Właściwości farmakodynamiczne

Rywaroksaban, substancja czynna produktu leczniczego Mibrex, należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej substancje przeciwzakrzepowe, a dokładniej bezpośrednie inhibitory czynnika Xa. Sklasyfikowany jest pod kodem ATC: B01AF01. ¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się jako wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, który cechuje się doustną biodostępnością. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co prowadzi do przerwania zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. W konsekwencji dochodzi do zahamowania wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Warto podkreślić, że rywaroksaban nie wykazuje bezpośredniego działania hamującego na trombinę (aktywowany czynnik II), ani nie stwierdzono jego wpływu na płytki krwi. ²

Efekty farmakodynamiczne

Badania u ludzi wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban ma charakter zależny od dawki. Istotnym aspektem działania farmakodynamicznego jest wpływ rywaroksabanu na czas protrombinowy (PT), który również wykazuje zależność od zastosowanej dawki leku. Przy wykorzystaniu odczynnika Neoplastin do oznaczania PT, stwierdzono ścisłą korelację pomiędzy stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi a wartością PT (współczynnik korelacji r wynosi 0,98). Należy zaznaczyć, że zastosowanie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników. ³

Istotne jest, aby wyniki czasu protrombinowego podawać w sekundach, a nie w formie Międzynarodowego Współczynnika Znormalizowanego (INR, International Normalised Ratio). Jest to spowodowane faktem, że INR został skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie może być stosowany do oceny działania innych leków przeciwzakrzepowych, w tym rywaroksabanu. ⁴

Odwracanie działania farmakodynamicznego

W specjalistycznym farmakologicznym badaniu klinicznym analizowano możliwości odwracania farmakodynamicznego działania rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). W badaniu tym oceniano efekt jednokrotnego podania (w dawce 50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – wykazano, że skraca średnie wartości PT (oznaczane z wykorzystaniem odczynnika Neoplastin) o około 1,0 sekundę w czasie 30 minut ⁵
• czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – wykazano, że powoduje skrócenie PT o około 3,5 sekundy ⁶

Co interesujące, pomimo słabszego wpływu na PT, trójczynnikowy PCC wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu do czteroczynnikowego PCC. Jest to istotna informacja kliniczna przy rozważaniu sposobów postępowania w przypadku przedawkowania leku. ⁷

Testy koagulologiczne i monitorowanie leczenia

Rywaroksaban wpływa również na inne parametry układu krzepnięcia. Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz test HepTest są również wydłużone w sposób zależny od dawki rywaroksabanu. Jednakże w codziennej praktyce klinicznej nie zaleca się stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego tego leku. ⁸

Istotną informacją z punktu widzenia klinicznego jest fakt, że podczas standardowego leczenia rywaroksabanem nie ma konieczności regularnego monitorowania parametrów układu krzepnięcia. Jednakże w przypadkach uzasadnionych klinicznie, stężenie rywaroksabanu może zostać oznaczone przy użyciu skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa. ⁹