Działania niepożądane leku Lenalidomide Teva – wprowadzenie

Lenalidomide Teva jest lekiem zawierającym substancję czynną lenalidomid, dostępnym w postaci twardych kapsułek o różnych mocach (5 mg, 10 mg, 15 mg, 25 mg). Jak każdy lek, Lenalidomide Teva może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego one wystąpią. Profil bezpieczeństwa lenalidomidu różni się w zależności od wskazania klinicznego oraz ewentualnego stosowania w monoterapii lub terapii skojarzonej.¹

Profil bezpieczeństwa w poszczególnych wskazaniach

Nowo rozpoznany szpiczak mnogi po przeszczepieniu autologicznych komórek macierzystych

U pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim po ASCT (autologicznym przeszczepieniu komórek macierzystych) otrzymujących leczenie podtrzymujące lenalidomidem obserwowano większą częstość występowania pewnych działań niepożądanych w porównaniu z placebo. Do ciężkich działań niepożądanych obserwowanych z częstością ≥5% należały: zapalenie płuc (10,6%) w badaniu IFM 2005-02 oraz zakażenie płuc (9,4%) w badaniu CALGB 100104.²

Do najczęstszych działań niepożądanych w badaniu IFM 2005-02 należały: neutropenia (60,8%), zapalenie oskrzeli (47,4%), biegunka (38,9%), zapalenie jamy nosowo-gardłowej (34,8%), skurcze mięśni (33,4%), leukopenia (31,7%), astenia (29,7%), kaszel (27,3%), trombocytopenia (23,5%), zapalenie żołądka i jelit (22,5%) oraz gorączka (20,5%).³

W badaniu CALGB 100104 najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (79,0%), trombocytopenia (72,3%), biegunka (54,5%), wysypka (31,7%), zakażenia górnych dróg oddechowych (26,8%), zmęczenie (22,8%), leukopenia (22,8%) i niedokrwistość (21,0%).⁴

Nowo rozpoznany szpiczak mnogi w terapii skojarzonej

W badaniu SWOG S0777 oceniającym lenalidomid w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem u pacjentów niekwalifikujących się do przeszczepu, ciężkimi działaniami niepożądanymi o częstości ≥5% były: niedociśnienie tętnicze (6,5%), zakażenie płuc (5,7%) i odwodnienie (5,0%). Najczęstszymi działaniami niepożądanymi w tym schemacie były: zmęczenie (73,7%), neuropatia obwodowa (71,8%), trombocytopenia (57,6%), zaparcie (56,1%) i hipokalcemia (50,0%).⁵

W przypadku schematu lenalidomid z małymi dawkami deksametazonu (Rd i Rd18) u pacjentów niekwalifikujących się do przeszczepu, ciężkimi działaniami niepożądanymi o częstości ≥5% były: zapalenie płuc (9,8%) i niewydolność nerek (6,3%). Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były: biegunka (45,5%), zmęczenie (32,8%), ból pleców (32,0%), astenia (28,2%), zaburzenia snu (27,6%), wysypka (24,3%), osłabione łaknienie (23,1%), kaszel (22,7%), gorączka (21,4%) i skurcze mięśni (20,5%).⁶

W schemacie lenalidomid w skojarzeniu z melfalanem i prednizonem (MPR) z następczym podtrzymywaniem lenalidomidem (MPR+R) lub placebo (MPR+p) u pacjentów niekwalifikujących się do przeszczepu, ciężkimi działaniami niepożądanymi o częstości ≥5% były: gorączka neutropeniczna (6,0%) i niedokrwistość (5,3%). Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (83,3%), niedokrwistość (70,7%), trombocytopenia (70,0%), leukopenia (38,8%), zaparcia (34,0%), biegunka (33,3%), wysypka (28,9%), gorączka (27,0%), obrzęk obwodowy (25,0%), kaszel (24,0%), zmniejszone łaknienie (23,7%) i astenia (22,0%).⁷

