Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

W terapii z zastosowaniem olanzapiny należy uwzględnić, że poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić dopiero po kilku dniach lub tygodniach od rozpoczęcia leczenia. W tym okresie szczególnie istotne jest dokładne monitorowanie stanu pacjentów.¹

Otępienie i zaburzenia zachowania u osób w podeszłym wieku

Nie zaleca się stosowania olanzapiny u pacjentów z psychozą lub zaburzeniami zachowania związanymi z otępieniem. Uzasadnieniem jest zwiększone ryzyko zgonów oraz zdarzeń naczyniowo-mózgowych w tej grupie chorych. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo, prowadzonych przez 6-12 tygodni u osób w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) z otępieniem, odnotowano dwukrotnie wyższą śmiertelność u pacjentów leczonych olanzapiną w porównaniu do grupy placebo (3,5% vs 1,5%). Zwiększona śmiertelność nie była związana z dawkowaniem leku (średnia dawka dobowa 4,4 mg) ani czasem leczenia.²

Czynniki ryzyka w tej populacji, które mogą predysponować do zwiększonej śmiertelności, obejmują:⁴

W tych samych badaniach odnotowano także trzykrotne zwiększenie częstości występowania zdarzeń naczyniowo-mózgowych (CVAE), w tym udarów i przejściowych napadów niedokrwiennych, u pacjentów leczonych olanzapiną w porównaniu do grupy placebo (1,3% vs 0,4%). Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia tych powikłań należały: wiek powyżej 75 lat, otępienie naczyniowe lub mieszane.^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych obserwowano częste nasilenie objawów parkinsonizmu oraz omamy występujące z większą częstością niż w grupie placebo. Olanzapina nie wykazywała większej skuteczności niż placebo w leczeniu objawów psychotycznych u tych pacjentów.⁶

W protokołach badawczych pacjenci otrzymywali stałe dawki leków przeciwparkinsonowskich (agonistów dopaminy) i rozpoczynali leczenie olanzapiną od dawki 2,5 mg/dobę, którą badacz mógł zwiększać maksymalnie do 15 mg/dobę.⁷

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny jest potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem związanym ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych. Rzadkie przypadki ZZN odnotowano również podczas leczenia olanzapiną. Kliniczne manifestacje tego zespołu obejmują:⁸

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)
• zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej
• mioglobinurię (rabdomiolizę)
• ostrą niewydolność nerek

W przypadku wystąpienia objawów wskazujących na ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie, bez innych klinicznych objawów ZZN, należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny.⁹

Hiperglikemia i cukrzyca

Niezbyt często podczas leczenia olanzapiną zgłaszano występowanie hiperglikemii, rozwój lub nasilenie objawów cukrzycy, czasami ze sporadyczną kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. W niektórych przypadkach obserwowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.¹⁰

Zaleca się odpowiednie monitorowanie stanu klinicznego zgodnie z przyjętymi wytycznymi leczenia przeciwpsychotycznego. U pacjentów leczonych olanzapiną należy:¹¹

• wykonywać pomiar stężenia glukozy we krwi przed rozpoczęciem leczenia, 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia, a następnie raz na rok
• obserwować pod kątem objawów przedmiotowych i podmiotowych hiperglikemii (nadmierne pragnienie, nadmierne wydzielanie moczu, nadmierne łaknienie, osłabienie)
• regularnie badać pacjentów z cukrzycą lub czynnikami ryzyka predysponującymi do cukrzycy w celu wykrycia pogorszenia kontroli glikemii
• kontrolować masę ciała: przed rozpoczęciem leczenia, 4, 8 i 12 tygodni po rozpoczęciu terapii, a następnie raz na kwartał

Zaburzenia lipidowe

W kontrolowanych placebo badaniach klinicznych u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym. Zaburzenia lipidowe należy leczyć zgodnie z przyjętą praktyką kliniczną, szczególnie u pacjentów z dyslipidemią i u osób z czynnikami ryzyka jej rozwoju.¹²

U wszystkich pacjentów otrzymujących leki przeciwpsychotyczne, w tym Olanzapine Bluefish, należy regularnie kontrolować stężenie lipidów zgodnie z przyjętymi wytycznymi: przed rozpoczęciem leczenia, 12 tygodni po rozpoczęciu terapii olanzapiną, a następnie co 5 lat.¹³

