Działania niepożądane leku Modafen Extra Grip

Lek Modafen Extra Grip (200 mg ibuprofenu + 30 mg pseudoefedryny chlorowodorku) może powodować szereg działań niepożądanych, które zostały zidentyfikowane zarówno podczas krótkotrwałego stosowania w dawkach dostępnych bez recepty, jak i podczas terapii długoterminowej. Należy zauważyć, że profil działań niepożądanych związany jest z obydwoma składnikami aktywnymi leku – ibuprofenem (NLPZ) oraz pseudoefedryną (sympatykomimetyk).¹

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane zostały sklasyfikowane według układów i narządów oraz częstości występowania zgodnie z powszechnie przyjętą klasyfikacją: bardzo często (>1/10), często (>1/100 do 1/1000 do 1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) lub częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych). ^{1/10), często (> 1/100 do 1/1000 do 1/10 000 do < 1/1000) lub bardzo rzadko (2}

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Bardzo rzadko mogą wystąpić zaburzenia w morfologii krwi, w tym niedokrwistość, leukopenia, trombocytopenia, pancytopenia i agranulocytoza. Pierwszymi objawami tych zaburzeń mogą być: gorączka, ból gardła, powierzchowne owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej, objawy grypopodobne, zmęczenie oraz krwawienia manifestujące się jako siniaki, wybroczyny, plamica czy krwawienie z nosa.³

Zaburzenia układu immunologicznego

Niezbyt często obserwuje się pokrzywkę i świąd. Bardzo rzadko mogą wystąpić ciężkie reakcje nadwrażliwości, takie jak obrzęk twarzy, języka i krtani, duszność, tachykardia, zaburzenia rytmu serca, niedociśnienie tętnicze, nagłe zmniejszenie ciśnienia tętniczego krwi, a nawet wstrząs. U pacjentów z astmą może nastąpić zaostrzenie objawów astmy oraz skurcz oskrzeli. U osób z istniejącymi chorobami autoimmunologicznymi (toczeń rumieniowaty układowy, mieszana choroba tkanki łącznej) podczas leczenia ibuprofenem odnotowano pojedyncze przypadki objawów występujących w aseptycznym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych, takich jak sztywność karku, ból głowy, nudności, wymioty, gorączka i dezorientacja.⁴

Zaburzenia psychiczne

Z częstością nieznaną mogą występować objawy maniakalne, takie jak bezsenność, podwyższony nastrój lub rozdrażnienie, zawyżona samoocena, wzmożona aktywność lub niepokój, gonitwa myśli, przyspieszone tempo mówienia oraz zaburzenia koncentracji.⁵

Zaburzenia układu nerwowego

Często występuje senność i zawroty głowy. Niezbyt często obserwuje się bóle głowy. Rzadko mogą pojawić się zawroty głowy, bezsenność, pobudzenie, drażliwość i uczucie zmęczenia. Z częstością nieznaną mogą wystąpić: zespół tylnej odwracalnej encefalopatii (PRES) oraz zespół odwracalnego zwężenia naczyń mózgowych (RCVS). W pojedynczych przypadkach opisywano depresję, reakcje psychotyczne i szumy uszne.⁶

Zaburzenia oka

Rzadko występuje nieostre widzenie i zaburzenia wydzielania łez. Z częstością nieznaną może rozwinąć się niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego.⁷

Zaburzenia serca i naczyń

Niezbyt często występuje kołatanie serca. Bardzo rzadko mogą pojawić się obrzęk, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca (związane ze stosowaniem leków z grupy NLPZ w dużych dawkach) oraz rozszerzenie naczyń. Z częstością nieznaną może wystąpić tachykardia. Badania kliniczne wskazują, że stosowanie ibuprofenu, zwłaszcza w dużej dawce (2400 mg na dobę), może być związane z niewielkim wzrostem ryzyka wystąpienia tętniczych incydentów zatorowo-zakrzepowych, takich jak zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu.⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

Często obserwuje się zgagę. Niezbyt często występują: niestrawność, nudności i ból brzucha. Rzadko mogą pojawić się biegunka, zaparcia, wzdęcia, wymioty i zapalenie błony śluzowej żołądka. Bardzo rzadko mogą wystąpić: smołowate stolce, krwawe wymioty, wrzodziejące zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zaostrzenie zapalenia okrężnicy i choroby Crohna. Może wystąpić choroba wrzodowa żołądka i (lub) dwunastnicy, krwawienie z przewodu pokarmowego (czasem ze skutkiem śmiertelnym, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku) oraz perforacja. Z częstością nieznaną może rozwinąć się niedokrwienne zapalenie jelita grubego.⁹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Bardzo rzadko mogą wystąpić zaburzenia czynności wątroby, szczególnie podczas długotrwałego stosowania leku.¹⁰

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Bardzo rzadko mogą wystąpić: rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona oraz toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Z częstością nieznaną mogą rozwinąć się ciężkie reakcje skórne, w tym ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP), reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS) oraz nadwrażliwość na światło.¹¹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Rzadko występują obrzęki. Bardzo rzadko obserwuje się: dyzurię, zmniejszenie ilości wydalanego moczu, niewydolność nerek, martwicę brodawek nerkowych, zwiększenie stężenia mocznika w surowicy oraz zwiększenie stężenia sodu w osoczu krwi (retencja sodu). Z częstością nieznaną może wystąpić zatrzymanie moczu.¹²

