Tłuszczak
Epidemiologia
Tłuszczak (lipoma) jest najczęstszym łagodnym nowotworem tkanek miękkich, stanowiącym około 50% wszystkich guzów mezenchymalnych. Składa się z dojrzałych adipocytów otoczonych cienką warstwą tkanki włóknistej. Roczna zapadalność wynosi około 2,1 na 1000 osób, a prewalencja w populacji ogólnej szacowana jest na 1-2%. Najczęściej występuje u dorosłych w wieku 40-60 lat, z niejednoznaczną predylekcją płciową – pojedyncze tłuszczaki częściej u kobiet, mnogie u mężczyzn. Lokalizacje obejmują głównie tkankę podskórną (plecy, szyja, ramiona, uda, pośladki, tułów, czoło), ale także narządy wewnętrzne, takie jak przewód pokarmowy (16% łagodnych guzów jelita), serce (8,4% pierwotnych guzów serca), tchawica, układ nerwowy i przestrzeń przygardłowa. Czynniki ryzyka to m.in. predyspozycje genetyczne, otyłość, cukrzyca typu 2, hiperlipidemia oraz potencjalna ekspozycja na talk i steroidy. Mnogie tłuszczaki mogą być związane z zespołami genetycznymi, np. Bannayana-Zonany, Cowdena czy Proteusza.
Epidemiologia tłuszczaka
Tłuszczak (lipoma) jest najczęstszym łagodnym nowotworem tkanek miękkich, składającym się z dojrzałych komórek tłuszczowych (adipocytów), zwykle otoczonych cienką warstwą tkanki włóknistej.12 Stanowi około 50% wszystkich guzów tkanek miękkich.3 Mimo powszechnego występowania, dokładna częstość i prewalencja tłuszczaków nie zostały jednoznacznie określone w literaturze medycznej.4
Częstotliwość występowania
Szacuje się, że roczna zapadalność na tłuszczaki wynosi około 2,1 na 1000 osób, choć wartość ta może być niedoszacowana.56 Inne źródła podają częstość występowania na poziomie 1 na 1000 osób78 lub nawet 100 na 100 000 osób rocznie.910 W jednym z badań populacji skandynawskiej, tłuszczaki stanowiły 43% łagodnych guzów mezenchymalnych.11
Prewalencja
Prewalencja tłuszczaków w populacji ogólnej jest szacowana na około 1-2%.12131415 Podobnie jak w przypadku zapadalności, dane dotyczące rozpowszechnienia mogą być zaniżone, ponieważ wiele tłuszczaków jest bezobjawowych i nie wymaga interwencji medycznej.1617
Rozkład wiekowy
Tłuszczaki mogą występować w każdym wieku, jednak najczęściej pojawiają się u osób dorosłych w średnim wieku.1819 Szczyt zachorowań przypada na czwartą do szóstej dekady życia (40-60 lat).202122 Badania sugerują, że większość tłuszczaków sercowych (60%) również występuje w grupie wiekowej 40-70 lat.23
Tłuszczaki u dzieci są stosunkowo rzadkie.2425 Wyjątkiem są specyficzne podtypy, takie jak lipoblastoma i lipomatoza/” title=”rozlana lipomatoza” class=”to-tag” data-termid=”78572″>rozlana lipomatoza, które typowo występują u dzieci w wieku około 3 lat.26 W przypadku tłuszczaków rdzenia kręgowego u dzieci, częstość występowania może sięgać 1,5% w tej populacji.27
Rozkład płciowy
Dane dotyczące preferencji płciowej w występowaniu tłuszczaków są niejednoznaczne. Niektóre badania wskazują na nieznacznie wyższą częstość występowania u mężczyzn niż u kobiet.28293031 Inne źródła sugerują brak wyraźnej predylekcji płciowej.323334
Interesujący jest fakt, że pojedyncze tłuszczaki występują częściej u kobiet, natomiast mnogie tłuszczaki (lipomatoza) częściej obserwuje się u mężczyzn.35363738 W przypadku tłuszczaków rdzenia kręgowego obserwuje się wyraźną przewagę u kobiet, z proporcją kobiet do mężczyzn wynoszącą 1,6:1.39
W przypadku tłuszczaków serca nie zaobserwowano różnic w dystrybucji między płciami.40 Natomiast tłuszczaki śródmięśniowe, stanowiące około 1% wszystkich tłuszczaków, wykazują przewagę u kobiet.41
Występowanie mnogie
Szacuje się, że około 5% pacjentów z tłuszczakami ma zmiany mnogie.4243 Występowanie mnogich tłuszczaków może być związane z określonymi zespołami genetycznymi, takimi jak:4445
- Zespół Bannayana-Zonany
- Zespół Cowdena
- Zespół Fröhlicha
- Zespół Proteusza
- Choroba Dercuma
- Choroba Madelunga
- Rodzinna lipomatoza mnoga
Czynniki ryzyka
Dokładna przyczyna powstawania tłuszczaków nie jest w pełni poznana.47 Jednak zidentyfikowano kilka potencjalnych czynników ryzyka:
Czynniki genetyczne
Istnieją dowody na dziedziczną predyspozycję do rozwoju tłuszczaków.4849 Ryzyko wystąpienia tłuszczaka jest wyższe, jeśli u członków rodziny również występowały te zmiany.50 Niektóre chondroidalne tłuszczaki charakteryzują się specyficzną translokacją chromosomową t(11;16)(q13;p13), prowadzącą do fuzji genów C11orf95 (11q13) i MKL2 (16p13.3).51
Choroby współistniejące
Zwiększona częstość występowania tłuszczaków jest obserwowana u osób z:525354
- Otyłością
- Cukrzycą typu 2
- Hiperlipidemia
Czynniki środowiskowe
Niektórzy lekarze uważają, że tłuszczaki występują częściej u osób prowadzących siedzący tryb życia.5758 Istnieją również doniesienia o potencjalnym związku między ekspozycją na określone substancje, takie jak włókna szklane zawierające talk (krzemian magnezu), a rozwojem tłuszczaków.59 Stosowanie steroidów jest powiązane z rozwojem tłuszczaków pozaczaszkowych, choć nie jest jasne, czy zwiększa to ryzyko tłuszczaków ośrodkowego układu nerwowego.60
Lokalizacja tłuszczaków
Tłuszczaki mogą występować w różnych lokalizacjach anatomicznych, z których najczęstsze to:61
Tłuszczaki skórne i podskórne
Najczęstszą lokalizacją tłuszczaków jest tkanka podskórna.62 Powierzchowne zmiany typowo występują na:6364
- Górnej części pleców
- Szyi i głowie
- Ramionach
- Udach
- Pośladkach
- Tułowiu
- Czole
Tłuszczaki narządów wewnętrznych
Tłuszczaki mogą występować także w narządach wewnętrznych, choć znacznie rzadziej niż w tkance podskórnej:67
Tłuszczaki przewodu pokarmowego: stanowią 16% łagodnych, małych nowotworów jelita.68 Tłuszczaki żołądka są bardzo rzadkie, stanowiąc 5% wszystkich tłuszczaków przewodu pokarmowego i 3% wszystkich łagodnych guzów żołądka.69 Większość tłuszczaków jelita grubego (70%) występuje w okrężnicy, szczególnie po prawej stronie.70
Tłuszczaki serca: stanowią 8,4% wszystkich pierwotnych guzów serca.7172 Mogą występować we wszystkich jamach serca i zastawkach. Dystrybucja tłuszczaków w sercu sugeruje, że około 48,7% powstaje z podnasierdziowej warstwy mięśnia sercowego, 32,5% z osierdzia, 10,7% z mięśnia sercowego i 4,4% z płatków zastawek serca.73
Tłuszczaki tchawicy: są niezwykle rzadkie, stanowiąc jedynie 3,2-9,5% łagodnych nowotworów drzewa tchawiczo-oskrzelowego.7475 Występują głównie u mężczyzn w średnim wieku.76
Tłuszczaki układu nerwowego: wewnątrzczaszkowe i wewnątrzrdzeniowe tłuszczaki są rzadkie, a ich rzeczywista częstość występowania jest nieznana. Badania autopsyjne wykazały tłuszczaki w 0,08% do 0,46% autopsji mózgu.77 Tłuszczaki kąta mostowo-móżdżkowego stanowią do 1% guzów tej lokalizacji.78 Tłuszczaki nici końcowej rdzenia kręgowego stwierdza się w 4-6% przypadków w seriach pośmiertnych.79
Tłuszczaki przestrzeni przygardłowej: są rzadkie, mimo że tłuszczaki są najczęstszymi łagodnymi guzami mezenchymalnymi głowy i szyi. Guzy przestrzeni przygardłowej stanowią około 0,5% guzów w obszarze głowy i szyi.80
Tendencje w zainteresowaniu tłuszczakami
Analiza danych Google Trends wykazała, że zainteresowanie tłuszczakami i procedurami ich usuwania wzrosło zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i na całym świecie w ciągu ostatnich 20 lat.81 Jednak ogólne zainteresowanie tłuszczakami jest konsekwentnie niższe niż w przypadku innych częstych chorób dermatologicznych, takich jak atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, rak skóry i trądzik różowaty.82
Zainteresowanie tłuszczakami jest najwyższe w Europie Wschodniej i Azji, szczególnie w Turcji, Rosji, Białorusi, Kazachstanie i Ukrainie.83 W Stanach Zjednoczonych zainteresowanie to jest najwyższe w stanach południowych i środkowozachodnich, a zainteresowanie procedurami usuwania tłuszczaków jest stosunkowo wyższe w stanach zachodnich, nieposiadających dostępu do morza.8485
Monitorowanie i nadzór
Ze względu na łagodny charakter tłuszczaków, większość z nich nie wymaga leczenia ani specjalnego monitorowania, jeśli nie powodują objawów.8687 Bezobjawowe tłuszczaki można obserwować bez interwencji, ponieważ transformacja złośliwa jest niezwykle rzadka.888990
W przypadku tłuszczaków usuniętych chirurgicznie, większość chirurgów zaleca jakąś formę nadzoru. Zazwyczaj obejmuje to badanie fizykalne i obrazowanie co 6-12 miesięcy.91 Wskaźnik nawrotów po wycięciu jest niski.9293
W przypadku tłuszczaków o nietypowych cechach, takich jak:94
- Średnica 5 cm lub większa
- Przegrody grubsze niż 2 mm w obrazowaniu MRI
- Guzkowe zmiany tkanki miękkiej
- Szybki wzrost
- Bolesność
należy rozważyć chirurgiczne wycięcie i dalszą diagnostykę.95
W przypadku tłuszczaków serca, diagnoza często opiera się na historii pacjenta i badaniach obrazowych, ze względu na trudność uzyskania biopsji.96 Techniki obrazowania pomocne w rozróżnieniu guzów łagodnych od złośliwych obejmują echokardiografię, tomografię komputerową serca i rezonans magnetyczny.97 U pacjentów bezobjawowych z metastatycznym rakiem, historia choroby i charakterystyka obrazowa łagodnego guza serca mogą dostarczyć wystarczających dowodów uzasadniających odroczenie leczenia.98
Wśród przypadków tłuszczaków serca opisanych w literaturze, tylko u 38% pacjentów tłuszczaki serca zostały wykryte przypadkowo bez związanych z nimi objawów. Objawy związane z tłuszczakiem serca występowały u 57,6% pacjentów, od łagodnego dyskomfortu w klatce piersiowej do nagłej śmierci.99 Większość pacjentów objawowych (83,7%) przeszła resekcję tłuszczaków serca.100
W przypadku tłuszczaków przewodu pokarmowego, które są zwykle bezobjawowe i mają niskie ryzyko transformacji złośliwej, rekomendowane jest czujne oczekiwanie bez konieczności natychmiastowej resekcji.101 Natomiast tłuszczaki objawowe lub powodujące krwawienie lub niedrożność są zwykle usuwane chirurgicznie.102
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.