Działania niepożądane leku Clozapine Aristo

Klozapina, substancja czynna leku Clozapine Aristo, charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, które w większości wynikają z jej właściwości farmakologicznych. Lek ten jest stosowany w ściśle określonych wskazaniach ze względu na ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, w tym przede wszystkim agranulocytozy. Z tego powodu stosowanie klozapiny ogranicza się do schizofrenii opornej na leczenie i psychoz w przebiegu choroby Parkinsona, gdy standardowe leczenie okazało się nieskuteczne.¹

Najcięższe działania niepożądane

Do najcięższych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem klozapiny należą:²

• agranulocytoza – poważne zaburzenie hematologiczne
• napady padaczkowe – związane z obniżeniem progu drgawkowego
• powikłania sercowo-naczyniowe – mogące prowadzić do zapaści krążeniowej
• gorączka – jako objaw reakcji polekowej

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są: senność lub sedacja, zawroty głowy, częstoskurcz, zaparcie i nadmierne wydzielanie śliny.³

Badania kliniczne wykazały, że od 7,1% do 15,6% pacjentów leczonych klozapiną przerywa terapię z powodu działań niepożądanych. Najczęstszymi przyczynami przerwania leczenia są: leukopenia, senność, zawroty głowy oraz zaburzenia psychotyczne.⁴

Agranulocytoza i zaburzenia krwi

Stosowanie klozapiny wiąże się z ryzykiem wystąpienia granulocytopenii i agranulocytozy. Choć agranulocytoza zasadniczo ustępuje po zaprzestaniu leczenia, może ona prowadzić do posocznica i w konsekwencji do zgonu pacjenta. Z tego powodu obowiązkowe jest monitorowanie liczby leukocytów podczas terapii klozapiną.⁵

Skumulowana częstość występowania agranulocytozy odnotowana w Wielkiej Brytanii w rejestrze „Clozapine Patient Monitoring Service” (w okresie 0-11,6 lat między 1989 i 2001) wynosi 0,78%. Większość przypadków (około 70%) występuje w pierwszych 18 tygodniach leczenia.⁶

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Podczas terapii klozapiną mogą wystąpić zaburzenia tolerancji glukozy i/lub rozwój lub nasilenie istniejącej cukrzycy. Zgłaszano bardzo rzadkie przypadki ciężkiej hiperglikemii, czasami prowadzącej do kwasicy ketonowej lub śpiączki hiperosmolarnej. W większości takich przypadków przerwanie leczenia klozapiną powodowało normalizację stężenia glukozy.⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Do bardzo często obserwowanych działań niepożądanych należą senność lub sedacja oraz zawroty głowy. Klozapina może powodować zmiany w zapisie EEG, w tym występowanie zespołów iglica-fala. Lek obniża próg drgawkowy w sposób zależny od dawki i może wywoływać drgawki miokloniczne lub napady uogólnione. Te objawy są bardziej prawdopodobne po szybkim zwiększeniu dawki oraz u pacjentów z współistniejącą padaczką.⁸

Rzadko u pacjentów leczonych klozapiną może wystąpić majaczenie. Zgłaszano bardzo rzadkie przypadki późnej dyskinezy u pacjentów przyjmujących klozapinę jednocześnie z innymi lekami przeciwpsychotycznymi.⁹

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

W pierwszych tygodniach terapii klozapiną może wystąpić częstoskurcz i niedociśnienie ortostatyczne z omdleniami lub bez omdleń. Częstość i nasilenie niedociśnienia zależą od szybkości zwiększania dawki. Zgłaszano przypadki zapaści krążeniowej na skutek głębokiego niedociśnienia, szczególnie związane z nagłym zwiększeniem dawki, co może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zatrzymanie pracy serca lub płuc.¹⁰

