Działania niepożądane
Arpixor 10 mg

Działania niepożądane leku Arpixor

Lek Arpixor, zawierający substancję czynną arypiprazol, stosowany w leczeniu zaburzeń psychicznych, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które należy dokładnie monitorować podczas terapii. Artykuł przedstawia szczegółowy opis profilu bezpieczeństwa tego leku na podstawie danych z badań klinicznych oraz raportów zbieranych po wprowadzeniu produktu do obrotu.¹

Najczęstsze działania niepożądane

W kontrolowanych placebo badaniach klinicznych najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi okazały się akatyzja (niepokój ruchowy) oraz nudności, przy czym każde z nich odnotowano u więcej niż 3% pacjentów przyjmujących arypiprazol doustnie.²

Zaburzenia pozapiramidowe

Objawy pozapiramidowe (EPS) to istotna grupa działań niepożądanych neuropsychiatrycznych obserwowanych podczas leczenia arypiprazolem. W długoterminowych badaniach kontrolowanych nad schizofrenią wykazano, że u pacjentów otrzymujących arypiprazol zaburzenia te występowały rzadziej (25,8%) niż u leczonych haloperydolem (57,3%). Objawy te obejmowały parkinsonizm, akatyzję, dystonię i dyskinezę.³

W innych długoterminowych badaniach trwających 26 tygodni częstość występowania EPS wynosiła 19% dla pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 13,1% dla pacjentów otrzymujących placebo. W kolejnym badaniu porównującym arypiprazol z olanzapiną częstość EPS wyniosła odpowiednio 14,8% i 15,1%.⁴

W przypadku leczenia epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, w 12-tygodniowych badaniach kontrolowanych obserwowano EPS u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem (w porównaniu do 53,3% leczonych haloperydolem i 17,6% leczonych litem w innym badaniu).⁵

Akatyzja i dystonia

Akatyzja, charakteryzująca się subiektywnym poczuciem niepokoju i obiektywnie obserwowaną niezdolnością do pozostania w bezruchu, występowała u 12,1% pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi leczonych arypiprazolem (w porównaniu do 3,2% w grupie placebo). U pacjentów ze schizofrenią odsetek ten wynosił 6,2% dla arypiprazolu wobec 3,0% dla placebo.⁶

Dystonia, czyli długotrwałe nieprawidłowe skurcze grup mięśni, może wystąpić u wrażliwych pacjentów już w pierwszych dniach leczenia. Objawy te mogą obejmować skurcze mięśni szyi, trudności z przełykaniem, problemy z oddychaniem oraz zaburzenia ruchów języka. Ryzyko ostrej dystonii jest wyższe u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.⁷

Zaburzenia zachowania

Odnotowano przypadki poważnych zaburzeń zachowania u pacjentów leczonych arypiprazolem, takich jak patologiczny hazard, hiperseksualność, kompulsywne zakupy, napadowe objadanie się czy kompulsywne jedzenie. Te działania niepożądane wymagają szczególnej uwagi ze względu na ich potencjalnie destrukcyjny wpływ na życie pacjenta.⁸

Zmiany parametrów laboratoryjnych

Porównanie arypiprazolu z placebo nie wykazało istotnych klinicznie różnic w zakresie zmian rutynowych parametrów laboratoryjnych i profilu lipidowego. Obserwowano jednak przejściowe i zazwyczaj bezobjawowe podwyższenie aktywności fosfokinazy kreatynowej (CPK) u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem (w porównaniu do 2,0% w grupie placebo).⁹

Wpływ na poziom prolaktyny

W badaniach klinicznych arypiprazolu zaobserwowano zarówno wzrost, jak i spadek stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do wartości wyjściowych. Ta dwukierunkowa zmiana odróżnia arypiprazol od wielu innych leków przeciwpsychotycznych, które zwykle powodują hiperprolaktynemię.¹⁰

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane obserwowane podczas stosowania arypiprazolu, uporządkowane według klasyfikacji układów i narządów oraz częstości występowania. Częstość określono jako: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie można określić na podstawie dostępnych danych). Działania niepożądane sklasyfikowane jako "częstość nieznana" pochodzą z raportów spontanicznych po wprowadzeniu leku do obrotu.¹¹

Szczególne zaburzenia wymagające monitorowania

Zagrożenia sercowo-naczyniowe

Należy zwrócić szczególną uwagę na potencjalne zagrożenia sercowo-naczyniowe związane ze stosowaniem arypiprazolu. W raportach po wprowadzeniu leku do obrotu odnotowano przypadki poważnych zaburzeń, takich jak napady typu Torsades de pointes, komorowe zaburzenia rytmu, zatrzymanie krążenia, a nawet nagła nieoczekiwana śmierć. Inne obserwowane działania niepożądane z tej grupy to tachykardia, bradykardia oraz hipotensja ortostatyczna.¹²

Zagrożenia metaboliczne

Stosowanie arypiprazolu wiąże się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń metabolicznych, w tym cukrzycy i hiperglikemii. W cięższych przypadkach może dojść do śpiączki cukrzycowej lub kwasicy cukrzycowej. Mogą również wystąpić zmiany masy ciała (zarówno zwiększenie jak i zmniejszenie), hiponatremia oraz zaburzenia łaknienia.¹³

Zagrożenia neurologiczne

Do najpoważniejszych działań niepożądanych ze strony układu nerwowego należy złośliwy zespół neuroleptyczny – rzadkie, ale zagrażające życiu powikłanie. Ponadto raportowano przypadki zespołu serotoninowego i drgawek typu grand mal. Częściej występującymi objawami neurologicznymi są: akatyzja, zaburzenia pozapiramidowe, drżenia, ból głowy, senność i zawroty głowy.¹⁴

Zagrożenia psychiatryczne

U pacjentów leczonych arypiprazolem obserwowano szereg działań niepożądanych psychiatrycznych. Najpoważniejsze z nich to myśli samobójcze, próby samobójcze i dokonane samobójstwa. Często występują: bezsenność, niepokój i niespokojność. Należy również zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia zaburzeń kontroli impulsów, takich jak patologiczny hazard, kompulsywne zakupy czy hiperseksualność.¹⁵

Zagrożenia dla układu pokarmowego

Częste działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego obejmują zaparcia, niestrawność, nudności, wymioty i nadmierne wydzielanie śliny. Rzadziej może wystąpić zapalenie trzustki – poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Inne zgłaszane działania to utrudnione połykanie, biegunka oraz różne formy dyskomfortu w jamie brzusznej.¹⁶

Zagrożenia dla układu oddechowego

Ze strony układu oddechowego najpoważniejszym działaniem niepożądanym jest zachłystowe zapalenie płuc, które może stanowić zagrożenie dla życia. Inne raportowane działania obejmują skurcz krtani, skurcz gardła oraz czkawkę.¹⁷

Monitorowanie pacjentów

Istotne jest regularne monitorowanie pacjentów pod kątem potencjalnych zmian parametrów laboratoryjnych podczas terapii arypiprazolem. Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, gammaglutamylotransferaza, fosfataza alkaliczna), zmiany stężenia glukozy we krwi, wahania stężenia glikozylowanej hemoglobiny oraz zwiększoną aktywność fosfokinazy kreatynowej.¹⁸

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu kluczowe jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia stałe monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁹

Działania niepożądane można również zgłaszać bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za lek. Systematyczne zgłaszanie obserwowanych działań niepożądanych pozwala na gromadzenie danych niezbędnych do pełniejszej oceny bezpieczeństwa stosowania leku.²⁰