Zapalenie skóry
Etiologia i przyczyny
Zapalenie skóry (cellulitis) to bakteryjne zakażenie obejmujące skórę właściwą i tkankę podskórną, najczęściej lokalizujące się na kończynach dolnych. Dominującymi patogenami są paciorkowce beta-hemolizujące grupy A (Streptococcus pyogenes) stanowiące około 66% przypadków oraz Staphylococcus aureus odpowiadające za około 33%, z rosnącym udziałem metycylinoopornych szczepów MRSA. Inne bakterie, takie jak Haemophilus influenzae, Pasteurella multocida, Aeromonas hydrophila, Pseudomonas aeruginosa czy Vibrio vulnificus, występują w specyficznych sytuacjach klinicznych, np. po ugryzieniach zwierząt lub ekspozycji na wodę. Drogi wnikania patogenów to uszkodzenia skóry, w tym rany, ukłucia, ugryzienia, mikrourazy oraz choroby skóry naruszające barierę ochronną, takie jak egzema, grzybica stóp, łuszczyca czy świerzb. Zapalenie skóry nie jest zwykle zaraźliwe, gdyż dotyczy głębokich warstw skóry.
- Etiologia zapalenia skóry (Cellulitis)
- Drogi wnikania patogenów do skóry
- Czynniki ryzyka rozwoju zapalenia skóry
- Czynniki immunologiczne
- Czynniki związane z krążeniem
- Czynniki związane ze stylem życia
- Wcześniejsze epizody zapalenia skóry
- Populacje szczególnego ryzyka
- Czynniki środowiskowe wpływające na zapalenie skóry
- Nietypowe przyczyny zapalenia skóry
- Złożona patogeneza zapalenia skóry
Etiologia zapalenia skóry (Cellulitis)
Zapalenie skóry (cellulitis) to bakteryjne zakażenie skóry obejmujące głębsze warstwy skóry (skórę właściwą) i tkankę podskórną. Jest to powszechna infekcja, z ponad 14 milionami przypadków diagnozowanych rocznie w Stanach Zjednoczonych1. Zapalenie skóry może wystąpić w dowolnym miejscu na ciele, ale najczęściej dotyka kończyn dolnych2.
Główne bakterie wywołujące zapalenie skóry
Zapalenie skóry jest najczęściej wywoływane przez bakterie, które wnikają przez uszkodzoną skórę. Dwa najczęstsze patogeny odpowiedzialne za większość przypadków zapalenia skóry to:34
- Paciorkowce (Streptococcus) – odpowiedzialne za około dwie trzecie przypadków, szczególnie paciorkowce beta-hemolizujące grupy A (Streptococcus pyogenes)56
- Gronkowce (Staphylococcus) – odpowiedzialne za około jedną trzecią przypadków, szczególnie Staphylococcus aureus78
W ostatnich latach coraz częściej występują zakażenia wywołane przez metycylinooporne szczepy Staphylococcus aureus (MRSA), które są trudniejsze do leczenia z powodu oporności na wiele antybiotyków910.
Rzadsze patogeny wywołujące zapalenie skóry
Zapalenie skóry może być również wywoływane przez inne bakterie, zwłaszcza w specyficznych sytuacjach klinicznych:1112
- Haemophilus influenzae – dawniej powszechny patogen w zapaleniu skóry twarzy u małych dzieci, obecnie rzadki dzięki szczepieniom13
- Pasteurella multocida – związana z zakażeniami po ugryzieniach zwierząt, zwłaszcza kotów1415
- Aeromonas hydrophila – może powodować agresywną formę zapalenia skóry po skaleczeniach w słodkiej wodzie16
- Pseudomonas aeruginosa – związana z zapaleniem skóry u pacjentów z neutropenią, po zranieniach w wodzie lub u użytkowników jacuzzi1718
- Vibrio vulnificus – związana z ekspozycją na wodę morską19
- Paciorkowce grupy B (np. Streptococcus agalactiae) – częściej występują u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia oraz u dorosłych z chorobami współistniejącymi jak cukrzyca czy choroby wątroby2021
W przypadku ugryzień przez zwierzęta lub ludzi zakażenia są często polimikrobialne, z kombinacją różnych bakterii, w tym bakterii beztlenowych22.
