Właściwości farmakodynamiczne
Olanzapin Krka 5 mg

Właściwości farmakodynamiczne olanzapinu

Olanzapina Krka należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, a dokładnie do podgrupy diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny, oznaczonej kodem ATC: N05AH03. Substancja aktywna charakteryzuje się szerokim spektrum działania, wykazując właściwości przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój.¹

Mechanizm działania na poziomie receptorowym

Badania przedkliniczne potwierdziły, że olanzapina wykazuje wysokie powinowactwo (Ki; <100 nM) do wielu kluczowych układów receptorowych w mózgu, w tym do:

• receptorów serotoninowych (5HT_2A/2C, 5HT₃, 5HT₆)
• receptorów dopaminowych (D₁, D₂, D₃, D₄, D₅)
• cholinergicznych receptorów muskarynowych (M₁-M₅)
• receptorów α₁ adrenergicznych
• receptorów histaminowych H₁

Profil receptorowy olanzapiny został potwierdzony w badaniach behawioralnych na zwierzętach, które wykazały antagonistyczne działanie leku wobec receptorów 5HT, dopaminowych oraz cholinergicznych. Interesującą cechą olanzapiny jest silniejsze powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT₂ niż do receptorów dopaminowych D₂, co zostało potwierdzone zarówno w badaniach in vitro, jak i w modelach in vivo.²

Specyfika działania neurofizjologicznego

Badania elektrofizjologiczne dostarczyły istotnych informacji o selektywnym działaniu olanzapiny na neurony dopaminergiczne. Lek selektywnie redukuje pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), wykazując jednocześnie niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9), które odpowiadają za czynności motoryczne. Ta selektywność działania może wyjaśniać mniejsze ryzyko występowania objawów pozapiramidowych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami.³

W badaniach przedklinicznych olanzapina osłabiała warunkowy odruch unikania (test stosowany do oceny aktywności przeciwpsychotycznej) już w dawkach niższych niż te, które wywoływały katalepsję. Katalepsja jest zjawiskiem wskazującym na potencjalne działania niepożądane związane z aktywnością motoryczną. Co istotne, w przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina wykazywała również działanie anksjolityczne w odpowiednich testach przedklinicznych.⁴

Skuteczność kliniczna olanzapinu

Skuteczność w leczeniu schizofrenii

Skuteczność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w szeregu badań klinicznych. W dwóch z dwóch badań kontrolowanych placebo oraz w dwóch z trzech badań porównawczych z innym lekiem, obejmujących łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią, wykazano istotną statystycznie przewagę olanzapiny. Lek skutecznie zmniejszał zarówno objawy pozytywne (omamy, urojenia, dezorganizacja myślenia), jak i objawy negatywne (spłycenie afektu, wycofanie społeczne, zubożenie mowy) schizofrenii.⁵

Szczególnie istotne są wyniki międzynarodowego badania porównawczego z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, obejmującego 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i zaburzeń pokrewnych z towarzyszącymi objawami depresyjnymi. Początkowe średnie nasilenie objawów depresyjnych wynosiło 16,6 punktu w Skali Depresji Montgomery-Asberg. Analiza prospektywna wykazała statystycznie znaczącą poprawę nastroju na korzyść olanzapiny (-6,0 punktów) w porównaniu z haloperydolem (-3,1 punktów), przy wartości p=0,001.⁶

Skuteczność w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych

W leczeniu epizodów maniakalnych lub mieszanych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego, olanzapina po trzech tygodniach terapii wykazała większą skuteczność w redukcji objawów manii w porównaniu z placebo i walproinianem semisodowym. Efektywność olanzapiny była porównywalna do haloperydolu, co potwierdzają podobne odsetki pacjentów z remisją objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.⁷

W przypadku terapii skojarzonej, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg do dotychczasowego leczenia litem lub walproinianem (stosowanym przez co najmniej 2 tygodnie) przyniosło lepsze efekty w kontroli objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach.⁸

Skuteczność olanzapiny w zapobieganiu nawrotom

Długoterminowe działanie olanzapiny zostało potwierdzone w 12-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów z epizodem maniakalnym, u których uzyskano remisję po zastosowaniu olanzapiny. Po osiągnięciu remisji, pacjentów losowo przydzielono do grupy otrzymującej placebo lub kontynuującej leczenie olanzapiną. Wyniki wykazały statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym badania, jakim był nawrót zaburzenia afektywnego dwubiegunowego. Dodatkowo, olanzapina wykazywała istotną statystycznie przewagę nad placebo zarówno w zapobieganiu nawrotom manii, jak i depresji.⁹

W innym 12-miesięcznym badaniu porównawczym, pacjentów z epizodem maniakalnym, którzy osiągnęli remisję po terapii olanzapiną i litem, przydzielono losowo do grupy leczonej olanzapiną lub litem. W tym przypadku nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w porównaniu z litem w zapobieganiu nawrotom zaburzenia afektywnego dwubiegunowego (olanzapina 30,0%, lit 38,3%; p = 0,055).¹⁰

Uzupełnieniem badań nad długoterminową skutecznością olanzapiny jest 18-miesięczne badanie u pacjentów z epizodem maniakalnym lub mieszanym, którzy osiągnęli stabilizację po terapii skojarzonej olanzapiną z lekiem stabilizującym nastrój (litem lub walproinianem). W długoterminowej perspektywie nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi kontynuacji terapii skojarzonej (olanzapina z litem lub olanzapina z walproinianem) nad monoterapią litem lub walproinianem w opóźnianiu nawrotów zaburzenia afektywnego dwubiegunowego, definiowanych zgodnie z kryteriami objawowymi.¹¹

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku od 13 do 17 lat) są ograniczone do krótkotrwałych badań w schizofrenii (6 tygodni) i manii związanej z chorobą afektywną dwubiegunową (3 tygodnie). W tych badaniach uczestniczyło mniej niż 200 pacjentów w wieku młodzieńczym. Olanzapinę stosowano w zmiennej dawce początkowej od 2,5 do 20 mg na dobę.¹²

Podczas leczenia olanzapiną u młodzieży obserwowano istotnie większe zwiększenie masy ciała niż u pacjentów dorosłych. Również wielkość zmian stężenia cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, trójglicerydów i prolaktyny była większa u młodzieży w porównaniu z dorosłymi.¹³

Należy podkreślić, że brakuje kontrolowanych badań dotyczących utrzymywania się efektu terapeutycznego w dłuższej perspektywie czasowej lub długoterminowego bezpieczeństwa stosowania olanzapiny u młodzieży. Informacje dotyczące bezpieczeństwa długotrwałego stosowania są ograniczone głównie do danych z otwartych, niekontrolowanych badań klinicznych.¹⁴