Właściwości farmakodynamiczne leku Cognomem

Memantyna, substancja czynna leku Cognomem, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psychoanaleptycznych, stosowanych w terapii otępienia. Została zaklasyfikowana jako „inne leki przeciw otępieniu” z kodem ATC: N06DX01. Lek występuje w postaci tabletek powlekanych zawierających chlorowodorek memantyny w dawkach 10 mg (odpowiadających 8,31 mg memantyny) oraz 20 mg (odpowiadających 16,62 mg memantyny).¹

Mechanizm działania

Współczesne badania dostarczają coraz więcej dowodów na to, że zaburzenia neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego, szczególnie w obrębie receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), w istotny sposób przyczyniają się zarówno do występowania objawów otępienia neurodegeneracyjnego, jak i do postępu tej choroby.²

Memantyna działa jako zależny od potencjału, o średnim powinowactwie, niekompetytywny antagonista receptora NMDA. Jej głównym mechanizmem działania jest modyfikacja efektów patologicznie zwiększonych stężeń glutaminianu, które mogą prowadzić do zaburzenia czynności neuronów. Poprzez blokowanie receptorów NMDA, memantyna zapobiega nadmiernemu napływowi jonów wapnia do komórek nerwowych, chroniąc je przed uszkodzeniem.³

Badania kliniczne

Badania w otępieniu umiarkowanym do ciężkiego

Efektywność memantyny została potwierdzona w kluczowym badaniu klinicznym przeprowadzonym u 252 pacjentów ambulatoryjnych z chorobą Alzheimera o nasileniu od umiarkowanego do ciężkiego. Kryterium włączenia do badania była całkowita punktacja w skali Krótkiej Oceny Stanu Psychicznego (MMSE, Mini-Mental State Examination) wynosząca 3-14 punktów. W trakcie 6-miesięcznej obserwacji wykazano korzystny efekt leczenia memantyną w porównaniu do placebo w zakresie:⁴

• oceny funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (CIBIC-plus, clinician’s interview based impression of change) – p=0,025
• oceny wykonywania czynności życiowych w chorobie Alzheimera (ADCS-ADLsev, Alzheimer’s disease cooperative study – activities of daily living) – p=0,003
• oceny zaburzeń funkcji poznawczych (SIB, severe impairment battery) – p=0,002

Badania w otępieniu łagodnym do umiarkowanego

Kolejne kluczowe badanie z zastosowaniem memantyny w monoterapii przeprowadzono u 403 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania: 10-22 punktów). W tym badaniu, w 24. tygodniu na podstawie danych z ostatniej dokonanej obserwacji (LOCF, Last Observation Carried Forward), wykazano statystycznie znamienną przewagę memantyny nad placebo w dwóch pierwszorzędowych punktach końcowych:⁵

• podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera (ADAS-cog, Alzheimer’s Disease Assessment Scale) – p=0,003
• ogólna ocena kliniczna (CIBIC-plus) – p=0,004

Należy jednak zaznaczyć, że w innym monoterapeutycznym badaniu dotyczącym leczenia choroby Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania: 11-23 punktów), które objęło 470 pacjentów, statystycznie istotne znaczenie nie zostało osiągnięte w pierwszorzędowym punkcie końcowym skuteczności w prospektywnie definiowanej początkowej analizie w tygodniu 24.⁶

Metaanaliza badań klinicznych

Istotne potwierdzenie skuteczności memantyny pochodzi z metaanalizy wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE poniżej 20 punktów). Analiza obejmowała dane z sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy, w których stosowano memantynę zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu ze stałą dawką inhibitorów acetylocholinesterazy. Wyniki metaanalizy wykazały statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w trzech kluczowych domenach:<sup data-drug="Cognomem" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Metaanaliza wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE 7

• funkcje poznawcze
• ogólna ocena kliniczna
• codzienne funkcjonowanie

Szczególnie istotne okazały się wyniki analizy pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech wymienionych domenach. W grupie przyjmującej placebo dwukrotnie więcej pacjentów doświadczyło pogorszenia stanu klinicznego (21% pacjentów) w porównaniu z grupą otrzymującą memantynę (11% pacjentów), a różnica ta była statystycznie istotna (p<0,0001). Wyniki te potwierdzają znaczącą rolę memantyny w zapobieganiu pogorszeniu funkcji poznawczych, klinicznych i funkcjonalnych u pacjentów z chorobą Alzheimera.<sup data-drug="Cognomem" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Wyniki analizy pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach, wykazały statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu; u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo w porównaniu z pacjentami przyjmującymi memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% vs. 11%, p8