Właściwości farmakodynamiczne leku IPP 40

IPP 40 zawiera substancję czynną pantoprazol w dawce 40 mg w postaci tabletki dojelitowej. Pantoprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w zaburzeniach wydzielania soku żołądkowego, a dokładniej do inhibitorów pompy protonowej, którym przypisano kod ATC: A02BC02.¹

Mechanizm działania

Pantoprazol jest pochodną benzoimidazolu o specyficznym mechanizmie działania. Jego działanie farmakodynamiczne polega na hamowaniu wydzielania kwasu solnego w żołądku poprzez selektywne blokowanie aktywności pompy protonowej znajdującej się w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka.²

Aby wywołać efekt terapeutyczny, pantoprazol musi ulec przekształceniu do postaci czynnej, co następuje w kwaśnym środowisku komórek okładzinowych żołądka. W formie aktywnej pantoprazol hamuje działanie enzymu H+, K+-ATPazy, który uczestniczy w końcowym etapie produkcji kwasu solnego w żołądku.³

Siła działania pantoprazolu jest proporcjonalna do zastosowanej dawki i wpływa zarówno na podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu solnego. Warto podkreślić, że u większości pacjentów stosujących IPP 40 ustąpienie objawów związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu żołądkowego następuje w ciągu 2 tygodni terapii.⁴

Pantoprazol, podobnie jak inne inhibitory pompy protonowej oraz inhibitory receptora H2, zmniejsza kwaśność treści żołądkowej, co prowadzi do proporcjonalnego zwiększenia wydzielania gastryny. To zwiększone wydzielanie gastryny ma charakter odwracalny i ustępuje po zakończeniu leczenia.⁵

Istotną cechą mechanizmu działania pantoprazolu jest fakt, że wiąże się on z enzymem na poziomie pozareceptorowym, dzięki czemu może hamować wydzielanie kwasu solnego niezależnie od rodzaju czynnika stymulującego, takiego jak acetylocholina, histamina czy gastryna. Efekt terapeutyczny jest identyczny niezależnie od drogi podania leku – doustnej czy dożylnej.⁶

Efekty farmakodynamiczne

Stosowanie pantoprazolu prowadzi do pewnych zmian fizjologicznych w organizmie, które są bezpośrednio związane z jego mechanizmem działania. Przede wszystkim obserwuje się zwiększenie stężenia gastryny na czczo. Podczas krótkotrwałej terapii stężenie to zazwyczaj nie przekracza górnej granicy normy. Jednak w przypadku długotrwałego leczenia dochodzi do około dwukrotnego wzrostu stężenia gastryny w porównaniu z wartościami wyjściowymi. Tylko w pojedynczych przypadkach notuje się nadmierne zwiększenie wydzielania tego hormonu.⁷

W konsekwencji długotrwałego stosowania pantoprazolu, w nielicznych przypadkach obserwuje się niewielkie do umiarkowanego zwiększenie ilości swoistych komórek wewnątrzwydzielniczych (ECL) w żołądku, co określa się jako rozrost prosty lub gruczolakowaty. Co istotne, dotychczasowe badania kliniczne nie wykazały powstawania u ludzi zmian przedrakowiakowych (rozrost atypowy) ani rakowiaków żołądka, które obserwowano w badaniach na zwierzętach.⁸

Podczas terapii lekami zmniejszającymi wydzielanie kwasu żołądkowego, w tym pantoprazolem, dochodzi do zwiększenia stężenia chromograniny A (CgA) w surowicy krwi. Jest to odpowiedź na zmniejszenie kwaśności wewnątrzżołądkowej. Ten wzrost stężenia CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych. Z tego powodu, według dostępnych danych naukowych, zaleca się przerwanie leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed planowanym oznaczeniem stężenia CgA. Pozwala to na powrót stężenia tego markera, które mogło być fałszywie podwyższone wskutek terapii inhibitorem pompy protonowej, do zakresu referencyjnego.⁹

Badania prowadzone na zwierzętach wskazują, że w przypadku długotrwałego stosowania pantoprazolu (powyżej 1 roku) nie można całkowicie wykluczyć jego wpływu na parametry czynności hormonalnej tarczycy.¹⁰