Rak piersi
Epidemiologia
Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet na świecie, stanowiąc około 25% wszystkich nowotworów u kobiet i 16% wszystkich nowotworów kobiecych. W 2020 roku odnotowano 2,26-2,3 miliona nowych przypadków rocznie, a w 2022 roku około 670 000 zgonów z powodu raka piersi. Wskaźnik zachorowalności wzrósł o 57,8% w ciągu ostatnich 30 lat, z rocznym tempem wzrostu 0,5%. W krajach o wysokim wskaźniku rozwoju społecznego (HDI) standaryzowany współczynnik zachorowalności wynosi 66,4/100 000, a w krajach rozwijających się 27,3/100 000. W USA wskaźnik zachorowalności wynosi 130,8/100 000 u kobiet rasy białej i 112,6/100 000 u Afroamerykanek. Dożywotnie ryzyko rozwoju inwazyjnego raka piersi w USA wynosi około 12%, a wskaźnik śmiertelności 3%. W Europie, Australii i Kanadzie rak piersi również stanowi główny problem zdrowotny, z wysokimi wskaźnikami zachorowalności i śmiertelności, choć wskaźniki przeżycia pięcioletniego są stosunkowo wysokie (np. 83% w Europie, 92% w Australii). Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek, otyłość, spożycie alkoholu, historię rodzinną, mutacje genów BRCA1/2 i PALB-2 oraz hormonalną terapię pomenopauzalną.
Epidemiologia raka piersi na świecie
Rak piersi jest najbardziej rozpowszechnionym nowotworem u kobiet na świecie, stanowiąc około 25% wszystkich diagnozowanych nowotworów u kobiet i 16% wszystkich nowotworów kobiecych. W 2020 roku po raz pierwszy w historii rak piersi stał się najczęściej diagnozowanym nowotworem na świecie, wyprzedzając raka płuc i prostaty, z szacowaną liczbą 2,26-2,3 miliona nowych przypadków rocznie123. Według najnowszych globalnych statystyk rak piersi jest wiodącą przyczyną zgonów związanych z nowotworami wśród kobiet, zajmując piąte miejsce w ogólnej liczbie zgonów nowotworowych4.
W 2022 roku rak piersi spowodował około 670 000 zgonów na całym świecie, co stanowi znaczący problem zdrowotny w każdym kraju5. Światowa częstość występowania raka piersi wzrosła znacząco od lat 70. XX wieku, co częściowo przypisuje się współczesnemu stylowi życia6. Według szacunków opartych na obecnych trendach zachorowalności i śmiertelności, do 2030 roku liczba zachorowań na raka piersi osiągnie 2,64 miliona, a liczba zgonów – 1,7 miliona7.
Prognozy wskazują, że liczba przypadków raka piersi w Stanach Zjednoczonych może osiągnąć 364 000 rocznie do 2040 roku8. Incydencja raka piersi wzrosła o 57,8% w ciągu ostatnich 30 lat, a tempo wzrostu wynosi 0,5% rocznie9. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), celem Global Breast Cancer Initiative (GBCI) jest zmniejszenie globalnej śmiertelności z powodu raka piersi o 2,5% rocznie, co pozwoliłoby uniknąć 2,5 miliona zgonów z powodu raka piersi na całym świecie w latach 2020-204010.
Różnice geograficzne i demograficzne
Na całym świecie istnieją znaczące różnice w częstości występowania raka piersi w różnych regionach i grupach etnicznych, co często odzwierciedla złożoną interakcję czynników genetycznych, środowiskowych, społeczno-ekonomicznych oraz dostępu do opieki zdrowotnej11. Zaobserwowano, że kraje o wysokim wskaźniku rozwoju społecznego (HDI), takie jak Ameryka Północna, Australia oraz Europa Północna i Zachodnia, mają wyższą częstość występowania raka piersi w porównaniu z krajami o niższym HDI12.
