Specjalne ostrzeżenia
Hydrocortisonum Jelfa

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Hydrocortisonum Jelfa

Podczas prowadzenia terapii hydrokortyzonem należy dążyć do zastosowania minimalnej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy okres, co znacząco ogranicza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z leczeniem. Szczególna uwaga powinna być skierowana na szereg specyficznych sytuacji klinicznych, które mogą wpłynąć na bezpieczeństwo pacjenta¹.

Wpływ na czynność nadnerczy

Długotrwałe stosowanie hydrokortyzonu może prowadzić do rozwoju niedoczynności kory nadnerczy, która może utrzymywać się przez kilka miesięcy po zakończeniu leczenia. W przypadku długotrwałej terapii nie należy nagle odstawiać leku, gdyż może to spowodować wystąpienie objawów ostrej niedomogi kory nadnerczy. U pacjentów w trakcie terapii długoterminowej, w przypadku współistniejącej choroby, urazu lub zabiegu chirurgicznego konieczne jest zwiększenie dawki hydrokortyzonu².

Nagłe odstawienie kortykosteroidów po długotrwałej terapii może wywołać zespół odstawienia manifestujący się gorączką, bólami mięśni, bólami stawów i ogólnym złym samopoczuciem. Należy podkreślić, że objawy te mogą wystąpić nawet u pacjentów bez klinicznych objawów niewydolności nadnerczy³.

Wpływ na zakażenia i odporność

Hydrokortyzon może maskować objawy zakażeń wirusowych lub bakteryjnych, a hamowanie reakcji zapalnych i immunologicznych przez ten lek sprzyja powstawaniu nowych zakażeń o nietypowym przebiegu klinicznym⁴.

Ospa wietrzna stanowi szczególne zagrożenie i może przebiegać nawet ze skutkiem śmiertelnym u pacjentów z osłabioną odpornością wywołaną terapią hydrokortyzonem. W przypadku kontaktu z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec, pacjent leczony hydrokortyzonem (lub który przyjmował kortykosteroidy w ciągu ostatnich 3 miesięcy) powinien otrzymać immunoglobulinę ospy wietrznej/półpaśca (VZIG) w ciągu 10 dni od ekspozycji. Pacjent zarażony ospą wietrzną wymaga specjalistycznej opieki i leczenia⁵.

W przypadku gruźlicy, stosowanie glikokortykosteroidów należy ograniczyć do przypadków piorunującej gruźlicy prosówkowej. Pacjenci z utajoną gruźlicą lub nadwrażliwością na tuberkulinę przyjmujący glikokortykosteroidy wymagają wnikliwej obserwacji ze względu na ryzyko uaktywnienia choroby. W trakcie długotrwałej terapii glikokortykosteroidami takim pacjentom należy równocześnie podawać leki przeciwgruźlicze⁶.

Kortykosteroidy mogą nasilać przebieg układowych zakażeń grzybiczych, dlatego co do zasady nie należy ich stosować w takich przypadkach. Wyjątkiem są sytuacje, gdy kortykosteroidy są niezbędne do opanowania reakcji zagrażających życiu wywołanych przez amfoterycynę. Opisywano przypadki, w których jednoczesne stosowanie amfoterycyny i hydrokortyzonu prowadziło do powiększenia serca i zastoinowej niewydolności⁷.

Kortykosteroidy mogą również prowadzić do uaktywnienia utajonej pełzakowicy lub węgorczycy, dlatego przed rozpoczęciem leczenia zaleca się wykluczenie tych infekcji pasożytniczych, szczególnie u pacjentów z grupy ryzyka lub objawami sugerującymi te choroby⁸.

Szczepienia u pacjentów leczonych hydrokortyzonem

Podawanie szczepionek zawierających żywe wirusy jest przeciwwskazane u osób przyjmujących immunosupresyjne dawki kortykosteroidów. Szczepionki inaktywowane (wirusowe lub bakteryjne) mogą nie wywołać odpowiedniej odpowiedzi immunologicznej u tych pacjentów. Dozwolone jest natomiast szczepienie pacjentów przyjmujących kortykosteroidy w ramach leczenia substytucyjnego, np. w chorobie Addisona⁹.

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy i gospodarkę elektrolitową

W literaturze opisano możliwy związek pomiędzy stosowaniem kortykosteroidów i pęknięciem wolnej ściany lewej komory po świeżym zawale mięśnia sercowego, dlatego u tych pacjentów kortykosteroidy należy stosować szczególnie ostrożnie¹⁰.

Stosowanie średnich i dużych dawek hydrokortyzonu może prowadzić do podwyższenia ciśnienia tętniczego, retencji sodu i wody, oraz zwiększonego wydalania potasu. W związku z tym może być konieczne wprowadzenie diety niskosodowej oraz suplementacja potasu. Wszystkie kortykosteroidy zwiększają wydalanie wapnia¹¹.

Ostrożność należy zachować podczas stosowania hydrokortyzonu u pacjentów przyjmujących leki oddziałujące na serce, takie jak digoksyna, ze względu na możliwość wystąpienia zaburzeń elektrolitowych, zwłaszcza hipokaliemii¹².

Wpływ na przewód pokarmowy

U pacjentów otrzymujących duże dawki kortykosteroidów mogą nie występować typowe objawy podrażnienia otrzewnej po perforacji przewodu pokarmowego lub mogą być one minimalne, co utrudnia diagnozę¹³.

Inne powikłania związane ze stosowaniem hydrokortyzonu

Potencjalnym powikłaniem nadmiernego stosowania kortyzonu są zatory tłuszczowe¹⁴.

W mózgowej postaci zimnicy stosowanie kortykosteroidów wiąże się z przedłużoną śpiączką i zwiększoną częstością występowania zapalenia płuc oraz krwawienia z przewodu pokarmowego¹⁵.

Przedłużone stosowanie kortykosteroidów może prowadzić do powstania zaćmy podtorebkowej tylnej części soczewki, jaskry z potencjalnym uszkodzeniem nerwu wzrokowego oraz zwiększa ryzyko wtórnych zakażeń narządu wzroku wywołanych przez grzyby lub wirusy¹⁶.

Po podaniu hydrokortyzonu wcześniakom odnotowano przypadki kardiomiopatii przerostowej. W związku z tym u takich pacjentów należy przeprowadzić odpowiednią diagnostykę kardiologiczną oraz monitorować czynność serca i obraz mięśnia sercowego¹⁷.

Zaburzenia widzenia

W wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania kortykosteroidów mogą wystąpić zaburzenia widzenia. Jeżeli u pacjenta pojawią się objawy takie jak nieostre widzenie lub inne zaburzenia wzroku, należy rozważyć konsultację okulistyczną w celu zdiagnozowania potencjalnych przyczyn, do których mogą należeć zaćma, jaskra lub rzadsze choroby, jak centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR)¹⁸.

Stosowanie w grupach specjalnych

Stosowanie u dzieci

Hydrokortyzon może powodować opóźnienie wzrostu u dzieci. W tej grupie pacjentów leczenie powinno być ograniczone do stosowania minimalnych skutecznych dawek przez możliwie najkrótszy czas. Konieczne jest ścisłe monitorowanie wzrostu i rozwoju dziecka w trakcie terapii¹⁹.

Stosowanie u osób w podeszłym wieku

U osób starszych działania niepożądane hydrokortyzonu mogą być bardziej nasilone, szczególnie w przypadku współistnienia takich chorób jak osteoporoza, nadciśnienie, hipokaliemia, cukrzyca, a także ze względu na większą podatność na zakażenia oraz ścieńczenie skóry. W tej grupie pacjentów wymagany jest ścisły nadzór kliniczny, aby uniknąć potencjalnie zagrażających życiu reakcji²⁰.

Sytuacje kliniczne wymagające szczególnej ostrożności

Szczególna ostrożność i częsta kontrola kliniczna stanu zdrowia są wymagane u pacjentów z następującymi schorzeniami:

• Zakażenia – zakażenia ropne
• Choroby przewodu pokarmowego – aktywne lub utajone wrzody trawienne z ryzykiem perforacji, świeża anastomoza jelitowa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, uchyłkowatość jelit
• Choroby układu kostnego – osteoporoza (szczególnie u kobiet po menopauzie)
• Choroby układu krążenia – nadciśnienie tętnicze, zastoinowa niewydolność krążenia, predyspozycja do zakrzepowego zapalenia żył
• Zaburzenia metaboliczne – cukrzyca
• Choroby mięśni – miopatia posteroidowa w wywiadzie, miastenia
• Zaburzenia psychiczne – ciężka psychoza maniakalno-depresyjna (zwłaszcza z przebytą psychozą posteroidową)
• Choroby zakaźne – przebyta gruźlica
• Choroby okulistyczne – jaskra (również w przypadku rodzinnego występowania), opryszczka oka z ryzykiem perforacji rogówki
• Choroby wątroby – uszkodzenie lub marskość wątroby
• Choroby nerek – niewydolność nerek
• Choroby neurologiczne – padaczka
• Choroby endokrynologiczne – niedoczynność tarczycy

Każda z tych sytuacji wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego oraz ścisłego monitorowania stanu klinicznego pacjenta²¹.

Wpływ na płodność

Kortykosteroidy mogą wpływać na ruchliwość i liczbę plemników u niektórych pacjentów, wywołując zarówno wzrost, jak i spadek tych parametrów²².