Właściwości farmakodynamiczne leku Atgam

Atgam (50 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) należy do selektywnych leków immunosupresyjnych, sklasyfikowanych pod kodem ATC: L04AA03. Substancją czynną jest immunoglobulina końska przeciw ludzkim limfocytom T (eATG), występująca głównie w monomerycznej formie IgG, której źródłem jest surowica hiperimmunizacyjna koni immunizowanych ludzkimi limfocytami grasicy (tymocytami). ¹

Mechanizm działania

Mechanizm immunosupresji indukowanej przez Atgam jest złożony i nie został w pełni ustalony. Preparat zawiera przeciwciała, które wykazują powinowactwo do wielu różnych białek na powierzchni limfocytów. Dodatkowo Atgam wiąże się z innymi komórkami krwi, takimi jak granulocyty, płytki krwi oraz komórki szpiku kostnego. ²

Na podstawie opublikowanych danych wiadomo, że głównym mechanizmem działania immunosupresyjnego Atgamu jest redukcja liczby krążących limfocytów, ze szczególnym uwzględnieniem limfocytów T. Zmniejszenie puli limfocytów może zachodzić na drodze dwóch procesów: ³

• Lizy zależnej od dopełniacza – proces, w którym dochodzi do niszczenia komórek po aktywacji układu dopełniacza
• Apoptozy indukowanej aktywacją – programowana śmierć komórek wywołana aktywacją odpowiednich szlaków wewnątrzkomórkowych

Alternatywny mechanizm immunosupresji polega na wiązaniu przeciwciał zawartych w Atgamie z limfocytami, co prowadzi do częściowej aktywacji oraz indukcji anergii limfocytów T. Stan anergii charakteryzuje się brakiem reaktywności limfocytów na antygeny mimo zachowania żywotności komórek. ⁴

Działanie w niedokrwistości aplastycznej

W leczeniu niedokrwistości aplastycznej, mechanizm działania Atgamu ma charakter dwukierunkowy: ⁵

1. Działanie immunosupresyjne – hamowanie nieprawidłowych reakcji immunologicznych odpowiedzialnych za rozwój choroby
2. Działanie stymulujące hematopoezę, które obejmuje:
   • Bezpośrednią stymulację rozwoju krwiotwórczych komórek macierzystych
   • Zwiększenie uwalniania hematopoetycznych czynników wzrostu, w tym interleukiny 3 i czynnika stymulującego tworzenie kolonii granulocytów i makrofagów (GM-CSF)

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Dane dotyczące skuteczności klinicznej Atgamu w leczeniu umiarkowanej lub ciężkiej postaci niedokrwistości aplastycznej pochodzą z pięciu badań klinicznych oraz z opublikowanych raportów naukowych. ⁶

W przeprowadzonych badaniach klinicznych uczestniczyło łącznie 332 pacjentów z niedokrwistością aplastyczną o zróżnicowanej etiologii, w tym: ⁷

• Niedokrwistość aplastyczna o etiologii idiopatycznej
• Niedokrwistość aplastyczna o podejrzewanej etiologii immunologicznej
• Niedokrwistość aplastyczna o etiologii wtórnej:
  • Po przebytym zapaleniu wątroby
  • Związana z ciążą
  • W przebiegu napadowej nocnej hemoglobinurii (PNH)
  • O innych przyczynach

Spośród wszystkich uczestników badań, 252 pacjentów otrzymywało Atgam w dawce 160 mg/kg masy ciała, podawanej w równo podzielonych dawkach przez okres 4, 8 lub 10 dni. W tej grupie: ⁸

• 115 pacjentów (46%) otrzymywało Atgam jako jedyny lek immunosupresyjny
• 137 pacjentów (54%) było jednocześnie leczonych cyklosporyną A (CsA)

Wyniki badań klinicznych

Skuteczność terapii Atgamem w badaniach klinicznych była zróżnicowana, przy czym odsetek odpowiedzi na leczenie wahał się między 39% a 68%. Warto podkreślić, że wyższy odsetek odpowiedzi terapeutycznych obserwowano w nowszych badaniach, w których oceniano również jednoczesne stosowanie cyklosporyny A. ⁹

Wyniki badań wykazały, że stosowanie Atgamu prowadzi do istotnej poprawy klinicznej u pacjentów z niedokrwistością aplastyczną o etiologii immunologicznej lub podejrzewanej etiologii immunologicznej. Obserwowano przypadki częściowej lub pełnej regeneracji hematologicznej, co przekładało się na poprawę wskaźników przeżycia w grupie pacjentów, którzy nie kwalifikowali się do przeszczepienia szpiku kostnego. ¹⁰

Podsumowując, Atgam stanowi skuteczną opcję terapeutyczną w leczeniu niedokrwistości aplastycznej, szczególnie u pacjentów, którzy nie kwalifikują się do przeszczepienia szpiku kostnego. Mechanizm jego działania opiera się zarówno na efekcie immunosupresyjnym, jak i bezpośrednim wpływie na procesy hematopoezy.