Właściwości farmakodynamiczne
Berodual (0,5 mg + 0,25 mg)/ml

Właściwości farmakodynamiczne produktu leczniczego Berodual

Produkt leczniczy Berodual, (0,5 mg + 0,25 mg)/ml, roztwór do nebulizacji, należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki adrenergiczne w skojarzeniu z lekami przeciwcholinergicznymi stosowane w chorobach obturacyjnych dróg oddechowych (kod ATC: R03AL01). Produkt zawiera dwie substancje czynne o działaniu rozszerzającym oskrzela: bromek ipratropiowy o działaniu przeciwcholinergicznym oraz bromowodorek fenoterolu pobudzający receptory beta-adrenergiczne.¹

Mechanizm działania bromku ipratropiowego

Bromek ipratropiowy jest czwartorzędową pochodną amonową o właściwościach przeciwcholinergicznych (parasympatykolitycznych). Badania przedkliniczne wykazały, że jako antagonista acetylocholiny – neuroprzekaźnika uwalnianego z nerwu błędnego – hamuje on odruchy przewodzone drogą nerwu błędnego. Leki przeciwcholinergiczne zapobiegają wzrostowi stężenia wewnątrzkomórkowego Ca++ w następstwie oddziaływania acetylocholiny na receptory muskarynowe w mięśniach gładkich oskrzeli. Proces uwalniania Ca++ odbywa się za pośrednictwem układu drugiego przekaźnika, składającego się z trójfosforanu inozytolu (IP3) oraz diacyloglicerolu (DAG).²

Rozszerzenie oskrzeli w następstwie inhalacji bromku ipratropiowego jest głównie wynikiem działania miejscowego, a nie efektem działania ogólnoustrojowego. Badania przedkliniczne i kliniczne sugerują brak niekorzystnego wpływu bromku ipratropiowego na wydzielanie śluzu w drogach oddechowych, oczyszczanie rzęskowe i wymianę gazową.³

Mechanizm działania bromowodorku fenoterolu

Bromowodorek fenoterolu jest bezpośrednio działającym lekiem sympatykomimetycznym, który w dawkach terapeutycznych wybiórczo pobudza receptory beta2. W większych dawkach pobudza również receptory beta1. Zajęcie receptorów beta2 aktywuje cyklazę adenylową poprzez pobudzające białko Gs, co prowadzi do zwiększenia stężenia cyklicznego AMP, uaktywniającego kinazę białkową A. Ta z kolei fosforyluje białka w komórkach mięśni gładkich, co powoduje fosforylację kinazy lekkich łańcuchów miozyny, hamowanie hydrolizy inozynofosforanowej i otwarcie kanałów potasowych o dużej przewodności, aktywowanych wapniem.⁴

Fenoterol działa spazmolitycznie na mięśnie gładkie oskrzeli i naczyń, chroniąc oskrzela przed skurczem wywołanym przez histaminę, metacholinę, zimne powietrze i alergeny (odpowiedź wczesna). Po szybkim podaniu dochodzi do zahamowania uwalniania z komórek tucznych mediatorów zapalnych i kurczących oskrzela. Wykazano również, że większe dawki fenoterolu zwiększają skuteczność rzęskowo-śluzowego oczyszczania dróg oddechowych.⁵

Efekty systemowe fenoterolu

Większe stężenia fenoterolu w osoczu, często osiągane po podaniu doustnym, a zwłaszcza dożylnym, hamują czynność skurczową macicy. Większe dawki wywołują również reakcje metaboliczne, takie jak:⁶

• Lipolizę – rozkład tłuszczów
• Glikogenolizę – rozkład glikogenu
• Hiperglikemię – podwyższenie poziomu glukozy we krwi
• Hipokaliemię – obniżenie poziomu potasu we krwi, spowodowane zwiększonym wychwytem jonów K+ głównie przez mięśnie szkieletowe

Efekty oddziaływania beta-adrenergicznego na serce, takie jak przyspieszenie rytmu serca i zwiększona kurczliwość, są spowodowane przez działanie fenoterolu na naczynia, pobudzenie receptorów beta2-adrenergicznych serca, a w dawkach większych od terapeutycznych, przez pobudzenie receptorów beta1. Podobnie jak w przypadku innych leków beta-adrenergicznych, odnotowano wydłużenie odstępu QTc. Podczas stosowania fenoterolu przy pomocy inhalatora ciśnieniowego z dozownikiem (pMDI) zmiany te były nieznaczne i obserwowano je tylko przy dawkach większych niż zalecane.⁷

Należy podkreślić, że działanie ogólnoustrojowe po podaniu fenoterolu za pomocą nebulizatorów (roztwór do nebulizacji) może być większe niż podczas stosowania zalecanych dawek leku z inhalatora ciśnieniowego z dozownikiem. Drżenie mięśni jest jednym z częstszych obserwowanych skutków działania leków pobudzających receptory beta-adrenergiczne. Na działanie ogólnoustrojowe beta-agonistów może rozwijać się tolerancja, jednak nie dotyczy to oddziaływania na mięśnie gładkie oskrzeli.⁸

Synergistyczne działanie składników preparatu

Jednoczesne zastosowanie dwóch substancji czynnych preparatu Berodual rozszerza oskrzela poprzez oddziaływanie na farmakologicznie różne punkty uchwytu. Obie substancje czynne wykazują komplementarne działanie spazmolityczne na mięśniówkę oskrzeli, co umożliwia szerokie zastosowanie terapeutyczne w schorzeniach oskrzelowo-płucnych z towarzyszącym zwężeniem dróg oddechowych. Działanie komplementarne jest na tyle wyraźne, że dla uzyskania pożądanego efektu potrzeba jedynie niewielkiej ilości składnika o działaniu beta-adrenergicznym, co ułatwia dawkowanie indywidualne przy minimalnych działaniach niepożądanych.⁹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

W badaniach klinicznych u pacjentów z astmą oskrzelową i POChP (przewlekłą obturacyjną chorobą płuc) wykazano większą skuteczność produktu Berodual w porównaniu ze skutecznością pojedynczych substancji czynnych: ipratropium i fenoterolu. Dwa badania dotyczące reakcji na dawki skumulowane wykazały, że u pacjentów z astmą oskrzelową i POChP preparat jest równie skuteczny jak fenoterol w podwójnej dawce podawany bez ipratropium. Jedno z badań wykazało, że Berodual był lepiej tolerowany niż monoterapia fenoterolem.¹⁰

W ostrym zwężeniu oskrzeli produkt leczniczy Berodual jest skuteczny w krótkim czasie po podaniu, co czyni go odpowiednim do stosowania również w ostrych napadach skurczu oskrzeli.¹¹

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych