Właściwości farmakokinetyczne pantoprazolu

Pantoprazol charakteryzuje się szybkim wchłanianiem i przewidywalnym profilem farmakokinetycznym, który wykazuje liniowość w szerokim zakresie dawek. Poniżej przedstawiono szczegółowe właściwości farmakokinetyczne leku IPP 20 zawierającego 20 mg pantoprazolu w postaci pantoprazolu sodowego półtorawodnego.¹

Wchłanianie

Pantoprazol po podaniu doustnym wchłania się szybko z przewodu pokarmowego. Po podaniu pojedynczej dawki 20 mg, maksymalne stężenie w osoczu (C_max) osiągane jest w czasie 2,0-2,5 godziny i wynosi około 1-1,5 μg/ml. Wartości te pozostają niezmienione również przy dawkowaniu wielokrotnym, co świadczy o braku kumulacji leku w organizmie.²

Bezwzględna biodostępność pantoprazolu po podaniu doustnym w postaci tabletek dojelitowych wynosi około 77%. Istotnym aspektem farmakokinetyki pantoprazolu jest fakt, że spożycie pokarmu nie wpływa na wielkość powierzchni pod krzywą stężenia w czasie (AUC), maksymalne stężenie w surowicy, a tym samym na biodostępność leku. Jednoczesne spożycie pokarmu powoduje jedynie wydłużenie czasu do osiągnięcia efektu terapeutycznego.³

Dystrybucja

Pantoprazol charakteryzuje się wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, sięgającym 98%. Objętość dystrybucji wynosi około 0,15 l/kg masy ciała, co wskazuje na dystrybucję ograniczoną głównie do przestrzeni pozakomórkowej.⁴

Metabolizm

Pantoprazol podlega intensywnemu metabolizmowi pierwszego przejścia w wątrobie. Głównym szlakiem metabolicznym jest demetylacja katalizowana przez izoenzym CYP2C19 cytochromu P450, po której następuje sprzęganie z kwasem siarkowym. Drugim istotnym szlakiem metabolicznym jest utlenianie z udziałem izoenzymu CYP3A4.⁵

Eliminacja i wydalanie

Końcowy okres półtrwania pantoprazolu wynosi około 1 godziny, a klirens około 0,1 l/h/kg. Należy podkreślić, że mimo relatywnie krótkiego okresu półtrwania w fazie eliminacji, pantoprazol wykazuje znacznie dłuższy czas działania farmakologicznego. Jest to związane ze swoistym, silnym wiązaniem leku z pompą protonową w komórkach okładzinowych żołądka.⁶

Metabolity pantoprazolu są wydalane głównie przez nerki (około 80% dawki), a pozostała część usuwana jest z kałem. Głównym metabolitem obecnym zarówno w surowicy, jak i w moczu jest demetylopantoprazol sprzężony z kwasem siarkowym. Okres półtrwania tego metabolitu wynosi około 1,5 godziny i jest nieznacznie dłuższy od okresu półtrwania macierzystego związku.⁷

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Polimorfizm genetyczny

Istotny wpływ na farmakokinetykę pantoprazolu ma polimorfizm genetyczny dotyczący izoenzymu CYP2C19. Około 3% populacji europejskiej charakteryzuje się brakiem aktywności tego enzymu i zaliczana jest do grupy osób wolno metabolizujących. U tych pacjentów metabolizm pantoprazolu zachodzi prawdopodobnie głównie za pośrednictwem izoenzymu CYP3A4.⁸

U osób z fenotypem wolnego metabolizmu, po podaniu pojedynczej dawki 40 mg pantoprazolu, obserwuje się znacząco zmienione parametry farmakokinetyczne:

• Średnia wartość AUC jest około sześciokrotnie większa w porównaniu z osobami szybko metabolizującymi
• Maksymalne stężenie w osoczu (C_max) jest zwiększone o około 60%

Pomimo tych różnic nie jest konieczna modyfikacja dawkowania pantoprazolu w tej grupie pacjentów.⁹

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, w tym również u osób poddawanych dializoterapii, nie jest konieczna redukcja dawki pantoprazolu. Okres półtrwania pantoprazolu u tych pacjentów jest porównywalny z okresem półtrwania u osób zdrowych. Podczas zabiegu dializy usuwane są jedynie niewielkie ilości pantoprazolu.¹⁰

Pomimo że okres półtrwania głównego metabolitu pantoprazolu jest umiarkowanie wydłużony (2-3 godziny) u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, wydalanie nadal przebiega na tyle szybko, że nie dochodzi do kumulacji leku w organizmie.¹¹

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z marskością wątroby (klasy A i B według skali Childa) obserwuje się istotne zmiany w farmakokinetyce pantoprazolu:

• Wydłużenie okresu półtrwania do 3-6 godzin (w porównaniu z około 1 godziną u osób zdrowych)
• Zwiększenie wartości AUC 3-5 krotnie
• Niewielkie zwiększenie maksymalnego stężenia w surowicy (C_max), około 1,3-krotne w porównaniu z osobami zdrowymi

Zmiany te wynikają z ograniczonego metabolizmu wątrobowego pantoprazolu u tych pacjentów.¹²

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku obserwuje się nieznaczne zwiększenie wartości AUC i C_max w porównaniu z osobami młodszymi, jednak różnice te nie mają znaczenia klinicznego i nie wymagają modyfikacji dawkowania.¹³

Dzieci i młodzież

Badania farmakokinetyczne pantoprazolu przeprowadzone w populacji pediatrycznej wykazały, że:

• Po doustnym podaniu pojedynczej dawki 20 mg lub 40 mg pantoprazolu dzieciom w wieku 5-16 lat, wartości AUC i C_max były porównywalne z wartościami obserwowanymi u osób dorosłych
• Po dożylnym podaniu pojedynczych dawek 0,8 lub 1,6 mg/kg masy ciała pantoprazolu dzieciom w wieku 2-16 lat nie stwierdzono istotnej zależności między klirensem leku a wiekiem lub masą ciała dziecka
• Wartości AUC i objętość dystrybucji u dzieci odpowiadały wynikom uzyskanym u dorosłych

Powyższe dane wskazują na podobny profil farmakokinetyczny pantoprazolu u dzieci i młodzieży w porównaniu z osobami dorosłymi.¹⁴

Parametry farmakokinetyczne pantoprazolu