Wpływ diklofenaku miejscowego na płodność, ciążę i laktację

Diklofenak w postaci żelu do stosowania miejscowego (Diclofenac Teva, 10 mg/g) charakteryzuje się niższą ekspozycją ogólnoustrojową w porównaniu z formami doustnymi. Niemniej jednak, ze względu na potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), również w formie miejscowej, lekarz musi przekazać pacjentce szczegółowe informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania w okresie ciąży i laktacji.¹

Stosowanie w okresie ciąży

Informacje przekazywane pacjentce planującej ciążę lub będącej w ciąży powinny uwzględniać mechanizm działania NLPZ i wynikające z niego potencjalne zagrożenia dla rozwoju ciąży i płodu. Zahamowanie syntezy prostaglandyn może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu.²

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że dane epidemiologiczne sugerują zwiększone ryzyko poronienia oraz wystąpienia wad rozwojowych u płodu, szczególnie w zakresie układu sercowo-naczyniowego i wytrzewienia, jeśli inhibitory syntezy prostaglandyn są stosowane we wczesnej ciąży.³

Należy przekazać pacjentce informację, że całkowite ryzyko wystąpienia wad rozwojowych serca wzrasta z 1% do około 1,5% po zastosowaniu NLPZ. Ryzyko to jest prawdopodobnie wyższe przy stosowaniu większych dawek i wydłużonym czasie terapii.⁴

Pacjentka powinna zostać poinformowana o badaniach przedklinicznych, które wykazały, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn u zwierząt prowadziło do:⁵

• Zwiększonej utraty płodów przed i po implantacji
• Zwiększonej śmiertelności zarodków lub płodów
• Zwiększenia częstości występowania różnorodnych wad wrodzonych, w tym wad układu sercowo-naczyniowego

Biorąc pod uwagę powyższe dane, lekarz powinien zalecić, aby nie stosować diklofenaku podczas pierwszego i drugiego trymestru ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. W przypadku, gdy stosowanie diklofenaku jest niezbędne u kobiet planujących ciążę lub będących w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy zastosować najniższą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas.⁶

Trzeci trymestr ciąży

Lekarz musi wyraźnie poinformować pacjentkę, że stosowanie diklofenaku jest przeciwwskazane w trzecim trymestrze ciąży. Jest to spowodowane tym, że wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą powodować poważne konsekwencje dla płodu i noworodka.⁷

Potencjalne skutki narażenia płodu na działanie inhibitorów syntezy prostaglandyn w trzecim trymestrze ciąży obejmują:⁸

• Toksyczny wpływ na układ krążenia i oddechowy – w tym przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne
• Zaburzenia czynności nerek – mogące postępować do niewydolności nerek z małowodziem

Pacjentka powinna zostać poinformowana, że stosowanie diklofenaku pod koniec ciąży może powodować następujące konsekwencje dla matki i noworodka:⁹

• Wydłużenie czasu krwawienia i działanie antyagregacyjne – nawet przy stosowaniu małych dawek
• Zahamowanie skurczów macicy – prowadzące do opóźnionego lub przedłużonego porodu

Stosowanie w okresie karmienia piersią

Lekarz powinien poinformować pacjentkę karmiącą piersią, że diklofenak, podobnie jak inne NLPZ, przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach.¹⁰ Stosowanie Diclofenac Teva w dawkach terapeutycznych zwykle nie wywiera istotnego wpływu na karmione dziecko, jednak należy zachować ostrożność.¹¹

Ze względu na brak kontrolowanych badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania diklofenaku miejscowego u kobiet karmiących piersią, lekarz powinien zalecić stosowanie produktu w okresie laktacji wyłącznie wtedy, gdy jest to naprawdę konieczne i zostało przez niego zalecone.¹²

Jeśli stosowanie diklofenaku miejscowego jest niezbędne w okresie karmienia piersią, lekarz powinien przekazać pacjentce następujące ważne zalecenia:¹³

• Nie stosować żelu Diclofenac Teva na okolice piersi
• Unikać aplikacji na duże powierzchnie skóry
• Nie stosować długotrwale