Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Omeprazol jako inhibitor pompy protonowej, wpływający na pH wewnątrzżołądkowe, może istotnie oddziaływać na farmakokinetykę różnych substancji czynnych. Interakcje te są szczególnie ważne klinicznie ze względu na potencjalne konsekwencje terapeutyczne.¹

Wpływ omeprazolu na wchłanianie leków zależne od pH

Zmniejszona kwaśność środowiska wewnątrzżołądkowego podczas terapii omeprazolem może znacząco modyfikować wchłanianie substancji, których absorpcja jest zależna od pH treści żołądkowej. W zależności od właściwości fizykochemicznych danego leku, zmiana pH może prowadzić zarówno do zwiększenia, jak i zmniejszenia wchłaniania tych substancji.²

Interakcje z lekami przeciwwirusowymi

Szczególnie istotne klinicznie są interakcje omeprazolu z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HIV:

• Nelfinawir – jednoczesne stosowanie omeprazolu z nelfinawirem jest przeciwwskazane. Omeprazol w dawce 40 mg raz na dobę powoduje zmniejszenie średniej ekspozycji na nelfinawir o około 40% oraz redukcję ekspozycji na jego farmakologicznie czynny metabolit M8 o 75-90%. Interakcja ta może być związana z hamowaniem aktywności CYP2C19.³
• Atazanawir – nie zaleca się równoczesnego podawania omeprazolu z atazanawirem. Omeprazol w dawce 40 mg raz na dobę w połączeniu z atazanawirem (300 mg) i/lub rytonawirem (100 mg) powoduje redukcję ekspozycji na atazanawir o 75%. Zwiększenie dawki atazanawiru do 400 mg nie kompensuje tego efektu. Nawet mniejsza dawka omeprazolu (20 mg raz na dobę) powoduje zmniejszenie ekspozycji na atazanawir o około 30%.⁴
• Sakwinawir – jednoczesne stosowanie omeprazolu z sakwinawirem/rytonawirem zwiększa stężenie sakwinawiru w osoczu o około 70%, co jest zazwyczaj dobrze tolerowane przez pacjentów zakażonych HIV.⁵

Interakcje z lekami przeciwgrzybiczymi

Omeprazol istotnie zmniejsza wchłanianie leków przeciwgrzybiczych takich jak ketokonazol, itrakonazol i pozakonazol, co może ograniczać ich skuteczność kliniczną. Należy unikać jednoczesnego stosowania pozakonazolu z omeprazolem.⁶

Interakcje z lekami onkologicznymi

Erlotynib – wchłanianie erlotynibu jest istotnie zmniejszone podczas jednoczesnego stosowania z omeprazolem, co może prowadzić do obniżenia skuteczności klinicznej tego leku. Zaleca się unikanie równoczesnego stosowania tych leków.⁷

Metotreksat – u niektórych pacjentów raportowano zwiększenie stężenia metotreksatu podczas równoczesnego stosowania z inhibitorami pompy protonowej. W przypadku stosowania wysokich dawek metotreksatu należy rozważyć czasowe odstawienie omeprazolu.⁸

Interakcje związane z izoenzymem CYP2C19

Omeprazol jest umiarkowanym inhibitorem CYP2C19, głównego enzymu odpowiedzialnego za jego metabolizm. W związku z tym może on zmniejszać metabolizm innych substancji czynnych metabolizowanych przez CYP2C19, zwiększając ich ogólnoustrojową ekspozycję. Do leków tych należą:⁹

• R-warfaryna i inne antagoniści witaminy K – omeprazol może zwiększać ich ekspozycję ogólnoustrojową;¹⁰
• Cylostazol – omeprazol w dawce 40 mg zwiększa Cmax oraz AUC cylostazolu odpowiednio o 18% i 26%, a jednego z jego głównych metabolitów o 29% i 69%;¹¹
• Diazepam – może dojść do zwiększenia ekspozycji ogólnoustrojowej;¹²
• Fenytoina – zaleca się kontrolowanie stężenia fenytoiny w osoczu podczas pierwszych dwóch tygodni po rozpoczęciu leczenia omeprazolem. W przypadku dostosowywania dawki fenytoiny, kontrola i ewentualne dalsze modyfikacje dawkowania powinny być przeprowadzone po zakończeniu terapii omeprazolem.¹³