Działania niepożądane związane z pseudoefedryną

Pseudoefedryna może powodować zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (niestrawność, nudności, wymioty), nadmierne pocenie się, zawroty głowy, wzmożone pragnienie, tachykardię, zaburzenia rytmu serca, niepokój, bezsenność, zaczerwienienia i wysypki. Rzadko mogą wystąpić zaburzenia w oddawaniu moczu, osłabienie mięśni, drżenia, lęk, dezorientacja oraz trombocytopenia. Z częstością nieznaną może pojawić się zatrzymanie moczu, głównie u mężczyzn z rozrostem gruczołu krokowego.¹³

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Przedawkowanie leku

Objawy przedawkowania

Działanie toksyczne pseudoefedryny może nie być proporcjonalne do przyjętej dawki, ponieważ u niektórych osób występuje szczególna wrażliwość na jej działanie sympatykomimetyczne. Kliniczne objawy przedawkowania produktu są związane w większym stopniu z działaniem pseudoefedryny niż ibuprofenu.¹⁴

Objawy działania sympatykomimetycznego mogą być różnorodne – od depresji ośrodkowego układu nerwowego (działanie sedatywne, bezdech, zmniejszenie zdolności do koncentracji, sinica, śpiączka, zapaść krążeniowa) do działania pobudzającego na OUN (bezsenność, omamy, drżenie, drgawki). Mogą wystąpić także: ból głowy, lęk, trudności w oddawaniu moczu, osłabienie i napięcie mięśni, euforia, pobudzenie, częstoskurcz, kołatanie serca, zwiększone pragnienie, pocenie się, nudności, wymioty, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy, szumy uszne, niezborność i nieostre widzenie. Może dojść do podwyższenia lub obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. Pobudzenie OUN występuje częściej u dzieci (objawy mogą obejmować suchość błony śluzowej jamy ustnej, szerokie i sztywne źrenice, uderzenia gorąca, gorączkę i zaburzenia dotyczące przewodu pokarmowego).¹⁵

U większości pacjentów przyjmujących leki z grupy NLPZ w dawkach znaczących klinicznie mogą wystąpić objawy takie jak nudności, wymioty, ból w nadbrzuszu lub, rzadziej, biegunka, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, oczopląs. Możliwe są również szumy uszne, ból głowy i krwawienie z przewodu pokarmowego. Ciężkie zatrucie może powodować wystąpienie zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego, w tym senności, bardzo rzadko także pobudzenia i dezorientacji lub śpiączki. Bardzo rzadko mogą wystąpić drgawki, zmniejszenie ciśnienia tętniczego, niewydolność nerek, kwasica metaboliczna. W ciężkim zatruciu może wystąpić kwasica metaboliczna oraz wydłużenie czasu protrombinowego (INR). U pacjentów z astmą może nastąpić zaostrzenie objawów astmy.¹⁶

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Nie istnieje swoiste antidotum na składniki leku Modafen Extra Grip. W przypadku przedawkowania pseudoefedryny powyżej maksymalnej dawki dobowej (dorośli: >240 mg; dzieci 6-12 lat: >120 mg; dzieci 2-5 lat: >60 mg; dzieci poniżej 2 lat: każda ilość) zaleca się obserwację w szpitalu przez minimum 4 godziny.^{240 mg; dzieci: od 6 do 12 lat: >120 mg, od 2 do 5 lat: >60 mg, poniżej 2 lat każda ilość) zaleca się obserwację w szpitalu przez okres minimum 4 godzin.”>17}

Nie zaleca się płukania żołądka ze względu na małe ryzyko ciężkiego działania toksycznego. Jeśli pacjent zgłosi się w ciągu jednej godziny od spożycia leku, zaleca się podanie węgla aktywowanego (dorośli: 50 g; dzieci: 1 g/kg masy ciała). Stosuje się leczenie podtrzymujące i objawowe. We wszystkich przypadkach z objawami przedawkowania należy kontrolować stężenia elektrolitów oraz wykonać badanie elektrokardiograficzne. Przy zmianach w EKG, niestabilności układu krążenia lub ciężkich objawach klinicznych (np. śpiączka, drgawki) konieczne jest monitorowanie czynności serca przez 12-24 godziny. W przypadku wystąpienia drgawek można podać dożylnie diazepam lub lorazepam, a u pacjentów z astmą – leki rozszerzające oskrzela.¹⁸

Wnioski i zalecenia dotyczące bezpiecznego stosowania

Lek Modafen Extra Grip, zawierający 200 mg ibuprofenu i 30 mg pseudoefedryny chlorowodorku, charakteryzuje się złożonym profilem działań niepożądanych wynikającym z obecności obu substancji aktywnych. Monitorowanie pacjenta pod kątem potencjalnych działań niepożądanych jest niezbędne, szczególnie w przypadku osób z chorobami układu krążenia, zaburzeniami czynności wątroby i nerek, chorobami autoimmunologicznymi oraz astmą.¹⁹

Należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji skórnych oraz powikłań ze strony przewodu pokarmowego. Pacjenci powinni być poinformowani o konieczności natychmiastowego zgłaszania wszelkich niepokojących objawów, a w przypadku ich wystąpienia lek powinien zostać odstawiony. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku.²⁰