Właściwości farmakodynamiczne cytalopramu

Cytalopram, substancja czynna leku Cital (20 mg, tabletki powlekane), należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwdepresyjnych, klasyfikowanych jako selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), o kodzie ATC: N 06 AB 04.¹

Mechanizm działania

Badania biochemiczne i behawioralne wykazały, że cytalopram funkcjonuje jako silny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). Istotną cechą tej substancji jest brak rozwoju tolerancji na hamowanie wychwytu 5-HT podczas długotrwałego leczenia.²

Cytalopram charakteryzuje się wysoką selektywnością jako inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, z minimalnym wpływem lub całkowitym brakiem wpływu na wychwyt innych neuroprzekaźników takich jak noradrenalina (NA), dopamina (DA) i kwas gamma-aminomasłowy (GABA).³

Powinowactwo receptorowe

Profil farmakodynamiczny cytalopramu charakteryzuje brak lub bardzo niewielkie powinowactwo do wielu typów receptorów, w tym receptorów:⁴

• serotoninergicznych (5-HT1A, 5-HT2)
• dopaminergicznych (DA D1 i D2)
• adrenergicznych (α1, α2 i β)
• histaminowych (H1)
• muskarynowych cholinergicznych
• benzodiazepinowych
• opioidowych

Metabolity cytalopramu

Główne metabolity cytalopramu również należą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, jednakże siła i selektywność ich działania jest mniejsza niż związku macierzystego. Warto zauważyć, że pomimo tej różnicy, wskaźniki selektywności metabolitów przewyższają wiele nowszych leków z grupy SSRI. Metabolity nie przyczyniają się jednak do ogólnego działania przeciwdepresyjnego leku.⁵

Efekty kliniczne i fizjologiczne

Wpływ na sen

Skrócenie fazy REM snu jest uznawane za marker działania przeciwdepresyjnego leków. Cytalopram, podobnie jak trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inne leki z grupy SSRI oraz inhibitory MAO, skraca fazę snu REM i jednocześnie wydłuża fazę wolnofalową.⁶

Działanie przeciwbólowe

Interesującą właściwością cytalopramu jest to, że pomimo braku wiązania z receptorami opioidowymi, substancja ta nasila działanie przeciwbólowe powszechnie stosowanych opioidowych leków przeciwbólowych.⁷

Wpływ na funkcje poznawcze

U ludzi cytalopram nie zaburza sprawności poznawczej (funkcji intelektualnej) ani zdolności psychoruchowych. Wykazuje minimalne działanie uspokajające lub nie wykazuje go wcale, również w przypadku jednoczesnego stosowania z alkoholem.⁸

Wpływ na układ hormonalny

Cytalopram nie zmniejsza wydzielania śliny w badaniach z zastosowaniem pojedynczej dawki przeprowadzonych u ochotników. W badaniach klinicznych u zdrowych ochotników nie wykazano również istotnego wpływu cytalopramu na stężenie hormonu wzrostu w surowicy.⁹

Podobnie jak inne leki z grupy SSRI, cytalopram może powodować zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu, co jest efektem wtórnym do pobudzania wydzielania prolaktyny przez serotoninę. Zjawisko to jednak nie ma znaczenia klinicznego.¹⁰

Wpływ na układ krążenia

W podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu elektrokardiograficznym (EKG) u zdrowych osób, wykazano wpływ cytalopramu na odstęp QT. Zmiana odstępu QT w stosunku do stanu wyjściowego (po zastosowaniu korekty metodą Friderica) wyniosła:¹¹

Dane te wskazują na istnienie zależności między dawką cytalopramu a wydłużeniem odstępu QT, co ma istotne znaczenie kliniczne i powinno być uwzględniane przy doborze dawki oraz monitorowaniu pacjentów, szczególnie tych z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu serca.¹²