U pacjentów leczonych klozapiną obserwowano zmiany w zapisie EKG podobne do zmian po innych lekach przeciwpsychotycznych, w tym obniżenie odcinka ST lub spłaszczenie bądź odwrócenie załamków T. Odnotowano pojedyncze przypadki arytmii, zapalenia osierdzia lub wysięku osierdziowego i zapalenia mięśnia sercowego, czasami zakończone zgonem.¹¹

Większość przypadków zapalenia mięśnia sercowego występowała w pierwszych 2 miesiącach leczenia, podczas gdy kardiomiopatia pojawiała się głównie w późniejszym okresie terapii. W niektórych przypadkach zapalenia mięśnia sercowego obserwowano współwystępowanie eozynofilii (około 14%).¹²

Zaburzenia układu oddechowego

Bardzo rzadko odnotowywano depresję oddechową lub zatrzymanie oddychania, z towarzyszącą zapaścią krążeniową lub bez niej.¹³

Zaburzenia żołądka i jelit

Do bardzo częstych działań niepożądanych należą zaparcia i nadmierne wydzielanie śliny. Często występują nudności i wymioty. Bardzo rzadko obserwuje się niedrożność jelit. Rzadko leczenie klozapiną może być związane z występowaniem dysfagii (zaburzenia połykania). U pacjentów z dysfagią lub w przypadku ostrego przedawkowania może dojść do aspiracji pokarmu do dróg oddechowych.¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podczas terapii klozapiną może wystąpić przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, a w rzadkich przypadkach zapalenie wątroby i żółtaczka cholestatyczna. Zgłaszano bardzo rzadkie przypadki piorunującej martwicy wątroby. W przypadku wystąpienia żółtaczki leczenie klozapiną należy przerwać.¹⁵

Zaburzenia nerek

Zgłaszano pojedyncze przypadki ostrego śródmiąższowego zapalenia nerek związanego z leczeniem klozapiną.¹⁶

Zaburzenia ogólne

U pacjentów przyjmujących klozapinę w monoterapii lub w skojarzeniu z litem lub innymi środkami wpływającymi na OUN odnotowano przypadki złośliwego zespołu neuroleptycznego. Obserwowano również ostre reakcje związane z przerwaniem leczenia.¹⁷

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem leku Clozapine Aristo

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych leku Clozapine Aristo wraz z częstością ich występowania i charakterystyką. Działania niepożądane sklasyfikowano według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).¹⁸

Szacowana częstotliwość występowania agranulocytozy

Szczególną uwagę należy zwrócić na występowanie agranulocytozy, której częstość różni się w zależności od etapu leczenia. Poniższa tabela przedstawia szacowaną częstość występowania agranulocytozy na 100 000 osobotygodni.¹⁹

Dane przedstawione w powyższej tabeli pochodzą z rejestru „Clozapine Patient Monitoring Service” w Wielkiej Brytanii, obejmującego okres od 1989 do 2001 roku. Osobotydzień to jednostka czasu, w której pacjenci objęci rejestrem otrzymywali klozapinę przed wystąpieniem agranulocytozy.²⁰

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Ze względu na ryzyko występowania poważnych działań niepożądanych, w tym agranulocytozy, podczas leczenia klozapiną konieczne jest regularne monitorowanie stanu pacjenta. Szczególnie istotne jest monitorowanie liczby leukocytów, co jest obowiązkowym elementem opieki nad pacjentami przyjmującymi klozapinę.²¹

W przypadku wystąpienia agranulocytozy, zapalenia mięśnia sercowego, kardiomiopatii, złośliwego zespołu neuroleptycznego, żółtaczki lub innych ciężkich działań niepożądanych, leczenie klozapiną należy natychmiast przerwać i wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne. Szczególną ostrożność należy zachować przy ponownym wprowadzaniu leku u pacjentów, u których wcześniej wystąpiły działania niepożądane.²²

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu jest bardzo ważne, gdyż umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu. Wszelkie podejrzewane działania niepożądane należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²³