Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ibuprofenu

Minimalizacja działań niepożądanych podczas terapii ibuprofenem wymaga stosowania najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy okres konieczny do opanowania objawów. Zasada ta dotyczy szczególnie działań niepożądanych związanych z przewodem pokarmowym i układem krążenia.¹

Szczególna ostrożność przy chorobach współistniejących

Podczas stosowania ibuprofenu należy zachować ostrożność u pacjentów z następującymi schorzeniami:²

• Toczeń rumieniowaty układowy i mieszana choroba tkanki łącznej – zwiększone ryzyko rozwoju jałowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych³
• Choroba przewodu pokarmowego w wywiadzie (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna) – ryzyko zaostrzenia choroby⁴
• Nadciśnienie tętnicze i/lub zaburzenia czynności serca w wywiadzie⁵
• Zaburzenia czynności nerek – możliwe ryzyko dalszego pogorszenia czynności nerek⁶
• Zaburzenia czynności wątroby⁷
• Zaburzenia krzepnięcia krwi (ibuprofen może wydłużać czas krwawienia)⁸

Pacjenci w podeszłym wieku

Osoby w podeszłym wieku są bardziej narażone na ryzyko działań niepożądanych związanych ze stosowaniem ibuprofenu niż młodsi pacjenci. Szczególnie dotyczy to krwawienia z przewodu pokarmowego i perforacji, które mogą być stanem zagrażającym życiu.⁹

Układ oddechowy

U pacjentów z astmą oskrzelową, przewlekłą obturacyjną chorobą dróg oddechowych lub chorobami alergicznymi (np. alergiczny nieżyt nosa, polipowatość nosa) istnieje ryzyko wystąpienia skurczu oskrzeli po zastosowaniu ibuprofenu.¹⁰

Interakcje z innymi lekami

Należy unikać stosowania ibuprofenu jednocześnie z innymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ), w tym z selektywnymi inhibitorami cyklooksygenazy-2 (COX-2).¹¹

Wpływ na przewód pokarmowy

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania ibuprofenu u pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego w wywiadzie oraz z przewlekłymi chorobami zapalnymi jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna), ponieważ mogą one ulec nasileniu.¹²

U pacjentów przyjmujących ibuprofen istnieje ryzyko krwotoku z przewodu pokarmowego, owrzodzenia lub perforacji, które mogą być śmiertelne. Ryzyko to występuje niezależnie od obecności wcześniejszych objawów ostrzegawczych.¹³

Ryzyko powikłań ze strony przewodu pokarmowego wzrasta:¹⁴

• przy stosowaniu większych dawek NLPZ
• u pacjentów z owrzodzeniem w wywiadzie, zwłaszcza jeśli wiązało się ono z krwotokiem lub perforacją
• u osób w podeszłym wieku

Leczenie pacjentów z grupy zwiększonego ryzyka należy rozpocząć od najmniejszej dostępnej dawki ibuprofenu.¹⁵

Pacjentom z chorobami przewodu pokarmowego w wywiadzie, zwłaszcza osobom w podeszłym wieku, należy zalecić zgłaszanie wszelkich nietypowych objawów ze strony przewodu pokarmowego, szczególnie krwawień, zwłaszcza na początku leczenia.¹⁶

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów jednocześnie stosujących leki, które mogą zwiększać ryzyko powikłań ze strony przewodu pokarmowego:¹⁷

• kortykosteroidy
• leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna, acenokumarol)
• leki przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy)

W przypadku wystąpienia krwawienia z przewodu pokarmowego lub owrzodzenia, zaleca się odstawienie ibuprofenu.¹⁸

Wpływ na układ krążenia i naczynia mózgowe

Szczególną ostrożność należy zachować przed zastosowaniem ibuprofenu u pacjentów z:¹⁹

• nadciśnieniem tętniczym
• niewydolnością serca z zatrzymaniem płynów
• obrzękami związanymi ze stosowaniem NLPZ w wywiadzie

Pacjenci z takimi stanami powinni skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem ibuprofenu.²⁰

Badania kliniczne wskazują, że stosowanie ibuprofenu, zwłaszcza w dużych dawkach (2400 mg/dobę), może wiązać się z niewielkim zwiększeniem ryzyka wystąpienia tętniczych zdarzeń zakrzepowo-zatorowych (np. zawału serca lub udaru). Badania epidemiologiczne nie wykazały natomiast takiego zwiększonego ryzyka przy stosowaniu małych dawek ibuprofenu (≤ 1200 mg/dobę).²¹

U następujących grup pacjentów leczenie ibuprofenem należy stosować wyłącznie po starannym rozważeniu, unikając dużych dawek (2400 mg/dobę):²²

• pacjenci z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym
• pacjenci z zastoinową niewydolnością serca (klasa II–III wg NYHA)
• pacjenci z rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca
• pacjenci z chorobą naczyń obwodowych i/lub chorobą naczyń mózgowych

Należy dokładnie rozważyć włączenie ibuprofenu do długotrwałego leczenia pacjentów z czynnikami ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych (nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, cukrzyca, palenie tytoniu), zwłaszcza jeśli konieczne jest stosowanie dużych dawek (2400 mg/dobę).²³

Zespół Kounisa

U pacjentów leczonych ibuprofenem zgłaszano przypadki zespołu Kounisa – objawów ze strony układu sercowo-naczyniowego występujących wtórnie do reakcji alergicznej lub nadwrażliwości, związanych ze zwężeniem tętnic wieńcowych, mogących prowadzić do zawału mięśnia sercowego.²⁴

Wpływ na płodność

Upośledzenie płodności kobiet – istnieją dowody wskazujące, że leki hamujące cyklooksygenazę (syntezę prostaglandyn) mogą powodować zaburzenia płodności u kobiet przez wpływ na owulację. Działanie to jest odwracalne po zakończeniu leczenia.²⁵

Reakcje skórne

W związku ze stosowaniem ibuprofenu zgłaszano ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR), które mogą zagrażać życiu lub prowadzić do śmierci, w tym:²⁶

• złuszczające zapalenie skóry
• rumień wielopostaciowy
• zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (zespół DRESS)
• ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)

Większość tych reakcji występuje w ciągu pierwszego miesiąca leczenia. Jeśli objawy przedmiotowe i podmiotowe świadczą o wystąpieniu tych reakcji, należy natychmiast odstawić ibuprofen i rozważyć zastosowanie alternatywnego leczenia.²⁷

W wyjątkowych przypadkach ospa wietrzna może być przyczyną ciężkich powikłań zakaźnych skóry i tkanek miękkich. NLPZ mogą maskować objawy zakażenia.²⁸

Pacjenci szczególnej troski

Młodzież

U odwodnionej młodzieży możliwe jest ryzyko wystąpienia zaburzenia czynności nerek.²⁹

Inne uwagi

Bardzo rzadko obserwuje się ciężkie ostre reakcje nadwrażliwości (np. wstrząs anafilaktyczny). Leczenie należy przerwać po wystąpieniu pierwszych oznak reakcji nadwrażliwości po zastosowaniu ibuprofenu. Wymagane z medycznego punktu widzenia działania musi podjąć personel specjalistyczny.³⁰

Ibuprofen może przemijająco hamować czynność płytek krwi (agregację trombocytów). Należy zatem uważnie obserwować pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia.³¹

Bóle głowy spowodowane nadużywaniem leków

Długotrwałe stosowanie jakichkolwiek leków przeciwbólowych na bóle głowy może je nasilić. W przypadku wystąpienia lub podejrzenia takiej sytuacji pacjent powinien zasięgnąć porady lekarza i odstawić lek. U pacjentów, którzy mają częste lub codzienne bóle głowy pomimo (lub z powodu) regularnego stosowania leków na ból głowy, należy podejrzewać rozpoznanie bólu głowy spowodowanego nadużywaniem leków przeciw bólowi głowy (MOH).³²

Nawykowe stosowanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza połączenia kilku substancji czynnych o działaniu przeciwbólowym, może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerek z ryzykiem wystąpienia niewydolności nerek (nefropatii analgetycznej).³³

Interakcje z alkoholem

Spożywanie alkoholu jednocześnie ze stosowaniem NLPZ może nasilać działania niepożądane związane z substancjami czynnymi, zwłaszcza dotyczące przewodu pokarmowego lub ośrodkowego układu nerwowego.³⁴

Maskowanie objawów zakażenia

Ibuprofen może maskować objawy zakażenia, co może prowadzić do opóźnienia rozpoczęcia odpowiedniego leczenia, a przez to pogarszać skutki zakażenia. Zjawisko to zaobserwowano w przypadku pozaszpitalnego bakteryjnego zapalenia płuc i powikłań bakteryjnych ospy wietrznej.³⁵

Jeśli ibuprofen stosowany jest z powodu gorączki lub bólu związanych z zakażeniem, zalecane jest monitorowanie przebiegu zakażenia. W warunkach pozaszpitalnych pacjent powinien skontaktować się z lekarzem, jeżeli objawy utrzymują się lub nasilają.³⁶