Mechanizm działania omeprazolu

Omeprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC01). Jest to substancja występująca w postaci racemicznej mieszaniny dwóch enancjomerów, której działanie polega na specyficznym zmniejszaniu wydzielania kwasu solnego w żołądku. Mechanizm działania omeprazolu charakteryzuje się wysoką specyficznością – jest on swoistym inhibitorem pompy protonowej zlokalizowanej w komórkach okładzinowych żołądka. Dzięki temu substancja wykazuje szybkie działanie i zapewnia skuteczną kontrolę objawów poprzez odwracalne hamowanie wydzielania kwasu solnego przy zastosowaniu dawkowania raz na dobę.¹

Wszystkie obserwowane działania farmakodynamiczne omeprazolu można bezpośrednio powiązać z jego wpływem na wydzielanie kwasu solnego.²

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Dożylne podanie omeprazolu u ludzi powoduje hamowanie wydzielania kwasu solnego w żołądku w sposób zależny od dawki. W celu osiągnięcia natychmiastowego zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej, porównywalnego z efektem wielokrotnego podawania doustnego dawki 20 mg, zalecana pierwsza dawka dożylna omeprazolu wynosi 40 mg. Podanie takiej dawki skutkuje natychmiastową redukcją kwaśności śródżołądkowej, ze średnim zmniejszeniem w okresie 24 godzin wynoszącym 90%, zarówno po wstrzyknięciu dożylnym, jak i po wlewie dożylnym.³

Istotnym aspektem farmakokinetyki omeprazolu jest fakt, że stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego koreluje z wielkością pola pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w czasie (AUC), natomiast nie wykazuje związku z faktycznym, chwilowym stężeniem leku w osoczu. Podczas terapii omeprazolem nie obserwowano zjawiska tachyfilaksji, co świadczy o utrzymywaniu się skuteczności leku w czasie długotrwałej terapii.⁴

Oddziaływanie na Helicobacter pylori

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju choroby wrzodowej, w tym wrzodów dwunastnicy i żołądka, oraz jest znaczącym czynnikiem w patogenezie zapalenia błony śluzowej żołądka. H. pylori w połączeniu z kwasem solnym wydzielanym w żołądku tworzy główny kompleks czynników odpowiedzialnych za rozwój choroby wrzodowej. Ponadto, bakteria ta odgrywa istotną rolę w rozwoju zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, które z kolei zwiększa ryzyko wystąpienia raka żołądka.⁵

Terapia eradykacyjna zakażenia H. pylori z zastosowaniem omeprazolu w połączeniu z odpowiednimi lekami przeciwbakteryjnymi wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu zmian chorobowych błony śluzowej żołądka oraz zapewnia długotrwałą remisję owrzodzeń trawiennych. Skuteczność takiego schematu terapeutycznego potwierdza dużą rolę H. pylori w patogenezie tych schorzeń.⁶

Efekty związane ze zmniejszeniem wydzielania kwasu solnego

Zmiany histopatologiczne

W trakcie długotrwałej terapii omeprazolem opisywano występowanie torbieli gruczołowych żołądka ze zwiększoną częstotliwością. Zmiany te stanowią fizjologiczną konsekwencję znacznego zahamowania wydzielania kwasu solnego. Charakteryzują się one łagodnym przebiegiem i prawdopodobnie ustępują samoistnie po zakończeniu terapii.⁷

Zmiany mikrobiologiczne

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny, w tym również w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej, prowadzi do zwiększenia liczby bakterii w żołądku, które fizjologicznie występują w przewodzie pokarmowym. W związku z tym, leczenie preparatami zmniejszającymi wydzielanie kwasu w żołądku może wiązać się z nieco podwyższonym ryzykiem wystąpienia zakażeń przewodu pokarmowego wywołanych przez bakterie takie jak Salmonella oraz Campylobacter.⁸

Zmiany endokrynologiczne

Podczas leczenia lekami przeciwwydzielniczymi obserwuje się wzrost stężenia gastryny w surowicy krwi, co stanowi odpowiedź organizmu na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Równocześnie dochodzi do zwiększenia stężenia chromograniny A (CgA) z powodu obniżenia kwaśności wewnątrzżołądkowej. Wzrost stężenia CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych.⁹

W związku z powyższym, dostępne dane wskazują na konieczność przerwania leczenia inhibitorami pompy protonowej w okresie od 5 dni do 2 tygodni przed planowanym pomiarem stężenia CgA. Takie postępowanie umożliwia powrót stężenia CgA, mylnie podwyższonego w wyniku leczenia inhibitorami pompy protonowej, do zakresu wartości referencyjnych.¹⁰

Długotrwała terapia omeprazolem może prowadzić do zwiększenia liczby komórek enterochromafinopodobnych (ECL) u niektórych pacjentów, zarówno dorosłych jak i dzieci. Zjawisko to jest prawdopodobnie spowodowane podwyższonym stężeniem gastryny w surowicy. Takie zmiany uważane są jednak za nieistotne klinicznie i nie wymagają modyfikacji schematu leczenia.¹¹

Informacje o produkcie leczniczym

Omeprazole Genoptim w dawce 40 mg to proszek do sporządzania roztworu do infuzji, który występuje w postaci białego do białawego porowatego „krążka” lub proszku. Po rozpuszczeniu w odpowiednim roztworze, zakres pH wynosi 8,9-9,5 przy użyciu roztworu glukozy oraz 9,3-10,3 po rozpuszczeniu w 0,9% roztworze chlorku sodowego.¹²

Każda fiolka produktu zawiera 42,6 mg omeprazolu sodowego, co odpowiada 40 mg omeprazolu. Po przygotowaniu roztworu, 1 ml zawiera 0,426 mg omeprazolu sodowego, co odpowiada 0,4 mg omeprazolu.¹³