Działanie antycholinergiczne

Choć wykazano aktywność antycholinergiczną olanzapiny in vitro, badania kliniczne ujawniły małą częstość związanych z nią objawów. Jednak z uwagi na ograniczone doświadczenie kliniczne u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować ostrożność stosując olanzapinę u chorych z przerostem gruczołu krokowego, niedrożnością porażenną jelit i podobnymi schorzeniami.¹⁴

Czynność wątroby

U pacjentów leczonych olanzapiną często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT i AspAT), szczególnie na początku leczenia. Należy zachować ostrożność u pacjentów z:¹⁵

• zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• objawami podmiotowymi i przedmiotowymi niewydolności wątroby
• uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku rozpoznania zapalenia wątroby (w tym wątrobokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby oraz mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać leczenie olanzapiną.¹⁶

Neutropenia

Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę u pacjentów:¹⁷

• z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
• przyjmujących leki mogące powodować neutropenię
• z zahamowaniem czynności lub toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym współistniejącą chorobą, radioterapią lub chemioterapią
• z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że u pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano występowanie neutropenii.¹⁸

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥0,01% i <0,1%) w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty.¹⁹

Odstęp QT

W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QT u osób leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund w dowolnym momencie po rozpoczęciu badania, dla pacjentów z wyjściowym QTcF <500 ms) występowało niezbyt często (0,1-1%). Nie stwierdzono istotnych różnic w częstości zdarzeń niepożądanych ze strony serca w porównaniu z placebo.²⁰

Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę jednocześnie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT, szczególnie u:²¹

• osób w podeszłym wieku
• pacjentów z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• chorych z zastoinową niewydolnością serca
• pacjentów z przerostem mięśnia sercowego
• osób ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥0,1% i <1%) zgłaszano występowanie zakrzepów z zatorami w układzie żylnym. Chociaż związek przyczynowy między tymi zdarzeniami a leczeniem olanzapiną nie został ustalony, należy pamiętać, że u pacjentów ze schizofrenią często występują czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Dlatego należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka, takie jak unieruchomienie, i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.²²

Ogólne działanie na OUN

Ze względu na działanie olanzapiny głównie na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją jednocześnie z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Ponieważ wykazano in vitro antagonizm olanzapiny wobec dopaminy, lek może wykazywać działanie antagonistyczne w stosunku do bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.²³

Drgawki

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną, z czego w większości przypadków odnotowano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²⁴

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych, trwających do 1 roku, późne dyskinezy występowały ze statystycznie istotnie mniejszą częstością u pacjentów leczonych olanzapiną. Ryzyko wystąpienia tego powikłania wzrasta jednak wraz z czasem trwania leczenia. Dlatego jeżeli u pacjenta przyjmującego olanzapinę wystąpią objawy podmiotowe lub przedmiotowe późnych dyskinez, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Objawy te mogą ulec przejściowemu nasileniu lub dopiero wystąpić po odstawieniu leku.²⁵

Niedociśnienie ortostatyczne

W badaniach klinicznych olanzapiny niezbyt często obserwowano niedociśnienie ortostatyczne u pacjentów w podeszłym wieku. U chorych powyżej 65. roku życia zaleca się okresową kontrolę ciśnienia tętniczego.²⁶

Nagły zgon sercowy

W doniesieniach po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu opisywano występowanie nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących olanzapinę. W retrospektywnym, obserwacyjnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Ryzyko to było porównywalne do ryzyka obserwowanego u pacjentów leczonych innymi atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi uwzględnionymi w analizie zbiorczej.²⁷

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest zalecana do stosowania u dzieci i młodzieży. W badaniach obejmujących pacjentów w wieku 13-17 lat obserwowano różne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych i zwiększenie stężenia prolaktyny.²⁸

Substancje pomocnicze

Aspartam: Olanzapine Bluefish zawiera aspartam, który jest źródłem fenyloalaniny i może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią. Jest to rzadka choroba genetyczna, w której fenyloalanina gromadzi się w organizmie z powodu jej nieprawidłowego wydalania. Brak danych klinicznych i nieklinicznych dotyczących stosowania aspartamu u niemowląt poniżej 12. tygodnia życia.²⁹

Laktoza: Olanzapine Bluefish zawiera laktozę jednowodną i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.³⁰