Zapalenie skóry
Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie skóry (cellulitis) to bakteryjne zakażenie obejmujące głębokie warstwy skóry i tkankę podskórną, diagnozowane głównie na podstawie obrazu klinicznego, w tym obecności co najmniej dwóch spośród czterech objawów: rumienia, obrzęku, podwyższonej temperatury miejscowej oraz bolesności. W typowych, niepowikłanych przypadkach badania laboratoryjne nie są konieczne, jednak u pacjentów z objawami toksyczności ogólnoustrojowej zaleca się wykonanie posiewów krwi, morfologii z rozmazem, oznaczenia kreatyniny, dwuwęglanów, kinazy kreatynowej oraz CRP (≥13 mg/L wskazuje na cięższy przebieg). Hospitalizacja jest wskazana przy niedociśnieniu, podwyższonym poziomie kreatyniny, kinazy kreatynowej 2-3-krotnie przekraczającym normę, niskim poziomie dwuwęglanów oraz wyraźnym przesunięciu w lewo w rozmazie. Posiewy krwi i badania mikrobiologiczne są szczególnie istotne w cięższych postaciach, zakażeniach w okolicach twarzy, u pacjentów z immunosupresją, neutropenią lub po ugryzieniach zwierząt.
Zapalenie skóry – Diagnostyka
Zapalenie skóry (cellulitis) to bakteryjne zakażenie skóry obejmujące głębokie warstwy skóry i tkankę podskórną. Diagnoza jest głównie oparta na obrazie klinicznym, ale w niektórych przypadkach mogą być potrzebne badania dodatkowe w celu potwierdzenia rozpoznania lub wykluczenia innych schorzeń.12
Diagnostyka kliniczna
Diagnoza zapalenia skóry jest w większości przypadków stawiana na podstawie badania fizykalnego i wywiadu medycznego. Lekarz zwykle może rozpoznać zapalenie skóry obserwując charakterystyczne objawy na skórze pacjenta:12
- Zaczerwienienie skóry (rumień)
- Obrzęk
- Zwiększona temperatura miejscowa
- Bolesność przy dotyku
Do postawienia diagnozy wymagane jest występowanie co najmniej dwóch z czterech głównych objawów (ciepłota, rumień, obrzęk lub bolesność).1 Brak poprawy po 24-48 godzinach antybiotykoterapii powinien skłonić do rozważenia konsultacji specjalistycznej i potencjalnie rewizji diagnozy.1
Badania laboratoryjne
W przypadku niepowikłanego zapalenia skóry o ograniczonym zasięgu, z minimalnym bólem i bez objawów ogólnoustrojowych, badania laboratoryjne zwykle nie są konieczne.1 Jednak Towarzystwo Chorób Zakaźnych Ameryki (IDSA) zaleca następujące badania u pacjentów z objawami toksyczności ogólnoustrojowej:12
- Posiewy krwi
- Morfologia krwi z rozmazem
- Poziom kreatyniny, dwuwęglanów, kinazy kreatynowej
- Białko C-reaktywne (CRP)
Warto rozważyć hospitalizację w przypadku występowania niedociśnienia i/lub następujących nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych:12
- Podwyższony poziom kreatyniny
- Podwyższony poziom kinazy kreatynowej (2-3 razy powyżej górnej granicy normy)
- Poziom CRP ≥13 mg/L
- Niski poziom dwuwęglanów w surowicy
- Wyraźny przesunięcie w lewo w rozmazie krwi obwodowej
Posiewy krwi zwykle nie są konieczne w typowych przypadkach, gdyż są pozytywne zaledwie w 5-15% przypadków zapalenia skóry.1 Należy je jednak wykonać w następujących sytuacjach:1
- Umiarkowana do ciężkiej postać choroby (np. zapalenie skóry powikłane obrzękiem limfatycznym)
- Zapalenie skóry w określonych lokalizacjach anatomicznych (np. okolica twarzy, szczególnie okolica oczodołu)
- Pacjenci z historią kontaktu z potencjalnie zanieczyszczoną wodą
- Pacjenci z chorobą nowotworową poddawani chemioterapii
- Neutropenia lub ciężki niedobór odporności komórkowej
- Ugryzienia zwierząt
Testy mikrobiologiczne
Barwienie metodą Grama i posiewy materiału pobranego z obszaru zakażenia mają ograniczoną wartość diagnostyczną w większości przypadków zapalenia skóry.12 Jednak te badania mogą być przydatne w następujących sytuacjach:12
- Obecność ropnej wydzieliny
- Obecność pęcherzy lub ropni
- Pacjenci z obniżoną odpornością
- Pacjenci z neutropenią
- Brak odpowiedzi na empiryczną terapię
- Historia ugryzienia przez zwierzę lub uraz związany z zanurzeniem
Aspiracja igłowa obszaru zapalenia ma wydajność diagnostyczną na poziomie 2-40% i ma ograniczoną wartość kliniczną w większości przypadków.1 Natomiast barwienie metodą Grama i posiew materiału pobranego po nacięciu i drenażu ropnia daje wyniki pozytywne w ponad 90% przypadków.1
Badania obrazowe
Badania obrazowe nie są rutynowo zalecane w niepowikłanym zapaleniu skóry, z wyjątkiem pacjentów z neutropenią gorączkową.1 Jednak w określonych sytuacjach mogą być przydatne następujące badania:12
Ultrasonografia
Badanie USG może odgrywać istotną rolę w wykrywaniu ukrytych ropni i kierowaniu dalszego postępowania, szczególnie w warunkach oddziału ratunkowego.12 Zapalenie skóry ma charakterystyczny obraz „kostki brukowej” wskazujący na obrzęk tkanki podskórnej bez wyraźnego hipoechogenicznego, heterogenicznego zbiornika płynu, który wskazywałby na ropień.1
Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny
Jeśli istnieje podejrzenie martwiczego zapalenia powięzi, zazwyczaj stosuje się obrazowanie metodą tomografii komputerowej (TK) u stabilnych pacjentów.12 Rezonans magnetyczny (MRI) może być również wykonany, ale zwykle trwa znacznie dłużej niż badanie TK.1 MRI jest szczególnie czuły w rozróżnianiu zapalenia skóry od martwiczego zapalenia powięzi i zakaźnego zapalenia mięśni oraz w uwidacznianiu zbiorników płynu podskórnego i ropni.1
W niektórych przypadkach można również rozważyć zdjęcie rentgenowskie, zwłaszcza jeśli istnieje podejrzenie obecności ciała obcego pod skórą lub zakażenia kości.1
Ocena ciężkości stanu pacjenta
Podczas wstępnej oceny zapalenia skóry należy się skupić na określeniu ciężkości choroby i konieczności hospitalizacji.1 Hospitalizacja lub przyjęcie do oddziału obserwacyjnego jest wskazane dla większości osób wymagających antybiotyków podawanych pozajelitowo.1
Decyzja o rozpoczęciu terapii pozajelitowej opiera się zwykle na zakresie i ciężkości zakażenia oraz chorobach współistniejących pacjenta.1 Dla osób z zapaleniem skóry bez warunków wysokiego ryzyka, zaleca się początkowe leczenie antybiotykami pozajelitowymi w następujących okolicznościach:1
- Ogólnoustrojowe objawy toksyczności, takie jak gorączka, niedociśnienie lub utrzymująca się tachykardia
- Rozległe zapalenie skóry lub szybko postępujący rumień
- Objawy głębokiego, ciężkiego zakażenia, takie jak owrzodzenie, pęcherze, krwotok skórny lub martwica
- Znaczna limfadenopatia
- Niezdolność do przyjmowania leków doustnych
Różnicowanie
Zapalenie skóry może przypominać inne schorzenia skóry, dlatego ważne jest dokładne różnicowanie.1 Do częstych stanów mylonych z zapaleniem skóry należą:12
- Zakrzepowe zapalenie żył
- Kontaktowe zapalenie skóry
- Ukąszenia owadów
- Reakcje polekowe
- Zapalenie stawów
- Przewlekła niewydolność żylna
- Ostra zakrzepica żył głębokich
- Lipodematoza
- Obrzęk śluzowaty
Dokładna ocena każdego przypadku, oparta na szczegółowym wywiadzie i badaniach fizykalnych, jest bardzo ważna dla prawidłowego rozpoznania.1 Reakcje alergiczne i kontaktowe zapalenie skóry są często błędnie diagnozowane jako zapalenie skóry. Jeśli występuje świąd, a nie bolesność, zapalenie skóry jest mało prawdopodobne.1
Skale predykcyjne
W celu poprawy dokładności diagnostycznej opracowano kilka skal predykcyjnych dla zapalenia skóry:12
Skala ALT-70
Siedmiopunktowa skala ALT-70 to reguła przewidywania klinicznego opracowana na podstawie retrospektywnego przeglądu dokumentacji 259 pacjentów, z których 70% miało ostateczną diagnozę zapalenia skóry.1 Skala ta została zwalidowana prospektywnie i przewyższyła obrazowanie termiczne w diagnostyce zapalenia skóry kończyn dolnych w oddziale ratunkowym.1
Skala RAMA-NFB
Skala predykcyjna Ramathibodi Necrotizing Fasciitis/Bacteremia (RAMA-NFB) wykazuje dobrą korelację sześciu zidentyfikowanych zmiennych (wiek ≥65 lat, wskaźnik masy ciała ≥30 kg/m², cukrzyca, podwyższona temperatura ciała, niskie ciśnienie skurczowe krwi i zajęcie kończyn dolnych) w przewidywaniu powikłań bakteriemii lub martwiczego zapalenia powięzi po rozpoznaniu zapalenia skóry.12
Diagnostyka zapalenia skóry w szczególnych lokalizacjach
Zapalenie skóry oczodołu
Zapalenie skóry oczodołu (periorbital cellulitis) to bakteryjne zakażenie powodujące obrzęk skóry wokół oka.1 Diagnoza opiera się na badaniu klinicznym, ale mogą być konieczne dodatkowe badania, szczególnie w celu rozróżnienia zapalenia przedprzegrodowego od pozaprzegrodowego (zapalenia tkanek oczodołu).12
W przypadku zapalenia tkanek oczodołu, tomografia komputerowa oczodołu jest preferowaną metodą obrazowania. Dostarcza ona informacji o obecności zapalenia zatok, ropnia podokostnowego, zajęcia tkanki tłuszczowej oczodołu lub zajęcia wewnątrzczaszkowego.1
Zapalenie skóry kończyn górnych
Zapalenie skóry kończyn górnych jest diagnozowane klinicznie, ale badania obrazowe i laboratoryjne mogą być wymagane do wykrycia ropni, toksyczności ogólnoustrojowej lub głębokich zakażeń.1 Ultrasonografia pomaga odróżnić zapalenie skóry od ropni, podczas gdy posiewy krwi są zarezerwowane dla objawów ogólnoustrojowych, a badania TK oceniają głębokie zakażenia lub martwicze zapalenie powięzi.1
Podsumowanie diagnostyki
Zapalenie skóry jest przede wszystkim rozpoznaniem klinicznym, opartym na charakterystycznym obrazie klinicznym i wywiadzie medycznym.12 Chociaż nie istnieje złoty standard diagnostyczny, typowe objawy obejmują rumień, obrzęk, ciepłotę i bolesność.1
Badania laboratoryjne i obrazowe są zarezerwowane dla określonych sytuacji klinicznych, takich jak ciężkie zakażenie, objawy ogólnoustrojowe, podejrzenie powikłań lub nietypowy przebieg kliniczny.12 Wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe dla zapobiegania powikłaniom, takim jak bakteriemia, zapalenie wsierdzia czy zapalenie szpiku kostnego.1
Odpowiednia ocena ciężkości zapalenia skóry pomaga w podejmowaniu decyzji dotyczących leczenia ambulatoryjnego lub konieczności hospitalizacji, a także wyboru odpowiedniej antybiotykoterapii.123
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.