Drogi wnikania patogenów do skóry
Bakterie zwykle wnikają do skóry przez jej uszkodzenia, które naruszają barierę ochronną. Najczęstsze drogi wnikania patogenów to:2324
Uszkodzenia skóry umożliwiające infekcję
- Rany – skaleczenia, zadrapania, otarcia, oparzenia2526
- Ukłucia – igły, ciernie, inne ostre przedmioty wbite w skórę27
- Ugryzienia i ukąszenia – zwierząt, owadów, ludzi2829
- Rany chirurgiczne – miejsca po zabiegach operacyjnych30
- Mikrourazy skóry – nawet niewidoczne gołym okiem31
Choroby skóry ułatwiające infekcję
Zapalenie skóry może również rozwinąć się łatwiej u osób z istniejącymi już chorobami skóry, które naruszają integralność bariery skórnej:3233
- Wyprysk (egzema) – powoduje suchość i pękanie skóry3435
- Grzybica stóp (tinea pedis) – powoduje pęknięcia między palcami stóp3637
- Łuszczyca – zaburza funkcję barierową skóry38
- Intertrigo – zakażenia grzybicze w fałdach skórnych39
- Liszajec (impetigo) – może prowadzić do zapalenia skóry jako powikłanie40
- Świerzb – powoduje uszkodzenia skóry przez drapanie41
- Ospa wietrzna lub półpasiec – pęcherze mogą pękać i umożliwiać wniknięcie bakterii4243
Bakterie normalnie bytujące na powierzchni skóry nie wywołują problemów, dopóki nie wnikną do głębszych warstw skóry przez uszkodzenia44. Ważne jest, że zapalenie skóry nie jest zazwyczaj zaraźliwe od osoby do osoby, ponieważ dotyczy głębszych warstw skóry45.
Czynniki ryzyka rozwoju zapalenia skóry
Istnieje wiele czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju zapalenia skóry. Można je podzielić na kilka głównych kategorii:4647
Czynniki immunologiczne
Osłabiony układ odpornościowy zmniejsza zdolność organizmu do zwalczania infekcji bakteryjnych:4849
- Cukrzyca – szczególnie źle kontrolowana, upośledza funkcje immunologiczne i krążenie5051
- Leczenie immunosupresyjne – steroidy, chemioterapia, leki biologiczne52
- HIV/AIDS i inne zaburzenia odporności53
- Podeszły wiek – naturalne osłabienie odporności z wiekiem54
- Choroby nowotworowe – zarówno przez chorobę, jak i jej leczenie55
- Przewlekłe choroby wątroby i nerek56
- Niedożywienie – osłabia funkcje odpornościowe5758
Czynniki związane z krążeniem
Zaburzenia krążenia zmniejszają dostarczanie składników odżywczych i komórek odpornościowych do tkanek, utrudniając zwalczanie infekcji:5960
- Przewlekłe obrzęki (obrzęk limfatyczny, zastoinowa niewydolność serca)61
- Niewydolność żylna – prowadzi do zastoju krwi i obrzęków62
- Choroba naczyń obwodowych – ogranicza przepływ krwi63
- Żylaki – zaburzają prawidłowe krążenie w kończynach64
- Obrzęk limfatyczny – zastój chłonki sprzyja namnażaniu bakterii6566
- Operacje z usunięciem węzłów chłonnych – np. po leczeniu raka piersi67
Czynniki związane ze stylem życia
Pewne aspekty stylu życia mogą wpływać na ryzyko rozwoju zapalenia skóry:6869
- Otyłość – utrudnia gojenie się ran, zmienia strukturę skóry i funkcje układu limfatycznego7071
- Iniekcyjne używanie narkotyków – zwiększa ryzyko zakażenia skóry, szczególnie MRSA7273
- Palenie tytoniu – może zwiększać ryzyko nawrotów74
- Nadużywanie alkoholu – osłabia odporność75
- Ograniczona mobilność – sprzyja zastojowi płynów76
Wcześniejsze epizody zapalenia skóry
Przebycie zapalenia skóry jest istotnym czynnikiem ryzyka kolejnych infekcji:7778
- Około 33% pacjentów z zapaleniem skóry doświadcza nawrotu choroby79
- Według niektórych badań, wcześniejszy epizod zapalenia skóry jest największym czynnikiem ryzyka kolejnego zachorowania80
- Zapalenie skóry kończyn dolnych ma najwyższe ryzyko nawrotu81
Populacje szczególnego ryzyka
Niektóre grupy mają wyższe ryzyko rozwoju zapalenia skóry z powodu większej ekspozycji na urazy skóry lub specyficznych czynników ryzyka:8283
- Sportowcy – częste urazy skóry84
- Dzieci – aktywność fizyczna zwiększająca ryzyko urazów85
- Osoby w średnim i starszym wieku – osłabiona odporność i krążenie86
- Personel wojskowy na aktywnej służbie87
- Więźniowie – zwiększone ryzyko zakażeń skórnych88
- Mieszkańcy placówek opiekuńczych – ograniczona mobilność i zwiększona podatność8990
- Osoby z cienką, suchą skórą – częściej występującą u osób starszych91
Czynniki środowiskowe wpływające na zapalenie skóry
Czynniki środowiskowe mogą również wpływać na ryzyko rozwoju zapalenia skóry:92
- Ekspozycja na wodę – szczególnie przy ranach: zbiorniki słodkowodne (Aeromonas), woda morska (Vibrio)93
- Warunki higieniczne – nieprawidłowa higiena sprzyja namnażaniu bakterii94
- Sezonowość – w niektórych regionach obserwuje się sezonowość zakażeń paciorkowcowych skóry, z większą częstością zimą w klimacie chłodnym i latem w klimacie ciepłym95
- Dzielenie przestrzeni życiowej – np. w domach opieki, zwiększa ryzyko przenoszenia niektórych patogenów96
Nietypowe przyczyny zapalenia skóry
Istnieją również rzadsze, nietypowe przyczyny zapalenia skóry:9798
- Zakażenia odzwierzęce – specyficzne bakterie po kontakcie ze zwierzętami lub ich ugryzieniach99
- Zakażenia związane z wodą – po ekspozycji na akwaria, baseny, jacuzzi100
- Infekcje krwiopochodne – rzadkie przerzuty bakterii z odległego ogniska zakażenia, szczególnie u osób z immunosupresją101
- Eozynofilowe zapalenie skóry (zespół Wellsa) – charakteryzujące się nawracającymi swędzącymi lub bolesnymi zmianami o nieznanej przyczynie102
- Zakażenia jamy ustnej – około 80% przypadków zapalenia tkanek podżuchwowych (angina Ludwiga) jest spowodowanych zakażeniami zębów103104
Badania sugerują, że w niektórych przypadkach nietypowe bakterie, takie jak Rhodanobacter terrae, mogą odgrywać rolę w patogenezie nieropnego zapalenia skóry105.
Złożona patogeneza zapalenia skóry
Patogeneza zapalenia skóry jest złożonym procesem, w którym czynniki bakteryjne i gospodarza współdziałają w rozwoju infekcji:106107
- Czynniki wirulencji bakterii – paciorkowce wytwarzają enzymy, które ułatwiają rozprzestrzenianie się infekcji w tkance skórnej108
- Uszkodzenia bariery skórnej – umożliwiają wniknięcie bakterii do głębszych warstw109
- Odpowiedź immunologiczna gospodarza – decyduje o rozwoju i przebiegu infekcji110
- Czynniki genetyczne – mogą wpływać na podatność na zakażenie i jego progresję do zapalenia skóry111
Zrozumienie złożonej etiologii zapalenia skóry jest kluczowe dla właściwego leczenia i zapobiegania nawrotom tej częstej infekcji skórnej112.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.