Przeciwwskazania
balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l 2,3% glukozy + 1,75 mmol/l wapnia

Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

W praktyce klinicznej istotne jest zrozumienie, kiedy stosowanie roztworu do dializy otrzewnowej jest przeciwwskazane. Przeciwwskazania możemy podzielić na specyficzne dla konkretnego roztworu oraz ogólne, dotyczące samej procedury dializy otrzewnowej. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które pomogą lekarzowi podjąć decyzję o ewentualnym odradzeniu stosowania leku pacjentowi.¹

Przeciwwskazania specyficzne dla konkretnych roztworów

Przeciwwskazania różnią się w zależności od składu roztworu, szczególnie pod względem stężenia glukozy oraz zawartości wapnia. Dla roztworu balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l, który zawiera podwyższone stężenie wapnia, istnieją ściśle określone przeciwwskazania:²

• Kwasica mleczanowa – stan patologiczny charakteryzujący się nadmiernym nagromadzeniem kwasu mlekowego w organizmie, co prowadzi do obniżenia pH krwi
• Znaczna hipokaliemia – poważny niedobór potasu w surowicy krwi, co może prowadzić do zaburzeń rytmu serca
• Znaczna hiperkalcemia – podwyższone stężenie wapnia w surowicy, które może powodować szereg powikłań, w tym zwapnienia tkanek miękkich

Warto zauważyć różnicę między roztworami o różnej zawartości wapnia. Podczas gdy roztwory z wapniem 1,25 mmol/l są przeciwwskazane przy hipokalcemii (niskim poziomie wapnia), roztwory z wapniem 1,75 mmol/l nie powinny być stosowane przy hiperkalcemii (wysokim poziomie wapnia).³

Dla roztworów o wyższym stężeniu glukozy (4,25%) istnieją dodatkowe przeciwwskazania:⁴

• Hipowolemia – zmniejszenie objętości krwi krążącej, co może prowadzić do zaburzeń hemodynamicznych
• Niskie ciśnienie tętnicze – hipotensja, która może się pogłębić przy zastosowaniu roztworów hipertonicznych

Przeciwwskazania ogólne do dializy otrzewnowej

Niezależnie od rodzaju roztworu, istnieją ogólne przeciwwskazania do stosowania dializy otrzewnowej jako metody leczenia. Są to stany, w których sama procedura może zagrażać zdrowiu lub życiu pacjenta.⁵

Przeciwwskazania związane z przebytymi operacjami i urazami jamy brzusznej

• Niedawne operacje lub urazy jamy brzusznej – zwiększają ryzyko powikłań, takich jak krwawienie czy infekcja w miejscu wprowadzenia cewnika
• Wcześniejsze operacje jamy brzusznej z pozostawieniem zrostów – zrosty mogą utrudniać prawidłowy przepływ płynu dializacyjnego i zwiększać ryzyko uwięźnięcia jelit
• Ciężkie oparzenia powłok brzusznych – zaburzają integralność skóry i zwiększają ryzyko infekcji
• Perforacja jelit – bezwzględne przeciwwskazanie z powodu wysokiego ryzyka zapalenia otrzewnej

Przeciwwskazania związane ze stanami zapalnymi i chorobami brzusznymi

• Rozległe stany zapalne skóry powłok brzucha (dermatitis) – zwiększają ryzyko infekcji w miejscu wprowadzenia cewnika i wtórnego zapalenia otrzewnej
• Choroby zapalne jelit – takie jak:
  • Choroba Crohna
  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
  • Zapalenie uchyłka

  Stany te zwiększają ryzyko perforacji jelit i zapalenia otrzewnej

• Zapalenie otrzewnej – aktywne zapalenie stanowi przeciwwskazanie do rozpoczęcia dializy otrzewnowej
• Wewnętrzna lub zewnętrzna przetoka brzuszna – może prowadzić do wyciekania płynu dializacyjnego i infekcji

Przeciwwskazania związane z nieprawidłowościami anatomicznymi

• Przepukliny brzuszne:
  • Pępkowa
  • Pachwinowa
  • Inne przepukliny brzuszne

  Zwiększone ciśnienie śródbrzuszne podczas dializy może powodować powiększenie przepukliny lub prowadzić do komplikacji

• Guzy jamy brzusznej – mogą utrudniać prawidłowy przepływ płynu dializacyjnego oraz zwiększać ryzyko powikłań
• Niedrożność jelita – zwiększa ryzyko perforacji i zapalenia otrzewnej

Inne istotne przeciwwskazania do dializy otrzewnowej

• Choroby płuc (zwłaszcza zapalenie płuc) – zwiększone ciśnienie śródbrzuszne może pogarszać funkcję oddechową
• Sepsa – ogólnoustrojowa infekcja zwiększa ryzyko powikłań
• Skrajna hiperlipidemia – dializa otrzewnowa może pogłębiać zaburzenia lipidowe z powodu absorpcji glukozy z płynu dializacyjnego
• Mocznica oporna na dializę otrzewnową – w rzadkich przypadkach, gdy dializoterapia otrzewnowa nie zapewnia wystarczającej eliminacji toksyn mocznicowych
• Wyniszczenie i znaczna utrata masy ciała – szczególnie gdy nie można zapewnić odpowiedniego spożycia białka; dializa otrzewnowa może nasilać katabolizm białek

Przeciwwskazania związane z ogólnym stanem pacjenta

Dializa otrzewnowa nie powinna być stosowana u pacjentów, którzy z powodów fizycznych lub umysłowych są niezdolni do wykonania procedury zgodnie z instrukcją lekarza. Dotyczy to sytuacji, gdy pacjent:⁶

• Ma znaczne ograniczenia sprawności manualnej
• Cierpi na zaburzenia poznawcze uniemożliwiające zrozumienie procedury
• Nie ma odpowiedniego wsparcia opiekunów, a sam nie jest w stanie przeprowadzić wymiany
• Wykazuje brak motywacji do samoopieki lub nie przestrzega zaleceń medycznych

Postępowanie w przypadku wystąpienia przeciwwskazań w trakcie leczenia

Jeśli podczas prowadzenia dializy otrzewnowej rozwinie się którekolwiek z wymienionych zaburzeń, decyzja o dalszym postępowaniu należy do lekarza prowadzącego. W zależności od stanu klinicznego pacjenta może być konieczne:⁷

• Czasowe wstrzymanie dializy otrzewnowej
• Zmiana rodzaju roztworu dializacyjnego (np. zmiana stężenia glukozy lub zawartości wapnia)
• Rozważenie przejścia na hemodializę
• Wdrożenie odpowiedniego leczenia stanu będącego przeciwwskazaniem przed ewentualnym powrotem do dializy otrzewnowej

Każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie, biorąc pod uwagę stosunek korzyści do ryzyka związanego z kontynuacją lub zaprzestaniem dializy otrzewnowej.