Interakcje leku
Omeprazole Sandoz 40 mg

Interakcje omeprazolu z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Omeprazol może wchodzić w istotne klinicznie interakcje z wieloma substancjami leczniczymi, co wynika zarówno z jego wpływu na pH soku żołądkowego, jak i oddziaływania na szlaki metaboliczne, głównie poprzez układ enzymatyczny cytochromu P450. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę znanych interakcji omeprazolu, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej.¹

Wpływ omeprazolu na farmakokinetykę innych substancji czynnych poprzez zmiany pH

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego podczas terapii omeprazolem może znacząco wpływać na wchłanianie leków, których absorpcja jest zależna od pH w żołądku. W zależności od właściwości fizykochemicznych danej substancji, wpływ ten może prowadzić zarówno do zwiększenia, jak i zmniejszenia biodostępności jednocześnie stosowanych leków.²

Interakcje z lekami przeciwwirusowymi

Szczególnie istotne są interakcje omeprazolu z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HIV. Jednoczesne stosowanie omeprazolu z nelfinawirem jest przeciwwskazane ze względu na znaczące zmniejszenie stężenia nelfinawiru i jego aktywnego metabolitu M8 w osoczu. Podawanie omeprazolu w dawce 40 mg raz na dobę zmniejsza średnią ekspozycję na nelfinawir o około 40%, a na jego czynny farmakologicznie metabolit M8 aż o 75-90%. Mechanizm tej interakcji może być związany nie tylko ze zmianami pH, ale również z hamowaniem aktywności izoenzymu CYP2C19.³

Równie istotna jest interakcja omeprazolu z atazanawirem. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych leków, ponieważ omeprazol w dawce 40 mg raz na dobę podawany jednocześnie z atazanawirem (300 mg)/rytonawirem (100 mg) powoduje zmniejszenie ekspozycji na atazanawir aż o 75%. Co ważne, zwiększenie dawki atazanawiru do 400 mg nie kompensuje w pełni wpływu omeprazolu. Nawet mniejsza dawka omeprazolu (20 mg raz na dobę) podawana z atazanawirem (400 mg)/rytonawirem (100 mg) zmniejsza ekspozycję na atazanawir o około 30% w porównaniu ze standardowym schematem dawkowania atazanawiru z rytonawirem.⁴

Interakcje z lekami przeciwgrzybiczymi

Wchłanianie niektórych leków przeciwgrzybiczych, takich jak pozakonazol, ketokonazol i itrakonazol, jest istotnie zmniejszone podczas jednoczesnego stosowania z omeprazolem, co może prowadzić do zmniejszenia ich skuteczności klinicznej. Z tego powodu zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania omeprazolu z pozakonazolem.⁵

Interakcje z lekami przeciwnowotworowymi

Podobnie jak w przypadku leków przeciwgrzybiczych, omeprazol może zmniejszać wchłanianie erlotynibu, leku stosowanego w terapii niektórych nowotworów. Ze względu na potencjalne zmniejszenie skuteczności terapeutycznej, należy unikać jednoczesnego stosowania tych leków.⁶

W przypadku metotreksatu odnotowano, że jednoczesne stosowanie z inhibitorami pompy protonowej może zwiększać stężenie tego cytostatyku u niektórych pacjentów. Przy stosowaniu dużych dawek metotreksatu należy rozważyć czasowe odstawienie omeprazolu, aby uniknąć potencjalnie niebezpiecznego zwiększenia toksyczności metotreksatu.⁷

Interakcje związane z wpływem na metabolizm przez CYP2C19

Omeprazol jest umiarkowanym inhibitorem aktywności CYP2C19, głównego izoenzymu cytochromu P450 uczestniczącego w jego własnym metabolizmie. Z tego powodu może osłabiać metabolizm innych substancji leczniczych metabolizowanych przez ten sam izoenzym, co prowadzi do zwiększenia ich stężenia w osoczu. Do leków, których stężenie może wzrosnąć w wyniku interakcji z omeprazolem na poziomie CYP2C19, należą R-warfaryna i inne antagoniści witaminy K, cylostazol, diazepam oraz fenytoina.⁸

Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcję z cylostazoliem. Omeprazol w dawce 40 mg zwiększa wartości Cmax i AUC dla cylostazolu o odpowiednio 18% i 26%, a dla jednego z jego aktywnych metabolitów o 29% i 69%, co może nasilać działanie przeciwpłytkowe cylostazolu.⁹

W przypadku fenytoiny zaleca się ścisłe monitorowanie jej stężenia w osoczu podczas pierwszych dwóch tygodni leczenia omeprazolem. Jeśli w tym czasie zmodyfikowano dawkę fenytoiny, należy ponownie kontrolować jej stężenie i ewentualnie dostosować dawkę po zakończeniu terapii omeprazolem.¹⁰

Interakcja z klopidogrelem

Szczególnie istotna klinicznie jest interakcja omeprazolu z klopidogrelem, lekiem przeciwpłytkowym stosowanym w prewencji zdarzeń sercowo-naczyniowych. Badania przeprowadzone u zdrowych ochotników wykazały występowanie farmakokinetyczno-farmakodynamicznej interakcji między klopidogrelem (dawka nasycająca 300 mg, następnie dawka podtrzymująca 75 mg/dobę) a omeprazolem (80 mg/dobę doustnie). Interakcja ta prowadzi do zmniejszenia ekspozycji na aktywny metabolit klopidogrelu średnio o 46% oraz zmniejszenia maksymalnego hamowania agregacji płytek krwi indukowanego przez ADP średnio o 16%.¹¹

Mimo że dane z badań obserwacyjnych i klinicznych dotyczące klinicznych następstw tej interakcji w odniesieniu do ciężkich zdarzeń sercowo-naczyniowych są niejednoznaczne, ze względów ostrożności odradza się jednoczesne stosowanie omeprazolu i klopidogrelu.¹²

Interakcja z digoksyną

Jednoczesne podawanie omeprazolu (20 mg/dobę) i digoksyny u zdrowych ochotników powoduje zwiększenie biodostępności digoksyny o około 10%. Choć objawy toksyczności digoksyny obserwowano rzadko, należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania omeprazolu w dużych dawkach u osób w podeszłym wieku przyjmujących digoksynę. W takich przypadkach wskazane jest ścisłe monitorowanie działania terapeutycznego digoksyny oraz jej stężenia w surowicy.¹³

Interakcje o nieznanym mechanizmie

Jednoczesne stosowanie omeprazolu i sakwinawiru z rytonawirem powoduje znaczące zwiększenie stężenia sakwinawiru w osoczu (około 70%). Co istotne, mimo tego wzrostu stężenia, lek był dobrze tolerowany przez pacjentów z zakażeniem HIV.¹⁴

Opisywano również zwiększenie stężenia takrolimusu w surowicy podczas jednoczesnego stosowania z omeprazolem. W takiej sytuacji zaleca się ścisłe monitorowanie stężenia takrolimusu oraz funkcji nerek (ocena klirensu kreatyniny). W razie potrzeby należy odpowiednio dostosować dawkę takrolimusu.¹⁵

Wpływ innych substancji leczniczych na farmakokinetykę omeprazolu

Metabolizm omeprazolu zachodzi głównie za pośrednictwem izoenzymów CYP2C19 oraz CYP3A4 cytochromu P450. Z tego powodu substancje o działaniu hamującym lub indukującym te izoenzymy mogą wpływać na stężenie omeprazolu w surowicy.¹⁶

Inhibitory CYP2C19 i/lub CYP3A4, takie jak klarytromycyna czy worykonazol, mogą prowadzić do zwiększenia stężenia omeprazolu w surowicy poprzez hamowanie jego metabolizmu. Ze względu na dobrą tolerancję dużych dawek omeprazolu, modyfikacja jego dawki zwykle nie jest konieczna. Dostosowanie dawki należy jednak rozważyć u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby oraz w przypadku długotrwałego leczenia.¹⁷

Z kolei substancje indukujące aktywność CYP2C19 i/lub CYP3A4, takie jak ryfampicyna czy ziele dziurawca, mogą prowadzić do zmniejszenia stężenia omeprazolu w surowicy poprzez przyspieszenie jego metabolizmu. W takiej sytuacji może być konieczne zwiększenie dawki omeprazolu, aby utrzymać jego skuteczność terapeutyczną.¹⁸

Interakcje omeprazolu z alkoholem

Dane dotyczące bezpośrednich interakcji między omeprazolem a alkoholem są ograniczone. Niemniej jednak, należy mieć na uwadze kilka istotnych aspektów podczas jednoczesnego przyjmowania omeprazolu i spożywania alkoholu:

• Wpływ na pH żołądka – Zarówno omeprazol, jak i alkohol wpływają na środowisko żołądka. Omeprazol silnie hamuje wydzielanie kwasu solnego, podwyższając pH soku żołądkowego, natomiast alkohol może drażnić błonę śluzową żołądka i w zależności od stężenia oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta, może stymulować lub hamować wydzielanie kwasu żołądkowego.
• Wpływ na metabolizm wątrobowy – Zarówno omeprazol, jak i alkohol są metabolizowane w wątrobie, częściowo przez te same układy enzymatyczne. Przewlekłe spożywanie alkoholu może indukować enzymy cytochromu P450, co potencjalnie może przyspieszyć metabolizm omeprazolu i zmniejszyć jego stężenie w osoczu.
• Ryzyko interakcji z innymi lekami – U pacjentów przyjmujących jednocześnie inne leki, alkohol może nasilać niektóre interakcje lekowe związane z omeprazolem, szczególnie w przypadku substancji sedatywnych, takich jak diazepam.
• Wpływ na błonę śluzową przewodu pokarmowego – Alkohol może nasilać uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego, co może częściowo niwelować ochronne działanie omeprazolu na śluzówkę żołądka i dwunastnicy.

Ze względów bezpieczeństwa, zaleca się ostrożność przy spożywaniu alkoholu podczas terapii omeprazolem, szczególnie u pacjentów z chorobami wątroby, chorobą wrzodową lub zapaleniem błony śluzowej żołądka. W przypadku pacjentów z ciężkimi schorzeniami przewodu pokarmowego lub wątroby wskazane jest unikanie alkoholu podczas leczenia omeprazolem.

Tabela interakcji omeprazolu z innymi lekami