostra niewydolność nerek z martwicą kanalików nerkowych¹¹
• Uszkodzenie mięśnia sercowego¹²
• Niewydolność wątroby mogąca prowadzić do encefalopatii, śpiączki i śmierci¹³

Diagnostyka przedawkowania

Kluczowym badaniem diagnostycznym jest oznaczenie stężenia paracetamolu w osoczu. Próbkę należy pobrać w ciągu 4 godzin od przyjęcia leku. Interpretacja wyników:¹⁴

• Stężenie przekraczające 300 mikrogramów/ml po 4 godzinach wiąże się z uszkodzeniem wątroby u 90% pacjentów
• Uszkodzenie wątroby zaczyna występować przy stężeniach:
  • Powyżej 120 mikrogramów/ml po 4 godzinach
  • Powyżej 30 mikrogramów/ml po 12 godzinach

Ponadto, należy monitorować czynność wątroby wykonując badania biochemiczne co 24 godziny u pacjentów z objawami hepatotoksyczności.¹⁵

Postępowanie lecznicze w przedawkowaniu

W każdym przypadku przedawkowania paracetamolu należy zastosować następujące procedury:¹⁶

1. Aspiracja i płukanie żołądka – najskuteczniejsze w ciągu pierwszych 4 godzin od przyjęcia leku
2. Podanie specyficznej odtrutki – N-acetylocysteiny (NAC), która może być stosowana dożylnie lub doustnie¹⁷

Protokół podawania N-acetylocysteiny dożylnie

Zalecany schemat podawania N-acetylocysteiny dożylnie obejmuje całkowitą dawkę 300 mg/kg masy ciała, podawaną w ciągu 20 godzin i 15 minut według następującego schematu:¹⁸

Dla osób dorosłych:

• Dawka początkowa: 150 mg/kg masy ciała (odpowiada 0,75 ml/kg masy ciała 20% roztworu wodnego N-acetylocysteiny o pH 6,5), podawana powoli przez 15 minut dożylnie lub rozcieńczona w 200 ml 5% dekstrozy¹⁹
• Dawka podtrzymująca:
  • Początkowo: 50 mg/kg masy ciała (odpowiada 0,25 ml/kg masy ciała 20% roztworu wodnego N-acetylocysteiny o pH 6,5) rozcieńczone w 500 ml 5% dekstrozy, podawane jako powolny wlew przez 4 godziny²⁰
  • Następnie: 100 mg/kg masy ciała (odpowiada 0,5 ml/kg masy ciała 20% roztworu wodnego N-acetylocysteiny o pH 6,5) rozcieńczone w 1000 ml 5% dekstrozy, podawane jako powolny wlew przez 16 godzin²¹

Dla dzieci:

U dzieci objętość 5% roztworu dekstrozy do wlewu należy odpowiednio dostosować do wieku i masy ciała, aby zapobiec zastojowi w krążeniu płucnym.²²

Skuteczność odtrutki i monitorowanie leczenia

Skuteczność N-acetylocysteiny jako odtrutki jest zależna od czasu, jaki upłynął od momentu zatrucia:²³

• Największa skuteczność: w ciągu pierwszych 8 godzin od momentu zatrucia
• Po 8 godzinach: skuteczność stopniowo maleje
• Po 15 godzinach: odtrutka staje się nieskuteczna

Można rozważyć zaprzestanie podawania N-acetylocysteiny, jeżeli stężenie paracetamolu we krwi spadnie poniżej 200 mikrogramów/ml, co należy potwierdzić badaniem krwi.²⁴

Tabela objawów przedawkowania paracetamolu

Objawy przedawkowania według układów

Należy podkreślić, że przedawkowanie paracetamolu stanowi stan zagrożenia życia, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej. Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie zatrucia i szybkie podanie odtrutki (N-acetylocysteiny), najlepiej w ciągu pierwszych 8 godzin od momentu przyjęcia nadmiernej dawki leku.²⁵