Interakcje z klopidogrelem

Omeprazol wpływa na metabolizm klopidogrelu, zmniejszając powstawanie jego aktywnego metabolitu. W badaniu klinicznym ze skrzyżowanym schematem leczenia, jednoczesne stosowanie omeprazolu (80 mg) z klopidogrelem zmniejszało ekspozycję na aktywny metabolit klopidogrelu o 46% (dzień 1) i 42% (dzień 5). Powodowało to redukcję średniego hamowania agregacji płytek (IPA) o 47% (po 24 godzinach) i 30% (dzień 5). Nawet podawanie leków o różnych porach nie zapobiegało tej interakcji, co wskazuje na hamujący wpływ omeprazolu na CYP2C19.¹⁴

Interakcje z glikozydami nasercowymi

Digoksyna – jednoczesne stosowanie omeprazolu (20 mg na dobę) i digoksyny u zdrowych ochotników zwiększa biodostępność digoksyny o 10%. Choć objawy toksyczności digoksyny obserwowane są rzadko, należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu omeprazolu w wysokich dawkach u osób w podeszłym wieku oraz kontrolować działanie terapeutyczne digoksyny.¹⁵

Interakcje z lekami immunosupresyjnymi

Takrolimus – opisywano zwiększenie stężenia takrolimusu w surowicy podczas równoczesnego stosowania z omeprazolem. Zaleca się wzmożone monitorowanie stężeń takrolimusu, a także czynności nerek (klirensu kreatyniny), z odpowiednim dostosowaniem dawkowania takrolimusu w razie potrzeby.¹⁶

Wpływ innych substancji na farmakokinetykę omeprazolu

Omeprazol jest metabolizowany przez izoenzymy CYP2C19 oraz CYP3A4, dlatego substancje wpływające na aktywność tych enzymów mogą zmieniać stężenie omeprazolu w surowicy:

• Inhibitory CYP2C19 i/lub CYP3A4 (np. klarytromycyna, worykonazol) – mogą powodować zwiększenie stężenia omeprazolu w surowicy poprzez spowolnienie jego metabolizmu. Jednoczesne leczenie worykonazolem może prowadzić do ponad dwukrotnego zwiększenia ekspozycji na omeprazol. Chociaż wysokie dawki omeprazolu są zazwyczaj dobrze tolerowane i nie wymagają dostosowania dawkowania, należy je rozważyć u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby oraz w przypadku długotrwałego leczenia.¹⁷
• Induktory CYP2C19 i/lub CYP3A4 (np. ryfampicyna, dziurawiec) – mogą zmniejszać stężenie omeprazolu w surowicy poprzez przyspieszenie jego metabolizmu.¹⁸

Interakcje z alkoholem

Jednoczesne spożywanie alkoholu i przyjmowanie omeprazolu wymaga szczególnej uwagi ze względu na potencjalne konsekwencje kliniczne. Chociaż nie ma bezpośrednich danych o farmakokinetycznej interakcji między omeprazolem a alkoholem, należy wziąć pod uwagę następujące aspekty:

• Zmiana pH żołądkowego – omeprazol, poprzez hamowanie pompy protonowej, zwiększa pH w żołądku. Alkohol może drażnić błonę śluzową żołądka i nasilać jej uszkodzenia, zwłaszcza przy współistniejącej chorobie wrzodowej. Przyjmowanie omeprazolu może maskować objawy ostrzegawcze uszkodzenia błony śluzowej wywołanego alkoholem.
• Metabolizm wątrobowy – zarówno omeprazol, jak i alkohol są metabolizowane w wątrobie. Alkohol, zwłaszcza w przypadku przewlekłego spożycia, może indukować enzymy cytochromu P450, w tym CYP3A4, co potencjalnie może przyspieszać metabolizm omeprazolu i zmniejszać jego skuteczność kliniczną.
• Zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby – u pacjentów z istniejącymi chorobami wątroby jednoczesne stosowanie omeprazolu i spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko hepatotoksyczności.
• Wpływ na wchłanianie leków przyjmowanych równocześnie – zmiana pH żołądkowego wywołana przez omeprazol w połączeniu z efektami alkoholu może modyfikować wchłanianie innych leków przyjmowanych jednocześnie.

Zaleca się ostrożność i ograniczenie spożycia alkoholu podczas przyjmowania omeprazolu, szczególnie u pacjentów z chorobami układu pokarmowego, wątroby lub przyjmujących równocześnie inne leki wchodzące w interakcje z alkoholem.

Tabela interakcji lekowych z omeprazolem