Właściwości farmakodynamiczne roztworu balance

Produkt leczniczy balance należy do grupy farmakoterapeutycznej roztworów do dializy otrzewnowej, klasyfikowanych jako roztwory hipertoniczne o kodzie ATC: B05D B. Roztwór przeznaczony jest do stosowania dootrzewnowego w leczeniu krańcowej niewydolności nerek o różnej etiologii, przy wykorzystaniu metody ciągłej ambulatoryjnej dializy otrzewnowej (CADO).¹

Charakterystyka roztworu balance

Balance to roztwór elektrolitów buforowany mleczanem, zawierający glukozę, dostępny w różnych wariantach stężeń. Jest dostarczany w workach dwukomorowych, gdzie jedna komora zawiera zasadowy roztwór mleczanu, a druga kwaśny roztwór elektrolitów i glukozy. Wymieszanie zawartości obu komór poprzez otwarcie spawu między nimi prowadzi do powstania obojętnego, gotowego do użycia roztworu o pH około 7,0.²

Mechanizm działania dializy otrzewnowej

Ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa (CADO) opiera się na wykorzystaniu błony otrzewnowej jako półprzepuszczalnej błony, która umożliwia wymianę substancji rozpuszczonych oraz wody pomiędzy krwią pacjenta a roztworem dializacyjnym. Wymiana ta zachodzi dzięki procesom dyfuzji i konwekcji, zgodnie z właściwościami fizykochemicznymi substancji. Metoda CADO polega na niemal ciągłej obecności najczęściej 2 litrów roztworu dializacyjnego w jamie otrzewnowej, który wymienia się na świeży roztwór od trzech do pięciu razy na dobę.³

Skład elektrolitowy i jego znaczenie kliniczne

Zawartość elektrolitów w roztworze balance jest zbliżona do ich fizjologicznego stężenia w surowicy krwi, jednak skład został specjalnie dostosowany (np. pod względem zawartości potasu) do potrzeb pacjentów z mocznicą, aby umożliwić efektywne leczenie nerkozastępcze. Dzięki odpowiednio dobranym stężeniom elektrolitów możliwa jest wymiana substancji i płynów przez otrzewną.⁴

Warianty roztworu balance z zawartością wapnia na poziomie 1,25 mmol/l zostały opracowane w celu zmniejszenia ryzyka hiperkalcemii u pacjentów, którzy jednocześnie przyjmują zawierające wapń środki wiążące fosforany i/lub suplementują witaminę D.⁵

Funkcje roztworu w organizmie

Roztwór balance pełni kilka istotnych funkcji w organizmie pacjenta z niewydolnością nerek:

• Eliminacja toksyn mocznicowych – substancje, które w normalnych warunkach są wydalane z moczem, takie jak mocznik, kreatynina, fosforany nieorganiczne, kwas moczowy oraz inne substancje rozpuszczone, są usuwane z organizmu do roztworu dializacyjnego.⁶
• Kontrola bilansu płynów – utrzymanie prawidłowej równowagi płynów osiąga się poprzez zastosowanie roztworów o różnym stężeniu glukozy, co bezpośrednio wpływa na proces usuwania nadmiaru płynów (ultrafiltracja). Dostępność różnych stężeń glukozy (1,5%, 2,3%, 4,25%) pozwala na indywidualne dostosowanie terapii do potrzeb pacjenta w zakresie usuwania płynów.⁷
• Korekcja zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej – kwasica metaboliczna, występująca wtórnie do schyłkowej niewydolności nerek, jest korygowana za pomocą mleczanu zawartego w roztworze do dializy. W wyniku całkowitego metabolizmu mleczanu powstaje wodorowęglan, co pomaga przywrócić fizjologiczne pH organizmu.⁸

Cechy fizykochemiczne roztworu

Dostępne warianty roztworu balance różnią się osmolarnością, która zależy od stężenia glukozy i wapnia. Poniższa tabela przedstawia skład oraz parametry fizykochemiczne poszczególnych wariantów produktu:

Jak wynika z powyższej tabeli, rosnące stężenie glukozy powoduje wzrost osmolarności roztworu, co warunkuje większą zdolność do ultrafiltracji. Zawartość podstawowych elektrolitów (Na⁺, Mg²⁺, (S)-mleczan) pozostaje stała we wszystkich wariantach, podczas gdy stężenie wapnia (Ca²⁺) zależy od konkretnego wariantu produktu (1,25 lub 1,75 mmol/l), co przekłada się na nieznacznie różne stężenie jonów chlorkowych (Cl⁻).⁹

Wpływ różnicy stężeń glukozy na efektywność terapii

Roztwory balance z różnymi stężeniami glukozy (1,5%, 2,3%, 4,25%) pozwalają na osiągnięcie odmiennych efektów klinicznych:

• Roztwory z 1,5% glukozy – charakteryzują się najniższą osmolarnością (356-358 mOsm/l) i najniższym stężeniem glukozy (83,2 mmol/l), co przekłada się na najsłabszą zdolność do ultrafiltracji. Są zalecane dla pacjentów wymagających łagodnej ultrafiltracji.
• Roztwory z 2,3% glukozy – posiadają średnią osmolarność (399-401 mOsm/l) i średnie stężenie glukozy (126,1 mmol/l), co zapewnia umiarkowaną ultrafiltrację. Stanowią często stosowany kompromis między efektywnością usuwania nadmiaru płynów a obciążeniem metabolicznym glukozą.
• Roztwory z 4,25% glukozy – mają najwyższą osmolarność (509-511 mOsm/l) i najwyższe stężenie glukozy (235,8 mmol/l), co skutkuje największą zdolnością do ultrafiltracji. Są rekomendowane dla pacjentów z wysokim przewodnieniem, wymagających intensywnego usunięcia nadmiaru płynów.

Wybór odpowiedniego stężenia glukozy w roztworze balance powinien być dokonywany indywidualnie, z uwzględnieniem aktualnego stanu nawodnienia pacjenta, jego zdolności do ultrafiltracji przez błonę otrzewnową oraz ogólnego statusu metabolicznego.¹⁰