Działania niepożądane fumaranu kwetiapiny (Kwetaplex)

Leczenie kwetiapiną, dostępną w preparacie Kwetaplex w dawkach 25-300 mg, wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, które wymagają szczegółowego monitorowania przez lekarzy prowadzących. Niniejsze opracowanie przedstawia dokładną analizę profilu bezpieczeństwa leku, z uwzględnieniem częstości występowania poszczególnych działań niepożądanych oraz ich charakterystyki klinicznej.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej raportowanych działań niepożądanych podczas terapii kwetiapiną należą:

• Zaburzenia neurologiczne: senność (występująca głównie w pierwszych dwóch tygodniach leczenia), zawroty głowy, ból głowy i objawy pozapiramidowe²
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: suchość błon śluzowych jamy ustnej³
• Zaburzenia metaboliczne: zwiększenie stężenia triglicerydów we krwi, podwyższenie poziomu cholesterolu całkowitego (głównie frakcji LDL), obniżenie stężenia cholesterolu HDL oraz zwiększenie masy ciała⁴
• Zaburzenia hematologiczne: zmniejszenie stężenia hemoglobiny⁵
• Objawy odstawienia przy przerwaniu leczenia⁶

Szczegółowa charakterystyka wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia neurologiczne: Senność jako działanie niepożądane występuje zwykle w pierwszych dwóch tygodniach terapii i zazwyczaj ustępuje w trakcie dalszego stosowania kwetiapiny. Zawroty głowy często współwystępują z ortostatycznym spadkiem ciśnienia, co jest związane z działaniem antagonistycznym kwetiapiny wobec receptorów α₁-adrenergicznych.⁷

Zaburzenia metaboliczne: U pacjentów przyjmujących kwetiapinę często obserwuje się przyrost masy ciała, szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia. Zaburzenia lipidowe manifestują się jako hipertriglicerydemia (≥200 mg/dl lub ≥2,258 mmol/l) oraz wzrost stężenia cholesterolu całkowitego ≥240 mg/dl (≥6,2064 mmol/l). Znacząco często obserwuje się wzrost stężenia cholesterolu LDL oraz obniżenie stężenia cholesterolu HDL.^{7% w stosunku do wartości wyjściowej. Występuje u dorosłych pacjentów głównie w pierwszych tygodniach leczenia pacjentów dorosłych. […] Triglicerydy ≥200 mg/dl (≥2,258 mmol/l) (pacjenci w wieku ≥18 lat) lub ≥150 mg/dl (≥1,694 mmol/l) (pacjenci w wieku <18 lat) co najmniej w jednym badaniu. […] Cholesterol ≥240 mg/dl (≥6,2064 mmol/l) (pacjenci w wieku ≥18 lat) lub ≥200 mg/dl (≥5,172 mmol/l) (pacjenci w wieku 8}

Zespół odstawienia leku: W krótkoterminowych badaniach klinicznych z kontrolą placebo najczęściej obserwowane po przerwaniu leczenia objawy to: bezsenność, nudności, ból głowy, biegunka, wymioty, zawroty głowy i drażliwość. Częstość występowania tych objawów znacząco zmniejsza się po upływie tygodnia od odstawienia leku.⁹

Zaburzenia hematologiczne: U 11% pacjentów odnotowano przynajmniej jeden przypadek zmniejszenia stężenia hemoglobiny do ≤13 g/dl (8,07 mmol/l) u mężczyzn i ≤12 g/dl (7,45 mmol/l) u kobiet. Średnie maksymalne zmniejszenie stężenia hemoglobiny wynosi zazwyczaj około 1,50 g/dl.¹⁰

Zaburzenia wątroby: U niektórych pacjentów leczonych kwetiapiną obserwowano bezobjawowe zwiększenie (od wartości prawidłowej do >3× górnej granicy normy) aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT) lub gamma-GT. Zmiany te zwykle ustępowały podczas kontynuacji leczenia.^{3X ULN w dowolnym czasie) aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT) lub gamma-GT u niektórych pacjentów otrzymujących kwetiapinę. Objawy te zwykle ustępowały w trakcie dalszego leczenia kwetiapiną.”>11}

Zaburzenia sercowo-naczyniowe: Kwetiapina, podobnie jak inne leki przeciwpsychotyczne blokujące receptory α₁-adrenergiczne, może powodować ortostatyczny spadek ciśnienia, któremu towarzyszy tachykardia, a w niektórych przypadkach omdlenia, szczególnie w początkowym okresie zwiększania dawki leku. Raportowano również przypadki wydłużenia odstępu QT, co wymaga szczególnej uwagi u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu serca.¹²

