Działania niepożądane atorwastatyny – przegląd kliniczny

Atorwastatyna, substancja czynna produktu leczniczego Atorvastatin Bluefish AB, jest inhibitorem reduktazy HMG-CoA stosowanym w leczeniu hiperlipidemii. Podobnie jak wszystkie leki, atorwastatyna może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Niniejszy artykuł prezentuje szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa atorwastatyny, opartą na wynikach badań klinicznych oraz doświadczeniach po wprowadzeniu produktu do obrotu.¹

Częstość występowania działań niepożądanych

W badaniach klinicznych obejmujących 16 066 pacjentów leczonych przez średnio 53 tygodnie, 5,2% pacjentów przyjmujących atorwastatynę przerwało leczenie z powodu działań niepożądanych, w porównaniu do 4,0% w grupie placebo. Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych została określona według następujących kategorii:<sup data-drug="Atorvastatin Bluefish AB" data-section="Działania niepożądane" title="W bazie danych kontrolowanych placebo badań klinicznych dotyczących atorwastatyny spośród 16 066 pacjentów leczonych przez średnio 53 tygodnie (8755 atorwastatyna vs. 7311 placebo), 5,2% pacjentów w grupie leczonej atorwastatyną w porównaniu do 4,0% w grupie otrzymującej placebo przerwało leczenie z powodu działań niepożądanych. […] Częstość występowania działań niepożądanych ustalono zgodnie z następującą zasadą: często (≥1/100, <1/10); niezbyt często (≥1/1000, <1/100); rzadko (≥1/10000, 2

• Często: ≥1/100, <1/10
• Niezbyt często: ≥1/1000, <1/100
• Rzadko: ≥1/10000, <1/1000
• Bardzo rzadko: ≤1/10000
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Profil kliniczny działań niepożądanych

Na podstawie danych z badań klinicznych oraz raportów po wprowadzeniu leku do obrotu, ustalono kompleksowy profil działań niepożądanych dla preparatu Atorvastatin Bluefish AB, który obejmuje szerokie spektrum układów narządowych.³

Zaburzenia wyników badań laboratoryjnych

Jedną z istotnych kwestii bezpieczeństwa związanych ze stosowaniem atorwastatyny są potencjalne zaburzenia wyników badań laboratoryjnych, szczególnie dotyczące enzymów wątrobowych i mięśniowych. Obserwowane podwyższenie aktywności aminotransferaz w surowicy było przeważnie miernie nasilone, przemijające i niewymagające przerwania terapii. Istotne klinicznie (>3 razy górna granica normy, GGN) zwiększenie aktywności aminotransferaz w surowicy wystąpiło u 0,8% pacjentów przyjmujących atorwastatynę i było zależne od wielkości dawki oraz odwracalne u wszystkich pacjentów. ^{3 razy GGN) zwiększenie aktywności aminotransferaz w surowicy wystąpiło u 0,8% pacjentów przyjmujących atorwastatynę. Było ono zależne od wielkości dawki produktu i odwracalne u wszystkich pacjentów.”>4}

Zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej (CK) w surowicy (>3 razy GGN) zanotowano u 2,5% pacjentów przyjmujących atorwastatynę, co jest porównywalne z wynikami obserwowanymi dla innych inhibitorów reduktazy HMG-CoA. Znaczące zwiększenie aktywności CK (>10 razy GGN) wystąpiło u 0,4% pacjentów otrzymujących atorwastatynę. ^{3 razy GGN) zanotowano u 2,5% pacjentów przyjmujących atorwastatynę. Wyniki te są podobne do otrzymanych w badaniach klinicznych dla innych inhibitorów reduktazy HMG-CoA. Zwiększenie aktywności CK (> 10 razy GGN) wystąpiło u 0,4% pacjentów otrzymujących atorwastatynę (patrz punkt 4.4).”>5}

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży

Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży w wieku od 10 do 17 lat leczonych atorwastatyną był generalnie podobny do profilu pacjentów otrzymujących placebo. W badaniu klinicznym trwającym trzy lata nie stwierdzono istotnego klinicznie wpływu na wzrost i dojrzewanie płciowe. Baza danych bezpieczeństwa klinicznego zawiera dane dotyczące 520 dzieci leczonych atorwastatyną (7 pacjentów <6 lat, 121 pacjentów 6-9 lat, 392 pacjentów 10-17 lat).<sup data-drug="Atorvastatin Bluefish AB" data-section="Działania niepożądane" title="Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży w wieku od 10 do 17 lat leczonych atorwastatyną był na ogół podobny do profilu pacjentów, którzy otrzymywali placebo. Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi odnotowanymi w obydwu grupach, niezależnie od oceny związku przyczynowego, były zakażenia. Nie stwierdzono istotnego klinicznie wpływu na wzrost i dojrzewanie płciowe w badaniu klinicznym, trwającym przez okres trzech lat, opartym na ogólnej ocenie dojrzewania i rozwoju, ocenie na podstawie skali Tannera oraz pomiarze wzrostu i wagi. […] Baza danych bezpieczeństwa klinicznego zawiera dane dotyczące 520 dzieci leczonych atorwastatyną, spośród których 7 pacjentów było w wieku 6

Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi odnotowanymi u dzieci, niezależnie od oceny związku przyczynowego, były zakażenia. Na podstawie dostępnych danych, częstość, rodzaj i nasilenie działań niepożądanych u dzieci są podobne jak u pacjentów dorosłych.⁷

Dodatkowe działania niepożądane statyn

W trakcie leczenia statynami, w tym atorwastatyną, zgłaszano również następujące działania niepożądane:^{30 kg/m², zwiększone stężenie triglicerydów, nadciśnienie tętnicze w wywiadzie).”>8}

• Zaburzenia seksualne
• Depresja
• Śródmiąższowa choroba płuc – pojedyncze przypadki, szczególnie podczas długotrwałego leczenia
• Cukrzyca – częstość zależna od obecności lub braku czynników ryzyka (stężenie glukozy na czczo ≥5,6 mmol/l, BMI>30 kg/m², zwiększone stężenie triglicerydów, nadciśnienie tętnicze w wywiadzie)

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia mięśniowo-szkieletowe, które mogą wystąpić podczas leczenia atorwastatyną. Obejmują one spektrum dolegliwości – od często występujących bólów mięśni, stawów i kończyn, po rzadkie, ale poważne komplikacje jak rabdomioliza.⁹

Miopatia i zapalenie mięśni są rzadkimi, ale istotnymi klinicznie działaniami niepożądanymi, mogącymi prowadzić do rabdomiolizy – stanu rozpadu komórek mięśniowych, który może skutkować uszkodzeniem nerek. W skrajnych przypadkach może dojść do zerwania mięśnia. W kontekście zaburzeń mięśniowych na szczególną uwagę zasługuje również rzadko występująca immunozależna miopatia martwicza.¹⁰

Zaburzenia wątroby

Leczenie atorwastatyną może wiązać się z nieprawidłowymi wynikami badań czynności wątroby, które występują często. Niezbyt często obserwuje się zapalenie wątroby, a rzadko może wystąpić cholestaza. Bardzo rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym jest niewydolność wątroby.¹¹

Reakcje skórne

Wśród działań niepożądanych atorwastatyny wymienia się różnorodne reakcje skórne. Niezbyt często występują: pokrzywka, wysypka, świąd i łysienie. Rzadko mogą pojawić się poważniejsze reakcje, takie jak obrzęk naczynioruchowy oraz ciężkie reakcje skórne: rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona i martwica toksyczno-rozpływna naskórka, które potencjalnie zagrażają życiu.¹²

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹³