Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Kompleksowe badania przedkliniczne darunawiru objęły szczegółową ocenę jego bezpieczeństwa u różnych gatunków zwierząt laboratoryjnych, zarówno przy stosowaniu w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem. Badania te pozwoliły na określenie profilu toksyczności leku oraz potencjalnego wpływu na kluczowe układy organizmu przy ekspozycji porównywalnej do osiąganej w warunkach klinicznych u ludzi.¹

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

W badaniach z wielokrotnym podawaniem leku obserwowano ograniczone efekty działania darunawiru. U gryzoni jako główne narządy docelowe zidentyfikowano:²

• układ krwiotwórczy
• układ krzepnięcia
• wątrobę
• gruczoł tarczowy

W zakresie parametrów hematologicznych zaobserwowano zmienne, lecz ograniczone zmniejszenie wartości parametrów krwinek czerwonych oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji.³

W wątrobie stwierdzono zmiany morfologiczne obejmujące przerost hepatocytów, wakuolizację oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. W tarczycy odnotowano przerost pęcherzyków.⁴

Warto podkreślić, że skojarzone podawanie darunawiru z rytonawirem u szczurów prowadziło do nasilenia wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątrobę i tarczycę w porównaniu z monoterapią darunawirem. Dodatkowo, wyłącznie u samców szczurów otrzymujących kombinację tych leków, obserwowano zwiększoną częstość występowania włóknienia wysepek trzustkowych.⁵

U psów, przy ekspozycji równej ekspozycji klinicznej w zalecanych dawkach, nie stwierdzono poważnych działań toksycznych, ani nie zidentyfikowano specyficznych narządów docelowych toksyczności.⁶

Wpływ na rozród i rozwój

Badania wpływu darunawiru na rozród u szczurów wykazały zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków, lecz jedynie w przypadkach, gdy wystąpiła toksyczność matczyna. Przy dawkach do 1000 mg/kg/dobę i poziomach ekspozycji poniżej 0,5-krotności AUC zalecanych dawek u ludzi, nie stwierdzono wpływu na łączenie się w pary ani płodność.⁷

Nie zaobserwowano działania teratogennego podczas stosowania:⁸

• samego darunawiru u szczurów i królików
• darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem u myszy

Należy zaznaczyć, że ekspozycja na lek w tych badaniach była niższa niż zalecana w praktyce klinicznej u ludzi.⁹

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów stwierdzono, że darunawir stosowany zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem powodował:¹⁰

• przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania
• nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu

Dodatkowo, przy podawaniu darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem, w 15. dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa obserwowano odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny oraz ograniczoną przeżywalność w okresie laktacji. Efekty te mogą wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka matki i/lub z działania toksycznego na organizm matki.¹¹

Istotne jest, że po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń rozwojowych, zarówno przy stosowaniu darunawiru w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem.¹²

Toksyczność u młodych zwierząt

Szczególnie istotne są obserwacje dotyczące podawania darunawiru młodym szczurom. U zwierząt otrzymujących lek do wieku 23-26 dni życia stwierdzono:¹³

• zwiększoną śmiertelność
• występowanie drgawek u niektórych zwierząt

Stwierdzono, że stężenia darunawiru w osoczu, wątrobie i mózgu pomiędzy 5. a 11. dniem życia młodych szczurów były znacząco wyższe niż u dorosłych osobników po porównywalnych dawkach w mg/kg. Po 23. dniu życia stężenia były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹⁴

Zwiększone stężenia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt.¹⁵

Warto podkreślić, że nie stwierdzono wpływu na śmiertelność młodych szczurów przy podawaniu darunawiru w dawce 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26. dniu życia ani 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23. do 50. dnia życia. W tych przypadkach stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹⁶

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹⁷

Potencjał rakotwórczy

Badania dotyczące potencjalnego działania rakotwórczego darunawiru prowadzono przez okres do 104 tygodni u myszy i szczurów. Lek podawano drogą doustną w następujących dawkach:¹⁸

W badaniach tych zaobserwowano zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego zarówno u samców, jak i samic obu gatunków. Ponadto, u samców szczurów stwierdzono występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy.¹⁹

Pomimo tych obserwacji, podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek nowotworów łagodnych lub złośliwych u badanych gryzoni.²⁰

Interpretacja kliniczna tych wyników wskazuje, że zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni mają najprawdopodobniej niewielkie znaczenie w przypadku ludzi. Wielokrotne podanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predysponującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, lecz nie u ludzi.²¹

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (myszy) i 0,7-1 raz (szczury) w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.²²

Nefrotoksyczność i genotoksyczność

W badaniach długoterminowych (2 lata) przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, u myszy i szczurów zaobserwowano zmiany w nerkach – odpowiednio nerczycę i przewlekłą nefropatię postępującą.²³

W kompleksowej ocenie potencjału genotoksycznego darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego w serii badań in vivo i in vitro obejmujących:²⁴

• odwracalną mutację bakterii (test Amesa)
• aberracje chromosomowe ludzkich limfocytów
• test mikrojądrowy in vivo u myszy