Właściwości farmakodynamiczne leku Azimycin

Azymicin (azytromycyna) należy do leków przeciwbakteryjnych stosowanych ogólnoustrojowo, sklasyfikowanych w grupie makrolidów, podgrupie azalidów. Lek posiada kod klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC): J 01 FA 10. ¹

Mechanizm działania

Azytromycyna stanowi pochodną erytromycyny A, utworzoną poprzez modyfikację strukturalną polegającą na włączeniu atomu azotu do pierścienia laktonowego. Jej pełna nazwa chemiczna to 9-deoksy-9a-aza-9a-metylo-9a-homoerytromycyna A, a masa cząsteczkowa wynosi 749,0. Podstawowy mechanizm działania przeciwbakteryjnego azytromycyny opiera się na hamowaniu biosyntezy białek w komórkach bakteryjnych. Efekt ten jest uzyskiwany poprzez selektywne wiązanie się antybiotyku z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego, co uniemożliwia prawidłową translację mRNA i w konsekwencji prowadzi do zahamowania syntezy białek niezbędnych dla funkcjonowania komórki bakteryjnej. ²

Mechanizm powstawania oporności

Oporność bakterii na działanie azytromycyny może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Wyróżnia się trzy główne mechanizmy warunkujące oporność drobnoustrojów:

• Zmiana miejsca docelowego działania – modyfikacje strukturalne w obrębie rybosomu uniemożliwiające wiązanie antybiotyku
• Zmiana w transporcie antybiotyku – zaburzenia w przenikaniu leku przez błony komórkowe bakterii
• Modyfikacja antybiotyku – enzymatyczna inaktywacja cząsteczki leku

Istotnym zjawiskiem klinicznym jest całkowita oporność krzyżowa między azytromycyną, erytromycyną, innymi makrolidami oraz linkozamidami, obserwowana u takich patogenów jak Streptococcus pneumoniae, paciorkowce beta-hemolizujące grupy A, Enterococcus faecalis oraz Staphylococcus aureus, włączając w to szczepy oporne na metycylinę (MRSA). ³

Wartości graniczne wrażliwości

Ocenę wrażliwości drobnoustrojów na azytromycynę przeprowadza się w oparciu o standaryzowane wartości graniczne. Poniżej przedstawiono wartości referencyjne według dwóch uznanych systemów:

Według NCCLS (National Committee on Clinical Laboratory Standards):

Według EUCAST (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing):

^{4 mg/L […] Streptococcus pneumoniae i S. pyogenes: wrażliwe ≤0,25 mg/L; oporne >0,5 mg/L […] Staphylococcus aureus: wrażliwe ≤1 mg/L; oporne >2 mg/L […] Neisseria gonorrhoeae: wrażliwe ≤0,25 mg/L; oporne >0,5 mg/L.”>4}

Spektrum przeciwbakteryjne

Skuteczność kliniczna azytromycyny może wykazywać znaczne zróżnicowanie geograficzne oraz zmienność czasową, szczególnie w kontekście terapii ciężkich zakażeń. W przypadkach wątpliwych zaleca się konsultację z ekspertem mikrobiologiem klinicznym odnośnie lokalnych danych na temat występowania oporności bakteryjnej. ⁵

Spektrum działania przeciwbakteryjnego azytromycyny obejmuje:

Gatunki zwykle wrażliwe

1. Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
   • Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę – bakterie odpowiedzialne za zakażenia skóry i tkanek miękkich
   • Streptococcus pneumoniae wrażliwe na penicylinę – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnych zapaleń płuc
   • Streptococcus pyogenes (grupa A) – patogen odpowiedzialny za anginy paciorkowcowe oraz zakażenia skóry i tkanek miękkich
2. Bakterie Gram-ujemne tlenowe:
   • Haemophilus influenzae – częsty czynnik zakażeń dróg oddechowych
   • Haemophilus parainfluenzae – patogen dróg oddechowych
   • Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny legionellozy
   • Moraxella catarrhalis – bakteria powodująca zakażenia dróg oddechowych
   • Pasteurella multocida – patogen związany z zakażeniami po pogryzieniach przez zwierzęta
   • Escherichia coli ETEC (enterotoksyczna) – powodująca biegunkę podróżnych
   • Escherichia coli EAEC (enteroagregacyjna) – związana z przewlekłymi zakażeniami jelitowymi
3. Bakterie beztlenowe:
   • Clostridium perfringens – patogen związany z zakażeniami tkanek miękkich
   • Fusobacterium spp. – bakterie zasiedlające jamę ustną i drogi oddechowe
   • Prevotella spp. – bakterie związane z zakażeniami jamy ustnej
   • Porphyromonas spp. – patogeny często izolowane w chorobach przyzębia
4. Inne drobnoustroje:
   • Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy z Lyme
   • Chlamydia trachomatis – patogen odpowiedzialny za zakażenia układu moczowo-płciowego
   • Chlamydia pneumoniae – czynnik etiologiczny atypowych zapaleń płuc
   • Mycoplasma pneumoniae – patogen powodujący atypowe zapalenia płuc

⁶

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta

Do tej kategorii zalicza się szczepy Streptococcus pneumoniae średnio wrażliwe i oporne na penicylinę, które mogą wykazywać zmniejszoną wrażliwość na azytromycynę. Jest to istotny problem kliniczny, szczególnie w regionach o wysokim odsetku pneumokoków niewrażliwych na penicylinę. ⁷

Drobnoustroje o oporności naturalnej

1. Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
   • Enterococcus faecalis – naturalnie niewrażliwy na azytromycynę
   • Szczepy Staphylococcus spp. MRSA i MRSE (oporne na metycylinę) – wykazują krzyżową oporność na makrolidy
2. Bakterie Gram-ujemne:
   • Pseudomonas aeruginosa – patogen związany z zakażeniami szpitalnymi
   • Klebsiella spp. – bakterie wywołujące zakażenia układu moczowego i oddechowego
   • Escherichia coli – poza szczepami ETEC i EAEC, większość szczepów jest naturalnie oporna
3. Bakterie beztlenowe:
   • Grupa Bacteroides fragilis – ważne patogeny zakażeń mieszanych jamy brzusznej

Warto podkreślić, że gronkowce oporne na metycylinę (MRSA, MRSE) powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy. Są one wymienione w kategorii patogenów o oporności naturalnej ze względu na rzadko obserwowaną wrażliwość na azytromycynę. ⁸

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Na podstawie wyników badań klinicznych przeprowadzonych w populacji pediatrycznej, azytromycyna nie jest zalecana do leczenia malarii u dzieci i młodzieży. Ograniczenie to dotyczy zarówno monoterapii, jak i leczenia skojarzonego z preparatami zawierającymi chlorochinę lub pochodne artemizyniny. Podstawą tego zalecenia jest brak wykazania nie mniejszej skuteczności (non-inferiority) w porównaniu do standardowych leków przeciwmalarycznych rekomendowanych w terapii niepowikłanej malarii. ⁹