Przedawkowanie leku Donesyn (chlorowodorek donepezylu)

Przedawkowanie chlorowodorku donepezylu może prowadzić do wystąpienia szeregu poważnych objawów klinicznych, głównie związanych z nadmierną stymulacją układu cholinergicznego. Znajomość symptomatologii oraz postępowania w przypadku przedawkowania jest kluczowa dla personelu medycznego ze względu na możliwe zagrożenie życia pacjenta.¹

Mechanizm działania toksycznego

Donepezyl jako inhibitor cholinesterazy prowadzi przy przedawkowaniu do nadmiernego gromadzenia acetylocholiny w synapsach, co skutkuje przełomem cholinergicznym. W badaniach na zwierzętach zaobserwowano, że śmiertelna dawka donepezylu jest znacznie wyższa niż dawki terapeutyczne stosowane u ludzi. Szacowana mediana dawki śmiertelnej po jednokrotnym podaniu doustnym wynosiła 45 mg/kg masy ciała u myszy i 32 mg/kg masy ciała u szczurów, co odpowiada około 225- i 160-krotności maksymalnej zalecanej dawki u ludzi (10 mg na dobę).²

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie inhibitorów cholinesterazy, takich jak donepezyl, prowadzi do rozwoju przełomu cholinergicznego, który charakteryzuje się szerokim spektrum objawów związanych z nadmierną stymulacją układu przywspółczulnego oraz płytki nerwowo-mięśniowej. Objawami tymi są: silne nudności, wymioty, ślinienie, pocenie, bradykardia, niedociśnienie, depresja oddechowa, zapaść oraz drgawki.³

Szczególnie niebezpiecznym aspektem przedawkowania donepezylu jest postępujące osłabienie mięśni, które w skrajnych przypadkach może doprowadzić do niewydolności mięśni oddechowych, a w konsekwencji do zgonu pacjenta.⁴

W badaniach na zwierzętach po przedawkowaniu donepezylu obserwowano zależne od dawki objawy pobudzenia cholinergicznego, które mogą również występować u ludzi. Do tych objawów należą: zmniejszenie spontanicznej ruchliwości, leżenie na brzuchu, chwiejny chód, łzawienie, drgawki kloniczne, zapaść oddechowa, ślinienie, zwężenie źrenic, drżenie pęczkowe mięśni oraz obniżona temperatura powierzchni ciała.⁵

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania donepezylu należy wdrożyć natychmiastowe leczenie podtrzymujące funkcje życiowe. Jako specyficzne antidotum stosuje się leki antycholinergiczne, w szczególności aminy trzeciorzędowe, takie jak atropina.⁶

Schemat podawania atropiny obejmuje:

• Dawka początkowa: 1,0 do 2,0 mg dożylnie⁷
• Dawki kolejne: dostosowywane na podstawie reakcji klinicznej pacjenta⁸

Należy zwrócić uwagę, że podawanie innych leków cholinomimetycznych w skojarzeniu z czwartorzędowymi lekami antycholinergicznymi (np. glikopirolanem) może prowadzić do nietypowych zmian ciśnienia tętniczego krwi oraz częstości pracy serca.⁹

Warto zauważyć, że skuteczność metod pozaustrojowego oczyszczania krwi (hemodializy, dializy otrzewnowej lub hemofiltracji) w usuwaniu donepezylu i jego metabolitów nie została dotychczas zbadana, co ogranicza możliwości eliminacji leku z organizmu po przedawkowaniu.¹⁰

Tabela objawów przedawkowania chlorowodorku donepezylu

Aspekty kliniczne przedawkowania

Przełom cholinergiczny, będący konsekwencją przedawkowania donepezylu, wymaga szybkiej interwencji medycznej, ponieważ może prowadzić do niewydolności oddechowej i zgonu. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z już istniejącymi schorzeniami układu oddechowego oraz osoby w podeszłym wieku.¹¹

W monitorowaniu stanu pacjenta należy zwrócić szczególną uwagę na funkcje życiowe, zwłaszcza na parametry układu oddechowego i sercowo-naczyniowego. Kluczowe jest również ścisłe monitorowanie funkcji mięśniowych, szczególnie w zakresie mięśni oddechowych, gdyż ich osłabienie może prowadzić do niewydolności oddechowej.¹²