Szpiczak mnogi po co najmniej jednym schemacie leczenia

W badaniach klinicznych fazy III z grupą kontrolną placebo u pacjentów ze szpiczakiem mnogim, u których stosowano uprzednio co najmniej jeden schemat leczenia, najcięższymi działaniami niepożądanymi obserwowanymi częściej w grupie otrzymującej lenalidomid z deksametazonem niż w grupie placebo/deksametazon były: żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna) oraz neutropenia 4. stopnia.⁸

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi w tej grupie pacjentów były: zmęczenie (43,9%), neutropenia (42,2%), zaparcie (40,5%), biegunka (38,5%), kurcze mięśni (33,4%), niedokrwistość (31,4%), trombocytopenia (21,5%) i wysypka (21,2%).⁹

Zespoły mielodysplastyczne

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu u pacjentów z zespołami mielodysplastycznymi oparty jest na danych od 286 pacjentów uczestniczących w badaniach klinicznych. Wśród ciężkich działań niepożądanych występowały: żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna), neutropenia 3. lub 4. stopnia, gorączka neutropeniczna oraz trombocytopenia 3. lub 4. stopnia.¹⁰

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były: neutropenia (76,8%), trombocytopenia (46,4%), biegunka (34,8%), zaparcia (19,6%), nudności (19,6%), świąd (25,4%), wysypka (18,1%), zmęczenie (18,1%) oraz skurcze mięśni (16,7%).¹¹

Chłoniak z komórek płaszcza

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu u pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza opiera się na danych od 254 pacjentów uczestniczących w badaniu klinicznym MCL-002. Ciężkimi działaniami niepożądanymi obserwowanymi z większą częstością w grupie lenalidomidu w porównaniu z grupą kontrolną były: neutropenia (3,6%), zatorowość płucna (3,6%) i biegunka (3,6%).¹²

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi w grupie otrzymującej lenalidomid w porównaniu z grupą kontrolną były: neutropenia (50,9%), niedokrwistość (28,7%), biegunka (22,8%), zmęczenie (21,0%), zaparcie (17,4%), gorączka (16,8%) oraz wysypka (16,2%).¹³

Istotnym zagrożeniem w tej grupie pacjentów jest zwiększone ryzyko wczesnych zgonów, szczególnie u pacjentów z dużym rozmiarem guza. W badaniu MCL-002 odnotowano 16/81 (20%) wczesnych zgonów w grupie otrzymującej lenalidomid i 2/28 (7%) w grupie kontrolnej w ciągu pierwszych 20 tygodni leczenia. W ciągu 52 tygodni wartości te wynosiły odpowiednio 32/81 (39,5%) oraz 6/28 (21%).¹⁴

Chłoniak grudkowy

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu w skojarzeniu z rytuksymabem u pacjentów z uprzednio leczonym chłoniakiem grudkowym opiera się na danych od 294 pacjentów z badania NHL-007. Ciężkimi działaniami niepożądanymi obserwowanymi najczęściej w grupie leczonej skojarzeniem lenalidomid/rytuksymab były: gorączka neutropeniczna (2,7%), zatorowość płucna (2,7%) i zapalenie płuc (2,7%).¹⁵

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi w grupie otrzymującej lenalidomid/rytuksymab w porównaniu z grupą otrzymującą placebo/rytuksymab były: neutropenia (58,2%), biegunka (30,8%), leukopenia (28,8%), zaparcie (21,9%), kaszel (21,9%) i zmęczenie (21,9%).¹⁶

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane związane ze stosowaniem lenalidomidu u pacjentów ze szpiczakiem mnogim, zespołami mielodysplastycznymi, chłoniakiem z komórek płaszcza oraz chłoniakiem grudkowym, sklasyfikowane według częstości występowania.<sup data-drug="Lenalidomide Teva" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane obserwowane u pacjentów leczonych lenalidomidem zostały wymienione poniżej według klasyfikacji układów i narządów i częstości występowania. W obrębie każdej grupy o określonej częstości występowania, działania niepożądane są wymienione zgodnie ze zmniejszającą się ciężkością. Częstości zdefiniowano następująco: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), bardzo rzadko (17

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia hematologiczne

Neutropenia jest jednym z najczęściej występujących działań niepożądanych lenalidomidu, pojawiającym się u 60-80% pacjentów w zależności od wskazania. Należy regularnie monitorować morfologię krwi, szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia. W przypadku wystąpienia neutropenii może być konieczne zmniejszenie dawki lub czasowe przerwanie leczenia. Ciężka neutropenia (3. lub 4. stopnia) zwiększa ryzyko zakażeń, które mogą zagrażać życiu.¹⁸

Trombocytopenia jest częstym działaniem niepożądanym, szczególnie u pacjentów z zespołami mielodysplastycznymi i szpiczakiem mnogim, gdzie może występować u 46-72% pacjentów. Zmniejszenie liczby płytek krwi zwiększa ryzyko krwawień, co może wymagać modyfikacji dawkowania lub przerwania leczenia.¹⁹

Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, obejmująca zakrzepicę żył głębokich i zatorowość płucną, stanowi poważne ryzyko u pacjentów stosujących lenalidomid, szczególnie w skojarzeniu z deksametazonem. Należy ściśle monitorować pacjentów pod kątem objawów zakrzepicy i zatorowości oraz stosować odpowiednią profilaktykę przeciwzakrzepową zgodnie z indywidualnym profilem ryzyka.²⁰

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Biegunka i zaparcia należą do bardzo częstych działań niepożądanych występujących podczas leczenia lenalidomidem, z częstością sięgającą 30-45% w przypadku biegunki i 20-40% w przypadku zaparć. Biegunki mogą prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych, wymagających suplementacji płynów i elektrolitów. Z kolei zaparcia mogą być szczególnie uciążliwe u pacjentów otrzymujących jednocześnie opioidy i mogą wymagać profilaktycznego stosowania środków przeczyszczających.²¹

Zaburzenia skórne

Wysypka i świąd to częste działania niepożądane lenalidomidu, występujące u 16-25% pacjentów. Wysypki mają zwykle charakter łagodny do umiarkowanego, ale mogą być również ciężkie i wymagać przerwania leczenia lub modyfikacji dawki. W przypadku pojawienia się zmian skórnych konieczna jest konsultacja dermatologiczna.²²

Powikłania neurologiczne

Neuropatia obwodowa jest bardzo częstym działaniem niepożądanym, zwłaszcza w schematach zawierających lenalidomid w skojarzeniu z bortezomibem, gdzie może wystąpić u nawet 71,8% pacjentów. Objawy obejmują zaburzenia czucia, drętwienie i mrowienie, głównie w kończynach. Może być konieczna modyfikacja dawki lub przerwanie leczenia w przypadku nasilonych objawów.²³

Zmęczenie i astenia

Zmęczenie i astenia należą do bardzo częstych działań niepożądanych lenalidomidu, występujących u 20-40% pacjentów w zależności od wskazania i schematu leczenia. Objawy te mogą być szczególnie nasilone na początku leczenia i mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta.²⁴

Podsumowanie ryzyka działań niepożądanych

Lenalidomid jest lekiem o złożonym profilu bezpieczeństwa, a charakter i częstość występowania działań niepożądanych zależą od wskazania, dawki, schematu leczenia oraz indywidualnych czynników związanych z pacjentem. Najczęstsze działania niepożądane obejmują zaburzenia hematologiczne (neutropenia, trombocytopenia, niedokrwistość), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, zaparcia), zmęczenie i zmiany skórne.

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, która może stanowić zagrożenie życia. Konieczne jest stosowanie odpowiedniej profilaktyki przeciwzakrzepowej oraz ścisłe monitorowanie pacjentów pod kątem objawów zakrzepicy.

Odpowiednie zarządzanie działaniami niepożądanymi, w tym wczesne rozpoznanie, modyfikacja dawki w razie potrzeby oraz leczenie objawowe, pozwala na optymalizację korzyści terapeutycznych przy jednoczesnym zminimalizowaniu ryzyka dla pacjenta.²⁵