Właściwości farmakodynamiczne
Arpixor 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Arpixor

Arpixor, zawierający substancję czynną arypiprazol, należy do grupy farmakoterapeutycznej: Psycholeptyki; leki przeciwpsychotyczne: inne leki przeciwpsychotyczne, kod ATC: N05AX12. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakodynamicznych tego leku z uwzględnieniem mechanizmu działania oraz danych klinicznych potwierdzających jego skuteczność w różnych wskazaniach.¹

Mechanizm działania

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii i zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I przypisuje się jego złożonemu mechanizmowi działania, który obejmuje:

• Częściowe działanie agonistyczne wobec receptorów dopaminowych D2
• Częściowe działanie agonistyczne wobec receptorów serotoninowych 5HT1a
• Działanie antagonistyczne wobec receptorów serotoninowych 5HT2a

²

Badania na zwierzęcych modelach eksperymentalnych potwierdziły przeciwstawne właściwości arypiprazolu:

• Właściwości antagonistyczne wykazano na modelach hiperaktywności dopaminergicznej
• Właściwości agonistyczne wykazano na modelach hipoaktywności dopaminergicznej

³

W badaniach in vitro arypiprazol wykazuje zróżnicowane powinowactwo do różnych receptorów:

• Silne powinowactwo do receptorów:
  • Dopaminowych D2 i D3
  • Serotoninowych 5HT1a i 5HT2a
• Umiarkowane powinowactwo do receptorów:
  • Dopaminowych D4
  • Serotoninowych 5HT2c i 5HT7
  • Adrenergicznych alfa-1
  • Histaminowych H1
  • Miejsc wychwytu zwrotnego serotoniny

⁴

Istotne jest podkreślenie, że arypiprazol nie wykazuje znaczącego powinowactwa do receptorów muskarynowych. Interakcje z receptorami innymi niż podtypy dopaminowe i serotoninowe mogą wyjaśniać niektóre dodatkowe właściwości kliniczne tego leku.⁵

Badania z wykorzystaniem pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) wykazały, że arypiprazol podawany zdrowym osobom w dawkach od 0,5 mg do 30 mg raz na dobę przez 2 tygodnie powoduje zależne od dawki zmniejszenie wiązania rakloprydu znakowanego 11C (ligandu receptora D2/D3) w jądrze ogoniastym i skorupie. Świadczy to o istotnym wiązaniu arypiprazolu z receptorami dopaminowymi w ośrodkowym układzie nerwowym.⁶

Skuteczność kliniczna w schizofrenii

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w szeregu badań klinicznych. Trzy krótkoterminowe badania (trwające 4-6 tygodni) z kontrolą placebo, obejmujące 1228 dorosłych pacjentów ze schizofrenią i objawami pozytywnymi lub negatywnymi, wykazały, że arypiprazol powoduje istotnie większą poprawę w zakresie objawów psychotycznych w porównaniu z placebo.⁷

Istotnym aspektem skuteczności leku jest również jego zdolność do podtrzymywania poprawy klinicznej podczas kontynuacji leczenia. W 52-tygodniowym badaniu porównawczym z haloperydolem:

• Odsetek pacjentów z utrzymującą się dobrą reakcją na leczenie był podobny w obu grupach (arypiprazol: 77%, haloperydol: 73%)
• Badanie ukończyła istotnie większa grupa pacjentów leczonych arypiprazolem (43%) niż haloperydolem (30%)
• Wyniki w skalach ocen stosowanych jako wtórne mierniki skuteczności (PANSS, MADRS) wskazywały na istotną przewagę arypiprazolu nad haloperydolem

⁸

Arypiprazol wykazał również skuteczność w zapobieganiu nawrotom schizofrenii. W 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo u pacjentów z ustabilizowaną przewlekłą schizofrenią stwierdzono, że leczenie arypiprazolem powodowało znacznie mniejszą częstość nawrotów (34%) w porównaniu z placebo (57%).⁹

Wpływ na masę ciała

Istotną zaletą arypiprazolu jest jego ograniczony wpływ na przyrost masy ciała, co stanowi ważny aspekt w terapii przeciwpsychotycznej. W 26-tygodniowym badaniu porównawczym z olanzapiną, przeprowadzonym z wykorzystaniem podwójnie ślepej próby w wielu krajach, oceniano przyrost masy ciała u 314 dorosłych pacjentów ze schizofrenią. Znacząco mniej pacjentów leczonych arypiprazolem wykazało przyrost masy ciała o ≥7% względem wartości wyjściowej:

