Przedawkowanie leku Apenal

Przedawkowanie paracetamolu zawartego w produkcie leczniczym Apenal (100 mg/ml, roztwór doustny) stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Manifestacja kliniczna zatrucia tym lekiem charakteryzuje się szerokim spektrum objawów, które mogą pojawić się z opóźnieniem nawet do trzech dni od momentu spożycia nadmiernej dawki. Zatrucie paracetamolem może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń wątroby, niewydolności nerek oraz w konsekwencji do zgonu pacjenta.¹

Dawki toksyczne

Za minimalną dawkę toksyczną paracetamolu uznaje się 6 g u pacjentów dorosłych oraz powyżej 100 mg/kg masy ciała u dzieci. Dawki przekraczające 20-25 g u dorosłych są potencjalnie śmiertelne. Przy długotrwałym stosowaniu paracetamolu w dawkach przekraczających 4 g/dobę może dojść do przejściowej hepatotoksyczności, nawet jeśli każda pojedyncza dawka nie przekracza wartości uznawanych za toksyczne.²

Stadia kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie paracetamolu przebiega w czterech charakterystycznych fazach, począwszy od momentu przyjęcia nadmiernej dawki:³

• FAZA I (12-24 godziny): charakteryzuje się nudnościami, wymiotami, obfitym poceniem i jadłowstrętem. Na tym etapie objawy kliniczne mogą być niespecyficzne.⁴
• FAZA II (24-48 godzin): pozorna poprawa kliniczna, która może błędnie sugerować ustępowanie zatrucia. W tym okresie rozpoczyna się wzrost aktywności enzymów wątrobowych (AspAT, AlAT), stężenia bilirubiny oraz wydłużenie czasu protrombinowego, co wskazuje na postępujące uszkodzenie hepatocytów.⁵
• FAZA III (72-96 godzin): okres maksymalnej hepatotoksyczności. Aktywność AspAT może osiągać ekstremalnie wysokie wartości, nawet do 20 000 jednostek. W tej fazie ujawniają się pełne konsekwencje uszkodzenia wątroby.⁶
• FAZA IV (7-8 dni): powrót do zdrowia u pacjentów, którzy przeżyli ostrą fazę zatrucia. W przypadku ciężkiego uszkodzenia wątroby może dojść do encefalopatii, śpiączki i zgonu.⁷

Korelacja stężeń paracetamolu z uszkodzeniem wątroby

Ustalono istotną korelację między stężeniem paracetamolu w osoczu a ryzykiem uszkodzenia wątroby. Obserwowano następujące zależności:⁸

• Stężenie >300 μg/ml po 4 godzinach od przyjęcia leku związane jest z uszkodzeniem wątroby u około 90% pacjentów
• Stężenie >120 μg/ml po 4 godzinach od przyjęcia również może prowadzić do hepatotoksyczności
• Stężenie >30 μg/ml po 12 godzinach od przyjęcia jest potencjalnie hepatotoksyczne

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania paracetamolu kluczowe znaczenie ma szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego. Pacjent powinien zostać natychmiast przetransportowany do ośrodka zdrowia, nawet jeśli nie występują jeszcze ciężkie objawy kliniczne, ze względu na opóźniony rozwój objawów hepatotoksyczności.⁹

Podstawowe postępowanie obejmuje:¹⁰

1. Aspirację i płukanie żołądka – należy wykonać we wszystkich przypadkach przedawkowania, najlepiej w ciągu 4 godzin od przyjęcia nadmiernej dawki leku
2. Oznaczenie stężenia paracetamolu w osoczu – jeżeli przyjęta dawka jest większa niż 150 mg/kg mc. lub nie można precyzyjnie ustalić przyjętej dawki, próbkę osocza należy pobrać po 4 godzinach od przyjęcia leku¹¹
3. Zastosowanie specyficznego antidotum – N-acetylocysteiny w dawce 300 mg/kg mc. (odpowiada to 1,5 ml/kg mc. 20% roztworu wodnego; pH: 6,5), podawanej dożylnie przez 20 godzin i 15 minut¹²
4. Monitorowanie parametrów wątrobowych – w przypadku wystąpienia hepatotoksyczności należy wykonać badania oceniające czynność wątroby, które powinny być powtarzane co 24 godziny¹³

Objawy przedawkowania

Hepatotoksyczność jako główne zagrożenie

Hepatotoksyczność stanowi najpoważniejsze powikłanie przedawkowania paracetamolu. Objawy hepatotoksyczności obejmują: nudności, wymioty, jadłowstręt, złe samopoczucie, obfite pocenie, ból brzucha i biegunkę. Należy podkreślić, że większość objawów uszkodzenia wątroby nie występuje natychmiast po przedawkowaniu, ale pojawia się z opóźnieniem 48-72 godzin od przyjęcia toksycznej dawki leku.¹⁴

Postępująca niewydolność wątroby może prowadzić do rozwoju encefalopatii wątrobowej, śpiączki, a w konsekwencji do zgonu pacjenta. Dodatkowo u pacjentów z przedawkowaniem paracetamolu może wystąpić martwica kanalików nerkowych oraz uszkodzenie mięśnia sercowego.¹⁵