Ciężkie skórne działania niepożądane: W związku z leczeniem kwetiapiną notowano ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR), takie jak zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) oraz wysypka z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS).¹³

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży (10-17 lat) różni się od obserwowanego u osób dorosłych. Do działań niepożądanych, które występują częściej u dzieci i młodzieży lub nie zostały zaobserwowane u dorosłych, należą:

• Zaburzenia endokrynologiczne: zwiększenie stężenia prolaktyny<sup data-drug="Kwetaplex" data-section="Działania niepożądane" title="Stężenie prolaktyny (pacjenci w wieku 20 μg/l (>869,56 pmol/l) mężczyźni; >26 μg/l (>1130,428 pmol/l) kobiety w dowolnym czasie. U mniej niż 1% pacjentów odnotowano wzrost stężenia prolaktyny >100 μg/l.”>14
• Zaburzenia metaboliczne: zwiększone łaknienie¹⁵
• Zaburzenia układu nerwowego: objawy pozapiramidowe, omdlenia¹⁶
• Zaburzenia układu naczyniowego: podwyższone ciśnienie krwi^{20 mmHg lub ciśnienia rozkurczowego >10 mmHg w dowolnym pomiarze w dwóch krótkoterminowych (3–6 tygodni) badaniach z kontrolą placebo u dzieci i młodzieży.”>17}
• Zaburzenia układu oddechowego: zapalenie błony śluzowej nosa¹⁸
• Zaburzenia żołądka i jelit: wymioty¹⁹
• Zaburzenia ogólne: drażliwość (choć częstość występowania jest zbliżona do obserwowanej u dorosłych, drażliwość u dzieci i młodzieży może mieć inne implikacje kliniczne)²⁰

Tabela działań niepożądanych związanych z leczeniem kwetiapiną

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych związanych z leczeniem kwetiapiną wraz z częstością ich występowania oraz opisem klinicznym.<sup data-drug="Kwetaplex" data-section="Działania niepożądane" title="Częstości występowania działań niepożądanych zostały sklasyfikowane następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (21

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży – tabela

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane, które występują częściej u dzieci i młodzieży (10-17 lat) niż u dorosłych lub nie zostały zaobserwowane u osób dorosłych.²²

Poważne zaburzenia związane z leczeniem kwetiapiną

Podczas terapii kwetiapiną mogą wystąpić ciężkie powikłania wymagające natychmiastowej interwencji medycznej:

• Złośliwy zespół neuroleptyczny – rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie charakteryzujące się sztywnością mięśni, wysoką gorączką, zaburzeniami świadomości i autonomicznymi²³
• Agranulocytoza – rzadkie, ale poważne powikłanie hematologiczne związane ze znacznym zmniejszeniem liczby granulocytów obojętnochłonnych, co zwiększa podatność na infekcje²⁴
• Ciężkie skórne reakcje polekowe – zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka oraz zespół DRESS, które mogą zagrażać życiu pacjenta²⁵
• Zaburzenia kardiologiczne – wydłużenie odstępu QT, arytmie komorowe, torsade de pointes, które mogą prowadzić do nagłego zgonu sercowego²⁶
• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna²⁷
• Powikłania metaboliczne – zespół metaboliczny, cukrzyca i zaostrzenie istniejącej cukrzycy²⁸

Monitorowanie i postępowanie przy działaniach niepożądanych

Ze względu na spektrum możliwych działań niepożądanych, w trakcie leczenia kwetiapiną zaleca się:

1. Regularne monitorowanie parametrów metabolicznych (masa ciała, profil lipidowy, poziom glukozy)²⁹
2. Kontrolę morfologii krwi, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka neutropenii^{=1.5 x 10⁹/L do <0.5 x 10⁹/L w dowolnym czasie trwania terapii u pacjentów z ciężką neutropenią (30}
3. Monitorowanie funkcji wątroby (AlAT, AspAT, gamma-GT)^{3X ULN w dowolnym czasie) aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT) lub gamma-GT u niektórych pacjentów otrzymujących kwetiapinę.”>31}
4. Regularne pomiary ciśnienia tętniczego, szczególnie w początkowym okresie leczenia³²
5. Ocenę kardiologiczną, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT³³
6. Obserwację pod kątem objawów pozapiramidowych³⁴
7. Systematyczną ocenę myśli i zachowań samobójczych, szczególnie na początku terapii i przy zmianie dawkowania³⁵

W przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych należy rozważyć modyfikację dawki lub odstawienie leku, zawsze z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji pacjenta i potencjalnych korzyści z kontynuacji leczenia.³⁶

Należy pamiętać, że należy zgłaszać wszystkie podejrzewane działania niepożądane produktu leczniczego do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁷