Działania niepożądane hydrokortyzonu

Hydrokortyzon, zawarty w produkcie leczniczym Hydrocortisonum Jelfa (20 mg tabletki), podobnie jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Ryzyko ich wystąpienia zwiększa się wraz z wydłużeniem czasu leczenia. Znajomość potencjalnych działań niepożądanych jest niezbędna dla odpowiedniego monitorowania stanu pacjenta i wczesnej interwencji w przypadku wystąpienia powikłań.¹

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Przyjmowanie hydrokortyzonu może prowadzić do retencji sodu i płynów, co w konsekwencji może skutkować zastoinową niewydolnością krążenia. Ponadto obserwuje się utratę potasu i rozwój alkalozę hipokaliemiczną. Inne zaburzenia mogą obejmować nadciśnienie tętnicze i hipokalcemię. Warto zauważyć, że po dożylnym podaniu glikokortykosteroidów mogą wystąpić takie objawy jak pieczenie i mrowienie.²

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W trakcie terapii hydrokortyzonem mogą wystąpić poważne zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego, takie jak jałowa martwica głowy kości udowej i ramiennej. Pacjenci mogą doświadczyć osłabienia mięśni, miopatii posteroidowej oraz utraty masy mięśniowej. Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem jest osteoporoza, która może prowadzić do samoistnych złamań, w tym kompresyjnych złamań kręgosłupa i patologicznych złamań kości długich.³

Zaburzenia żołądka i jelit

Hydrokortyzon może powodować szereg zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego. Należą do nich nudności, wymioty oraz zmiany łaknienia – zarówno jego utrata (prowadząca do zmniejszenia masy ciała), jak i zwiększenie (skutkujące przyrostem masy ciała). Pacjenci mogą doświadczać biegunki lub zaparć, wzdęcia brzucha, podrażnienia żołądka i zapalenia przełyku z owrzodzeniami. Poważniejszymi powikłaniami są wrzód żołądka z możliwością perforacji i krwawienia oraz perforacja jelita cienkiego i grubego, szczególnie u pacjentów z zapalnymi chorobami jelit.⁴

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Stosowanie hydrokortyzonu może prowadzić do różnorodnych zmian skórnych, takich jak zaburzone gojenie się ran oraz ścieńczenie skóry, przez co staje się ona podatna na uszkodzenia i wrażliwa. Obserwuje się także wybroczyny i wylewy krwawe, rumień na twarzy, rozstępy skórne, hirsutyzm i wykwity trądzikopodobne. Ponadto może wystąpić zmniejszenie reaktywności w testach skórnych oraz różne reakcje nadwrażliwości, w tym alergiczne zapalenie skóry, pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy. Warto zaznaczyć, że glikokortykosteroidy podawane pozajelitowo mogą powodować hipo- lub hiperpigmentację, bliznowacenie, stwardnienia w obrębie skóry, zmniejszenie odczuwania bólu, zanik skóry lub tkanki podskórnej oraz ropnie jałowe w miejscu podania.⁵

Zaburzenia układu nerwowego

W przebiegu terapii hydrokortyzonem mogą wystąpić napady drgawek. Szczególnie niebezpieczne jest zwiększenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego z tarczą zastoinową (określane jako rzekomy guz mózgu), które może pojawić się w związku z odstawieniem glikokortykosteroidu. Inne objawy neurologiczne obejmują zapalenie nerwów, parestezje oraz bezsenność.⁶

Zaburzenia endokrynologiczne

Hydrokortyzon może powodować szereg zaburzeń endokrynologicznych, w tym zaburzenia miesiączkowania oraz objawy zespołu Cushinga. U dzieci obserwuje się zahamowanie wzrostu. Leczenie może także prowadzić do wtórnego zahamowania czynności osi przysadkowo-nadnerczowej. W zakresie gospodarki węglowodanowej może dojść do zmniejszenia tolerancji węglowodanów, ujawnienia się utajonej cukrzycy oraz wzrostu zapotrzebowania na insulinę lub doustne leki przeciwcukrzycowe u pacjentów chorujących na cukrzycę.⁷

Zaburzenia narządu wzroku

Terapia hydrokortyzonem może prowadzić do zwiększenia ciśnienia śródgałkowego i rozwoju jaskry wtórnej. Obserwuje się także wytrzeszcz, uszkodzenie nerwu wzrokowego oraz zaćmę podtorebkową tylnej części soczewki. Z nieznaną częstością występuje nieostre widzenie.⁸

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Hydrokortyzon może powodować ujemny bilans azotowy, spowodowany nasilonym katabolizmem białek.⁹

Zaburzenia psychiczne

Wśród zaburzeń psychicznych związanych ze stosowaniem hydrokortyzonu wymienia się zawroty i bóle głowy, omamy, psychozy, euforię oraz zmiany nastroju. Mogą również wystąpić objawy rzekomego guza mózgu spowodowane zwiększeniem ciśnienia wewnątrzczaszkowego i wystąpieniem tarczy zastoinowej.¹⁰

Zaburzenia naczyniowe

Stosowanie hydrokortyzonu może prowadzić do zakrzepów z zatorami oraz zatorów tłuszczowych. Ponadto obserwuje się hipercholesterolemię, przyspieszoną miażdżycę naczyń, martwicze zapalenie naczyń oraz zakrzepowe zapalenie żył.¹¹

Zaburzenia serca

Hydrokortyzon może powodować arytmie lub zmiany w zapisie EKG związane z niedoborem potasu. U pacjentów mogą wystąpić omdlenia oraz nasilenie nadciśnienia tętniczego. Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem jest pęknięcie serca jako konsekwencja niedawno przebytego zawału mięśnia sercowego. Istnieją doniesienia o nagłym zatrzymaniu krążenia. U wcześniaków może wystąpić kardiomiopatia przerostowa.¹²

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W trakcie leczenia hydrokortyzonem może wystąpić leukocytoza, małopłytkowość oraz limfopenia.¹³

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Hydrokortyzon może powodować nasilenie lub maskowanie objawów zakażenia, co stanowi istotne ryzyko kliniczne.¹⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

W przebiegu leczenia hydrokortyzonem mogą wystąpić reakcje anafilaktyczne.¹⁵

Badania diagnostyczne

Podczas terapii hydrokortyzonem można zaobserwować zwiększenie masy ciała.¹⁶

Działania niepożądane o nieznanej częstości

Wśród działań niepożądanych o częstości określanej jako „nieznana” (nie może być określona na podstawie dostępnych danych) wymienia się przerost mięśnia sercowego (kardiomiopatia przerostowa) u wcześniaków oraz zwiększenie masy ciała.¹⁷

Zespół z odstawienia

Zespół z odstawienia występuje po szybkim odstawieniu hydrokortyzonu, szczególnie po długotrwałym stosowaniu. Jest spowodowany ostrą niedoczynnością nadnerczy i może powodować zagrożenie życia. W ramach tego zespołu mogą również wystąpić: gorączka, bóle mięśniowe, bóle stawów, zapalenie śluzówki nosa, zapalenie spojówek, bolesne guzki skóry oraz utrata masy ciała.¹⁸

Tabela działań niepożądanych

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego Hydrocortisonum Jelfa do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:¹⁹

Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁰