Właściwości farmakodynamiczne leku Pantoprazol

Pantoprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako produkty lecznicze stosowane w chorobach związanych z nadmierną kwaśnością soku żołądkowego, a dokładniej do inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC02). Jest to substancja stosowana w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, która zawiera 40 mg pantoprazolu w postaci pantoprazolu sodowego półtorawodnego.¹

Mechanizm działania

Pantoprazol jest podstawionym benzoimidazolem, który wykazuje specyficzne działanie hamujące wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Mechanizm jego działania polega na blokowaniu pompy protonowej znajdującej się w komórkach okładzinowych żołądka. W środowisku kwaśnym tych komórek pantoprazol ulega przekształceniu do swojej postaci czynnej, która następnie hamuje aktywność enzymu H+,K+-ATP-azy, odpowiedzialnego za końcowy etap produkcji kwasu solnego w żołądku.²

Istotną cechą działania pantoprazolu jest zależność stopnia zahamowania wydzielania kwasu od zastosowanej dawki. Efekt ten dotyczy zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu solnego. U większości pacjentów ustąpienie objawów osiągane jest stosunkowo szybko, w ciągu 2 tygodni terapii.³

Podobnie jak inne inhibitory pompy protonowej oraz inhibitory receptora H2, pantoprazol powoduje zmniejszenie kwaśności treści żołądkowej, co wtórnie prowadzi do zwiększenia wydzielania gastryny. Wzrost stężenia gastryny jest proporcjonalny do stopnia zmniejszenia kwaśności i ma charakter odwracalny.⁴

Szczególną właściwością pantoprazolu jest jego zdolność do wiązania się z enzymem na poziomie receptora komórkowego, co umożliwia wpływ na wydzielanie kwasu solnego niezależnie od stymulacji przez inne substancje, takie jak acetylocholina, histamina czy gastryna. Co ważne, efekt działania leku jest taki sam niezależnie od drogi podania – doustnej czy dożylnej.⁵

Efekty farmakodynamiczne

Podczas stosowania pantoprazolu obserwuje się charakterystyczne zmiany w stężeniu gastryny na czczo, które ulegają zwiększeniu. W przypadku krótkotrwałego stosowania, w większości przypadków wartości te pozostają w granicach normy. Natomiast podczas długotrwałego leczenia stężenie gastryny najczęściej ulega podwojeniu. Nadmierne zwiększenie stężenia gastryny występuje jedynie w sporadycznych przypadkach.⁶

W rzadkich przypadkach długotrwałego leczenia obserwowano łagodne do umiarkowanego zwiększenie liczby specyficznych komórek wydzielania wewnętrznego ECL (ang. enterochromaffin-like cell) w żołądku, prowadzące do rozrostu prostego do gruczolakowatego. Jednakże, zgodnie z dotychczasowymi badaniami klinicznymi, u ludzi nie stwierdzono powstawania zmian przedrakowiakowych (rozrost atypowy) ani rakowiaków żołądka, które obserwowano w badaniach na zwierzętach.⁷

W przypadku długotrwałej terapii pantoprazolem trwającej ponad rok, w oparciu o wyniki badań na zwierzętach, nie można całkowicie wykluczyć wpływu leku na parametry wewnątrzwydzielnicze tarczycy.⁸

Wpływ na badania diagnostyczne

Istotnym aspektem farmakodynamicznym związanym ze stosowaniem produktów zmniejszających wydzielanie kwasu solnego, w tym pantoprazolu, jest ich wpływ na wyniki niektórych badań diagnostycznych. Podczas leczenia tymi produktami zwiększa się stężenie gastryny w surowicy w odpowiedzi na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Ponadto, w związku ze zmniejszeniem kwaśności soku żołądkowego, zwiększa się również stężenie chromograniny A (CgA).⁹

Wzrost stężenia CgA może wpływać na wynik testu laboratoryjnego, stosowanego w diagnostyce guzów neuroendokrynnych. W związku z tym, aby uniknąć fałszywie pozytywnych wyników badań, zaleca się przerwanie stosowania inhibitorów pompy protonowej na okres od 5 do 14 dni przed wykonaniem oznaczenia stężenia CgA we krwi. Jeżeli stężenie CgA i gastryny nie ulegną normalizacji po 5 dniach od odstawienia leku, pomiar należy powtórzyć po 14 dniach od zaprzestania stosowania inhibitora pompy protonowej. Okres ten pozwala na powrót poziomu CgA, fałszywie podwyższonego wskutek leczenia, do wartości referencyjnych.¹⁰