• Grupa arypiprazolu: 13% pacjentów (n=18)
• Grupa olanzapiny: 33% pacjentów (n=45)

¹⁰

Wpływ na stężenia lipidów

W zbiorczej analizie danych z kontrolowanych placebo badań klinicznych u dorosłych, nie stwierdzono, by arypiprazol powodował klinicznie istotne zmiany stężeń następujących parametrów lipidowych:

• Cholesterolu całkowitego
• Triglicerydów
• Cholesterolu frakcji HDL (lipoprotein o dużej gęstości)
• Cholesterolu frakcji LDL (lipoprotein o małej gęstości)

¹¹

Wpływ na stężenie prolaktyny

Arypiprazol wyróżnia się korzystnym profilem w zakresie wpływu na stężenie prolaktyny. W badaniach oceniających wszystkie dawki leku (n=28 242) stwierdzono:

¹²

Skuteczność w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I

Leczenie epizodów maniakalnych

Skuteczność arypiprazolu w leczeniu epizodów maniakalnych i mieszanych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I została udowodniona w kilku badaniach klinicznych:¹³

Monoterapia:

• Dwa 3-tygodniowe badania kontrolowane placebo ze zmienną dawką – arypiprazol wykazał znacząco większą skuteczność niż placebo w zmniejszaniu objawów maniakalnych. Badania te obejmowały pacjentów zarówno z objawami psychotycznymi, jak i bez nich, a także pacjentów z przebiegiem typu rapid-cycling i bez niego.
• Jedno 3-tygodniowe badanie kontrolowane placebo ze stałą dawką – arypiprazol nie wykazał większej skuteczności niż placebo.
• Dwa 12-tygodniowe badania kontrolowane placebo i innymi substancjami czynnymi – arypiprazol był skuteczniejszy niż placebo w 3. tygodniu, a w 12. tygodniu skuteczność była porównywalna z litem lub haloperydolem. W 12. tygodniu arypiprazol powodował remisję objawów maniakalnych u podobnego odsetka pacjentów co lit lub haloperydol.

¹⁴

Leczenie skojarzone:

• W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo u pacjentów częściowo nie reagujących na monoterapię litem lub walproinianem, dodanie arypiprazolu jako leczenia uzupełniającego powodowało większą skuteczność w zmniejszeniu objawów maniakalnych niż monoterapia litem lub walproinianem.

¹⁵

Zapobieganie nawrotom

Arypiprazol wykazał skuteczność w zapobieganiu nawrotom choroby dwubiegunowej, co potwierdzono w następujących badaniach:

Monoterapia:

• 26-tygodniowe badanie kontrolowane placebo (przedłużone o 74 tygodnie) u pacjentów z objawami maniakalnymi, którzy osiągnęli remisję w trakcie stosowania arypiprazolu – lek był bardziej skuteczny niż placebo w zapobieganiu nawrotowi choroby dwubiegunowej, głównie w zapobieganiu nawrotowi objawów maniakalnych, ale nie wykazał przewagi nad placebo w zapobieganiu nawrotowi depresji.

¹⁶

Leczenie skojarzone:

• 52-tygodniowe badanie kontrolowane placebo u pacjentów z epizodem maniakalnym lub mieszanym, którzy osiągnęli utrzymującą się remisję (Y-MRS i MADRS ≤ 12) otrzymujących arypiprazol (10-30 mg/dobę) jako leczenie uzupełniające do terapii litem lub walproinianem:
  • Obniżenie ryzyka nawrotu choroby dwubiegunowej o 46% (współczynnik ryzyka 0,54)
  • Obniżenie ryzyka nawrotu manii o 65% (współczynnik ryzyka 0,35)
  • Brak wyższości nad placebo w zapobieganiu nawrotom depresji

¹⁷

W powyższym badaniu arypiprazol jako leczenie uzupełniające wykazał wyższość nad placebo w skali CGI-BP SOI (mania). Podczas tego badania pacjenci zostali przypisani do monoterapii litem lub walproinianem i określeni jako częściowo nie reagujący na leczenie. Następnie byli stabilizowani przez 12 tygodni leczeniem skojarzonym arypiprazolem i stosowanym stabilizatorem nastroju. W randomizowanej fazie oceniono 4 podgrupy z zastosowaniem 4 stabilizatorów nastroju, a wyniki były następujące (współczynnik Kaplan-Meyera określający nawrót epizodu zmiany nastroju):¹⁸

¹⁹