Przedawkowanie leku Antidol 15 (paracetamol 500 mg + kodeina 15 mg)

Przedawkowanie preparatu Antidol 15 stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta ze względu na obecność dwóch substancji czynnych – paracetamolu i kodeiny fosforanu, z których każda wykazuje odmienny profil toksyczności. Ryzyko ciężkich działań niepożądanych zwiększa się znacząco przy jednoczesnym stosowaniu leków uspokajających lub spożywaniu alkoholu.^{1}

Przedawkowanie kodeiny

Kodeina w nadmiernych dawkach prowadzi przede wszystkim do zahamowania czynności ośrodkowego układu nerwowego, z depresją oddechową włącznie. Chociaż znaczne nasilenie tych działań niepożądanych występuje stosunkowo rzadko, ryzyko poważnych powikłań wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu leków uspokajających, spożywaniu alkoholu lub znacznym przedawkowaniu produktu Antidol 15.^{2}

Charakterystycznym objawem klinicznym przedawkowania kodeiny jest zwężenie źrenic. Często obserwuje się również nudności i wymioty. Możliwe jest wystąpienie niedociśnienia tętniczego i tachykardii, choć są to objawy rzadziej występujące.^{3}

Leczenie przedawkowania kodeiny

Postępowanie w przypadku przedawkowania kodeiny ma charakter objawowy i podtrzymujący. Najważniejsze elementy terapii obejmują:^{4}

• Zapewnienie drożności dróg oddechowych
• Monitorowanie funkcji życiowych do stabilizacji parametrów
• Podanie węgla aktywnego, jeśli od zażycia leku (ponad 350 mg kodeiny u osoby dorosłej lub ponad 5 mg/kg mc. u dziecka) nie upłynęła godzina^{5}

W przypadku wystąpienia śpiączki lub depresji oddechowej kluczowe znaczenie ma podanie naloksonu – konkurencyjnego antagonisty opioidów. Ze względu na krótki okres półtrwania naloksonu, w ciężkich zatruciach kodeiną może być konieczne podawanie powtarzanych, wysokich dawek tego leku. Pacjent wymaga obserwacji przez minimum 4 godziny od zażycia produktu lub przez 8 godzin w przypadku leczenia podtrzymującego naloksonem.^{6}

Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi szczególne zagrożenie dla osób w podeszłym wieku (ryzyko przedawkowania po zastosowaniu dawki leczniczej lub częste nieumyślne przedawkowanie) oraz małych dzieci, mogąc prowadzić do zgonu.^{7}

Czynniki ryzyka zwiększonej hepatotoksyczności paracetamolu

Wyróżnia się następujące czynniki ryzyka nasilające toksyczne działanie paracetamolu:^{8}

• Długotrwałe przyjmowanie leków indukujących enzymy wątrobowe (karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, prymidon, ryfampicyna, ziele dziurawca)
• Regularne spożywanie alkoholu
• Nadmierna utrata glutationu, występująca w:
  • Zaburzeniach odżywiania
  • Mukowiscydozie
  • Zakażeniach HIV
  • Stanach głodzenia
  • Charłactwie

Objawy przedawkowania paracetamolu

Objawy zatrucia paracetamolem rozwijają się w charakterystyczny sposób w zależności od czasu, jaki upłynął od momentu przedawkowania:^{9}

Pierwsze 24 godziny: nudności, wymioty, utrata łaknienia, bladość i bóle brzucha

Od 12 do 48 godzin: zwiększenie aktywności aminotransferaz i LDH, zwiększenie stężenia bilirubiny i skrócenie czasu protrombinowego. W tym okresie staje się widoczne uszkodzenie wątroby. Mogą pojawić się również zaburzenia metabolizmu glukozy.^{10}

Przedawkowanie paracetamolu w dawce co najmniej 10 g jednorazowo u osoby dorosłej lub co najmniej 150 mg/kg masy ciała u dziecka prowadzi do rozpadu komórek wątroby, który może skutkować całkowitą i nieodwracalną martwicą, a w konsekwencji niewydolnością wątroby, kwasicą metaboliczną i encefalopatią, prowadzącymi do śpiączki i zgonu. U pacjentów z istniejącymi czynnikami ryzyka, nawet dawka 5 g paracetamolu może wywołać uszkodzenie wątroby.^{11}

W przypadku ciężkich zatruć, niewydolność wątroby może prowadzić do wystąpienia kwasicy metabolicznej, krwawień, hipoglikemii, obrzęku mózgu i zgonu. Nawet przy braku ciężkiego uszkodzenia wątroby może rozwinąć się ostra niewydolność nerek z ostrą martwicą kanalikową, objawiająca się bólem w okolicy lędźwiowej, krwiomoczem i białkomoczem.^{12}

Do rzadszych powikłań przedawkowania paracetamolu należą zaburzenia rytmu serca oraz zapalenie trzustki.^{13}

Leczenie przedawkowania paracetamolu

W przypadku przedawkowania paracetamolu kluczowe znaczenie ma szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego. Pacjent powinien zostać natychmiast przetransportowany do szpitala w celu rozpoczęcia leczenia.^{14}

Należy podkreślić, że początkowe objawy przedawkowania mogą ograniczać się do nudności i wymiotów, nie odzwierciedlając w pełni stopnia przedawkowania i rzeczywistego ryzyka uszkodzenia narządów wewnętrznych.^{15}

Postępowanie w przypadku przedawkowania paracetamolu obejmuje:^{16}

1. Pobranie próbki krwi do oznaczenia początkowego stężenia paracetamolu
2. Usunięcie niewchłoniętego paracetamolu poprzez płukanie żołądka
3. Podanie węgla aktywnego, jeśli od przyjęcia leku nie upłynęła godzina
4. Kontrolę stężenia paracetamolu w surowicy po 4 godzinach od przyjęcia leku lub później (wcześniejsze wyniki są niewiarygodne)

Podanie N-acetylocysteiny jako swoistej odtrutki jest skuteczne w okresie do 24 godzin od przyjęcia paracetamolu, przy czym największą skuteczność odtrutka wykazuje przy podaniu w ciągu pierwszych 8 godzin od przedawkowania. W razie konieczności N-acetylocysteinę można podać dożylnie zgodnie z ustalonym schematem dawkowania.^{17}

W przypadku braku wymiotów alternatywną opcją, zwłaszcza w miejscach oddalonych od szpitala, jest doustne podanie metioniny. Leczenie pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby, która rozwinęła się po 24 godzinach od przyjęcia paracetamolu, wymaga konsultacji z Centrum Toksykologii lub oddziałem hepatologicznym.^{18}

Objawy przedawkowania leku Antidol 15