Właściwości farmakodynamiczne
Nolicin 400 mg

Mechanizm działania norfloksacyny

Norfloksacyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupy fluorochinolonów (kod ATC: J01MA06). Jej mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy DNA komórki bakteryjnej, głównie poprzez hamowanie aktywności enzymu gyrazy DNA (topoizomerazy II). ¹

Dotychczasowe badania wskazują, że w procesie działania leku gyraza rozszczepia łańcuch DNA, a następnie tworzy się kompleks złożony z rozszczepionego łańcucha DNA, chinolonu i gyrazy. Powstały kompleks uniemożliwia replikację łańcucha DNA i zmienia jego ukształtowanie przestrzenne. Tak zmienione DNA nie może wypełniać swoich normalnych funkcji, a w kolejnej fazie zostaje rozłożone na mniejsze fragmenty. Warto podkreślić, że działanie przeciwbakteryjne chinolonów jest bardziej związane z tworzeniem opisanych kompleksów, niż z prostym hamowaniem aktywności gyrazy. ²

Cechy struktury chemicznej a aktywność przeciwbakteryjna

Norfloksacyna wykazuje działanie bakteriobójcze wobec tlenowych bakterii zarówno Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych. Specyficzna budowa cząsteczki norfloksacyny determinuje jej spektrum działania – atom fluoru w pozycji 6 zapewnia zwiększoną skuteczność działania przeciwko bakteriom Gram-ujemnym, natomiast fragment pirerazynowy w pozycji 7 warunkuje skuteczność działania na bakterie z rodzaju Pseudomonas. ³

Parametry farmakodynamiczne

Według standardów National Committee for Clinical Laboratory Standards (NCCLS), wartości MIC (najmniejsze stężenie leku hamujące wzrost bakterii) pozwalające na rozróżnienie szczepów wrażliwych (S) od szczepów opornych (R) na norfloksacynę wynoszą: S ≤4 µg/ml, R ≥16 µg/ml. Dla Neisseria gonorrhoeae wartość graniczna MIC nie została określona. ⁴

Spektrum przeciwbakteryjne

Częstość występowania oporności na norfloksacynę wśród różnych gatunków drobnoustrojów może się zmieniać w zależności od rejonu geograficznego i czasu. Z tego powodu, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń, istotne jest uwzględnianie lokalnych danych epidemiologicznych dotyczących występowania oporności. Poniższe dane wskazują w przybliżeniu prawdopodobieństwo wrażliwości mikroorganizmów na norfloksacynę. ⁵

Drobnoustroje wrażliwe

Przedstawiona tabela obejmuje szerokie spektrum drobnoustrojów wrażliwych na norfloksacynę, z podaniem, tam gdzie to możliwe, zakresów odsetka oporności występującej w populacjach bakteryjnych. ^{6 7 8 9}

Drobnoustroje oporne

Norfloksacyna wykazuje brak skuteczności wobec następujących drobnoustrojów:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Enterococcus spp. (inne niż E. faecalis) – bakterie te naturalnie wykazują oporność na norfloksacynę
  • Szczepy gronkowców oporne na metycylinę: Staphylococcus aureus oraz Staphylococcus epidermidis – oporność na metycylinę często wiąże się z opornością krzyżową na fluorochinolony
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Acinetobacter spp. – bakterie te często posiadają naturalne mechanizmy oporności
  • Acinetobacter baumannii z odsetkiem oporności od 0 do 93% – wysoki odsetek oporności może być związany z nadmiernym stosowaniem antybiotyków w środowisku szpitalnym
• Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Actinomyces spp. – fluorochinolony wykazują ograniczoną aktywność wobec tych drobnoustrojów
  • Clostridium spp. (inne niż C. perfringens) – beztlenowce często wykazują naturalną oporność na fluorochinolony
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Bacteroides spp. – naturalna oporność związana z metabolizmem beztlenowym
  • Fusobacterium spp. – naturalna oporność związana z metabolizmem beztlenowym

¹⁰

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na norfloksacynę, podobnie jak na inne chinolony, wynika głównie z mutacji genów kodujących dwa kluczowe enzymy bakteryjne: gyrazę DNA oraz topoizomerazę IV. Dodatkowo, mechanizm oporności może obejmować mutacje dotyczące białek błon komórkowych, co prowadzi do zmian w przepuszczalności błon komórkowych i czynnego usuwania leku na zewnątrz komórki drobnoustroju (tzw. mechanizm efflux pumps). ¹¹

Oporność krzyżowa

Istotną cechą norfloksacyny jest brak oporności krzyżowej między nią a lekami przeciwbakteryjnymi o odmiennej strukturze chemicznej, takimi jak:

• penicyliny
• cefalosporyny
• tetracykliny
• makrolidy
• aminoglikozydy
• sulfonamidy
• 2,4-diaminopirymidyny lub ich połączenia (np. ko-trimoksazol)

Występuje natomiast potencjalna oporność krzyżowa między norfloksacyną a innymi fluorochinolonami, co ma znaczenie kliniczne przy wyborze terapii alternatywnej. Interesującym aspektem jest to, że szczepy oporne na kwas nalidyksowy i kwas pipemidowy (starsze chinolony) mogą pozostawać wrażliwe na działanie norfloksacyny, co rozszerza możliwości terapeutyczne w przypadku zakażeń szczepami opornymi na te leki. ¹²