Właściwości farmakodynamiczne leku Citabax

Cytalopram należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki przeciwdepresyjne, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), oznaczonej kodem ATC: N 06 AB 04. Lek charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania oraz szeregiem właściwości farmakodynamicznych, które decydują o jego skuteczności terapeutycznej oraz profilu bezpieczeństwa w leczeniu zaburzeń depresyjnych.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania cytalopramu został potwierdzony w licznych badaniach biochemicznych i behawioralnych, które wykazały, że jest on silnym inhibitorem wychwytu serotoniny (5-HT). Istotną cechą leku jest brak rozwoju tolerancji na hamowanie wychwytu 5-HT nawet przy długotrwałym stosowaniu, co zapewnia stabilność efektu terapeutycznego podczas przedłużonej farmakoterapii.²

Cytalopram charakteryzuje się wysoką selektywnością działania jako inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny. Jego wpływ na wychwyt innych neuroprzekaźników, takich jak noradrenalina (NA), dopamina (DA) i kwas γ-aminomasłowy (GABA) jest minimalny lub nie występuje wcale. Ta selektywność działania odróżnia cytalopram od wielu innych leków przeciwdepresyjnych i wpływa na jego specyficzny profil kliniczny.³

Powinowactwo do receptorów

W przeciwieństwie do wielu trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz niektórych nowszych leków z grupy SSRI, cytalopram wykazuje bardzo niskie powinowactwo lub całkowity brak powinowactwa do różnych receptorów, w tym:⁴

• receptorów serotoninergicznych 5-HT_1A i 5-HT₂
• receptorów dopaminergicznych D₁ i D₂
• receptorów adrenergicznych α₁, α₂ i β
• receptorów histaminowych H₁
• receptorów muskarynowych cholinergicznych
• receptorów benzodiazepinowych
• receptorów opioidowych

Brak powinowactwa do wymienionych receptorów został potwierdzony w licznych badaniach in vitro przeprowadzonych na wyizolowanych narządach oraz w badaniach funkcjonalnych in vivo.⁵

Profil działań niepożądanych

Dzięki selektywności działania i brakowi powinowactwa do różnych receptorów, cytalopram powoduje mniej typowych działań niepożądanych w porównaniu do innych leków przeciwdepresyjnych. Dotyczy to zwłaszcza takich objawów jak:⁶

• suchość błon śluzowych jamy ustnej
• zaburzenia pęcherza i jelit
• niewyraźne widzenie
• uspokojenie polekowe
• toksyczny wpływ na serce
• niedociśnienie ortostatyczne

Korzystny profil działań niepożądanych cytalopramu wynika bezpośrednio z jego selektywnego działania na wychwyt serotoniny przy minimalnym wpływie na inne układy receptorowe.⁷

Metabolity cytalopramu

Wszystkie główne metabolity cytalopramu również należą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), jednak charakteryzują się mniejszą siłą i selektywnością działania w porównaniu do związku macierzystego. Warto zauważyć, że wskaźniki selektywności metabolitów cytalopramu są nadal wyższe niż wskaźniki wielu nowszych leków z grupy SSRI. Należy podkreślić, że metabolity nie przyczyniają się istotnie do ogólnego działania przeciwdepresyjnego leku.⁸

Wpływ na fazy snu

Skrócenie fazy REM snu jest uznawane za wskaźnik działania przeciwdepresyjnego leków. Podobnie jak trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inne leki z grupy SSRI oraz inhibitory MAO, cytalopram wykazuje zdolność do skracania fazy snu REM przy jednoczesnym wydłużaniu fazy wolnofalowej snu. Ta właściwość potwierdza przeciwdepresyjny mechanizm działania leku.⁹

Dodatkowe właściwości farmakodynamiczne

Pomimo braku wiązania z receptorami opioidowymi, cytalopram wykazuje zdolność do nasilania działania przeciwbólowego powszechnie stosowanych opioidowych leków przeciwbólowych. Jest to istotna właściwość, która może mieć znaczenie kliniczne w przypadku pacjentów wymagających jednoczesnego leczenia przeciwdepresyjnego i przeciwbólowego.¹⁰

Zaobserwowano również, że po podaniu cytalopramu występuje nasilenie hiperaktywności wywołanej przez d-amfetaminę, co wskazuje na interakcje cytalopramu z układem dopaminergicznym pomimo braku bezpośredniego wpływu na receptory dopaminowe.¹¹

Wpływ na funkcje poznawcze i psychomotoryczne

U ludzi cytalopram nie zaburza sprawności poznawczej (funkcji intelektualnej) ani psychoruchowej. W przeciwieństwie do wielu innych leków przeciwdepresyjnych, cytalopram wykazuje minimalne działanie uspokajające lub nie wywiera go wcale, również w przypadku jednoczesnego stosowania z alkoholem. Ta właściwość jest istotną zaletą w kontekście codziennego funkcjonowania pacjentów poddawanych terapii przeciwdepresyjnej.¹²

Wpływ na układ wydzielania wewnętrznego

Cytalopram nie wpływa na wydzielanie śliny, co wykazano w badaniu z zastosowaniem pojedynczej dawki przeprowadzonym u ochotników. Ponadto, lek nie wpływa istotnie na stężenie prolaktyny i hormonu wzrostu w surowicy. To korzystnie odróżnia cytalopram od innych leków przeciwdepresyjnych, które mogą znacząco zaburzać gospodarkę hormonalną.¹³

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

W badaniach u zdrowych ochotników wykazano, że cytalopram nie wpływa istotnie na parametry czynności serca i naczyń. Jest to kolejna korzystna cecha tego leku, zwłaszcza w porównaniu z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi.¹⁴

Należy jednak zwrócić uwagę na wpływ cytalopramu na odstęp QT. W kontrolowanym placebo badaniu EKG przeprowadzonym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby z udziałem zdrowych ochotników, zaobserwowano zależne od dawki wydłużenie odstępu QTc (z korektą Fridericia):¹⁵

Powyższe dane wskazują na zależne od dawki działanie cytalopramu na odstęp QTc, co należy uwzględnić podczas ustalania dawkowania leku, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT lub zaburzeniami rytmu serca.¹⁶