Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu

Escytalopram, substancja czynna leku Escipram, należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), stosowanych jako leki przeciwdepresyjne. Klasyfikowany jest według kodu ATC jako N 06 AB 10, co odpowiada jego miejscu w systematyce leków działających na ośrodkowy układ nerwowy.¹

Mechanizm działania

Escytalopram działa jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT), charakteryzujący się dużym powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoninowym. Dodatkowo wykazuje zdolność wiązania się z allosterycznym miejscem na tym samym transporterze, jednak z powinowactwem około 1000 razy mniejszym niż do miejsca pierwotnego. Istotną cechą farmakodynamiczną escytalopramu jest jego wysoka selektywność – nie wykazuje on powinowactwa (lub wykazuje jedynie niewielkie) do szeregu receptorów, w tym: serotoninowych 5-HT1A i 5-HT2, dopaminowych D1 i D2, adrenergicznych α1-, α2-, β, histaminowych H1, muskarynowych cholinergicznych, benzodiazepinowych oraz opioidowych.²

Z punktu widzenia mechanizmów farmakologicznych, hamowanie wychwytu zwrotnego 5-HT jest jedynym prawdopodobnym mechanizmem działania, który wyjaśnia zarówno farmakologiczne, jak i kliniczne efekty escytalopramu.³

Efekty elektrofizjologiczne

W kontrolowanych placebo badaniach EKG z zastosowaniem podwójnej ślepej próby u zdrowych osób, escytalopram wykazał dawkozależny wpływ na odstęp QT. Zmiana względem wartości początkowej QT (z korekcją według formuły Fridericia) wynosiła 4,3 msec (90% przedział ufności: 2,2-6,4) po zastosowaniu dawki 10 mg na dobę. Przy dawce 30 mg na dobę obserwowano znacznie większy efekt – 10,7 msec (90% przedział ufności: 8,6-12,8).⁴

Skuteczność kliniczna w poszczególnych wskazaniach

Ciężkie epizody depresyjne

Skuteczność krótkoterminowa escytalopramu w leczeniu ciężkich epizodów depresyjnych została potwierdzona w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań klinicznych z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo. W kontekście długoterminowej profilaktyki nawrotów, przeprowadzono badanie obejmujące 274 pacjentów, którzy wykazali odpowiedź na leczenie escytalopramem w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w początkowej 8-tygodniowej fazie otwartej. Pacjenci ci zostali następnie zrandomizowani do dwóch grup: kontynuującej leczenie escytalopramem w tej samej dawce lub otrzymującej placebo, przez okres do 36 tygodni. Wyniki jednoznacznie wykazały, że u pacjentów kontynuujących przyjmowanie escytalopramu czas do wystąpienia nawrotu był znacząco dłuższy w porównaniu z grupą placebo.⁵

Fobia społeczna

Efektywność terapeutyczna escytalopramu w leczeniu fobii społecznej została udokumentowana zarówno w trzech krótkoterminowych (12-tygodniowych) badaniach klinicznych, jak i w 6-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli na leczenie. Dodatkowo, przeprowadzono 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnego schematu dawkowania, które wykazało skuteczność escytalopramu w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę w leczeniu fobii społecznej.⁶

Zaburzenie lękowe uogólnione

W przypadku zaburzenia lękowego uogólnionego, escytalopram w dawkach 10 i 20 mg na dobę wykazał skuteczność we wszystkich czterech przeprowadzonych badaniach kontrolowanych placebo. Analiza zbiorcza danych z trzech badań o podobnym schemacie dawkowania, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 otrzymujących escytalopram i 419 przyjmujących placebo), wykazała istotnie wyższy odsetek odpowiedzi na leczenie w grupie escytalopramu (47,5%) w porównaniu z placebo (28,9%). Również odsetek przypadków remisji był znacząco wyższy w grupie leczonej escytalopramem (37,1%) niż w grupie placebo (20,8%). Co istotne z klinicznego punktu widzenia, działanie terapeutyczne escytalopramu było obserwowane już po pierwszym tygodniu leczenia.⁷

Długoterminowa skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę w leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego została potwierdzona w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni, obejmującym 373 pacjentów, którzy wcześniej wykazali odpowiedź na leczenie w początkowej 12-tygodniowej fazie otwartej próby.⁸

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Efektywność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach leczenia, pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazywali istotną statystycznie poprawę w porównaniu z grupą placebo, mierzoną całkowitą punktacją w skali Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS). Wydłużenie okresu obserwacji do 24 tygodni wykazało, że również pacjenci przyjmujący escytalopram w niższej dawce 10 mg na dobę (podobnie jak ci otrzymujący 20 mg) wykazywali znaczącą przewagę nad grupą placebo.⁹

W kontekście zapobiegania nawrotom OCD, przeprowadzono badanie składające się z 16-tygodniowej fazy otwartej, po której pacjenci wykazujący odpowiedź na leczenie zostali włączeni do 24-tygodniowej randomizowanej, kontrolowanej placebo fazy z podwójnie ślepą próbą. Wyniki potwierdziły skuteczność escytalopramu w dawkach 10 i 20 mg na dobę w zapobieganiu nawrotom zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.¹⁰