Standaryzowany według wieku współczynnik zachorowalności wynosi 66,4/100 000 w krajach rozwiniętych i 27,3/100 000 w krajach rozwijających się13. Najwyższy standaryzowany współczynnik zachorowalności (ASIR) występuje w krajach o bardzo wysokim wskaźniku rozwoju społecznego (75,6 przypadków/100 000)14. Wskaźniki zachorowalności wahają się od 19,3 na 100 000 kobiet w Afryce Wschodniej do 89,9 na 100 000 kobiet w Europie Zachodniej15.
Stany Zjednoczone mają najwyższy roczny wskaźnik zachorowalności na raka piersi na świecie: 128,6 na 100 000 wśród osób rasy białej i 112,6 na 100 000 wśród Afroamerykanów16. W 2022 roku Chiny, USA i Indie miały najwyższą liczbę przypadków raka piersi, a Indie, Chiny i USA – najwyższą liczbę zgonów z powodu tego nowotworu17.
W krajach rozwijających się kobiety mają o 17% wyższy wskaźnik śmiertelności z powodu raka piersi ze względu na brak zdefiniowanych standardów wczesnego badania przesiewowego oraz słaby lub opóźniony dostęp do leczenia18. Etap diagnozy raka piersi jest zazwyczaj późniejszy w krajach takich jak kraje Afryki Subsaharyjskiej, co potwierdza metaanaliza19. Około 80% przypadków raka piersi w Afryce Subsaharyjskiej diagnozowanych jest w późnych stadiach (stadium III lub IV), w porównaniu do 15% w krajach o wysokich dochodach20.
Rak piersi w mniej rozwiniętych krajach, takich jak kraje Ameryki Południowej, stanowi poważny problem zdrowia publicznego21. W Afryce Subsaharyjskiej rak piersi ma najwyższą zachorowalność wśród kobiet i najwyższą śmiertelność w wielu krajach regionu, wyprzedzając raka szyjki macicy22. Jednym z głównych wyzwań w zmniejszaniu obciążenia rakiem piersi w Afryce Subsaharyjskiej pozostaje brak Narodowych Programów Kontroli Raka oraz brak zasobów ludzkich i finansowych23.
Epidemiologia raka piersi w różnych krajach
Stany Zjednoczone
W Stanach Zjednoczonych rak piersi stanowi 15,5% wszystkich nowych przypadków nowotworów24. Szacuje się, że w 2025 roku w USA zostanie zdiagnozowanych 316 950 nowych przypadków raka piersi u kobiet i 2 800 u mężczyzn, a około 42 170 osób umrze z powodu tej choroby2526. Rak piersi jest drugim wiodącym powodem zgonów z powodu nowotworów u kobiet w Stanach Zjednoczonych27.
Wskaźnik nowych przypadków raka piersi u kobiet wynosił 130,8 na 100 000 kobiet rocznie w oparciu o dane z lat 2018-2022, dostosowane do wieku. Wskaźnik śmiertelności wynosił 19,2 na 100 000 kobiet rocznie, na podstawie danych z lat 2019-2023, dostosowanych do wieku28. W 2022 roku szacowano, że w Stanach Zjednoczonych żyło około 4 091 181 kobiet z rakiem piersi29. Obecnie w USA jest ponad 4 miliony osób, które przeżyły raka piersi, w tym ponad 150 000 żyjących z jawną chorobą przerzutową30.
Około 13% kobiet w pewnym momencie życia zostanie zdiagnozowanych z rakiem piersi, na podstawie danych z lat 2018-2021 (z wyłączeniem 2020 roku z powodu COVID)31. Dożywotnie ryzyko rozwoju inwazyjnego raka piersi w Stanach Zjednoczonych wynosi zazwyczaj około 1 na 8 (12%) kobiet do 95 roku życia, z szansą 1 na 35 (3%) na śmierć z powodu raka piersi32.
Wskaźniki zachorowalności na raka piersi w USA wzrosły średnio o 0,6% rocznie w latach 2013-2022. Natomiast wskaźniki śmiertelności dostosowane do wieku spadały średnio o 1,2% rocznie w latach 2014-202333. Od 1975 roku wskaźnik pięcioletniego przeżycia względnego z powodu raka piersi znacznie wzrósł zarówno u czarnych, jak i białych kobiet, choć nadal istnieje znacząca różnica, szczególnie w przypadku rozpoznań w późnym stadium34.
Europa
Rak piersi jest najczęstszym nowotworem występującym u kobiet w regionie europejskim WHO, z szacowaną liczbą 604 900 przypadków w 2022 roku. Zachorowalność w krajach UE-27 w 2022 roku szacowano na 375 000. 1 na 11 kobiet w UE-27 zachoruje na raka piersi przed 74 rokiem życia35.
Rak piersi jest główną przyczyną zgonów nowotworowych u kobiet na całym świecie, odpowiadając za 1 na 6 zgonów z powodu nowotworów. Szacunkowa liczba kobiet, które zmarły z powodu raka piersi w 2022 roku w regionie europejskim WHO wyniosła 160 000, a w państwach członkowskich UE-27 – 95 80036.
Europejskie kobiety w wieku 15 lat i starsze, u których zdiagnozowano raka piersi w latach 2000-2007, miały szacunkowy 5-letni względny wskaźnik przeżycia na poziomie 83%37.
Australia
Rak piersi jest drugim najczęściej diagnozowanym nowotworem w Australii i najczęstszym nowotworem wśród kobiet. Codziennie 58 osób w Australii zostaje zdiagnozowanych z rakiem piersi, co daje ponad 21 000 osób rocznie38.
1 na 7 kobiet i 1 na 550 mężczyzn jest diagnozowanych z rakiem piersi w ciągu życia. Każdego roku ponad 3 300 osób w Australii (w tym 33 mężczyzn) umiera z powodu raka piersi. To 9 Australijczyków dziennie umierających z powodu tej choroby39.
W ciągu ostatnich 10 lat liczba diagnoz raka piersi wzrosła o 24%. Względny pięcioletni wskaźnik przeżycia dla raka piersi wynosi 92%. Pięcioletni wskaźnik przeżycia dla raka piersi w stadium 1 (wczesnym) wynosi średnio 100%, a w stadium 2 – 95%. W przypadku miejscowo zaawansowanych nowotworów (stadium 3) wskaźnik przeżycia wynosi 81%, podczas gdy pięcioletni wskaźnik przeżycia w stadium 4 (rak piersi z przerzutami) jest znacznie niższy i wynosi 32%40.
Kanada
Rak piersi jest najczęstszym nowotworem wśród kanadyjskich kobiet i drugą wiodącą przyczyną zgonów z powodu nowotworów u kanadyjskich kobiet. Szacuje się, że w 2024 roku u 30 500 kanadyjskich kobiet zostanie zdiagnozowany rak piersi, co stanowi 25% wszystkich nowych przypadków nowotworów u kobiet. 5 500 kanadyjskich kobiet umrze z powodu raka piersi, co stanowi 13% wszystkich zgonów z powodu nowotworów u kobiet41.
Średnio 84 kanadyjskie kobiety dziennie będą diagnozowane z rakiem piersi, a 15 kobiet dziennie umrze z jego powodu. U 290 kanadyjskich mężczyzn zostanie zdiagnozowany rak piersi, a 60 umrze z jego powodu42. Wskaźnik śmiertelności z powodu raka piersi osiągnął szczyt w 1986 roku i od tego czasu spada, co prawdopodobnie odzwierciedla wpływ badań przesiewowych i poprawę leczenia raka piersi43.
Inne kraje
W Niemczech rak piersi jest zdecydowanie najczęstszym nowotworem u kobiet, z około 74 500 nowymi przypadkami rocznie. Na podstawie obecnych wskaźników zachorowalności, około jedna na osiem kobiet zachoruje na raka piersi w ciągu swojego życia. Prawie jedna na sześć dotkniętych kobiet jest w wieku poniżej 55 lat w momencie diagnozy44.
W Etiopii rak piersi jest najczęstszym nowotworem wśród kobiet i stanowi 16 133 (20,9%) wszystkich przypadków nowotworów i 9 061 (17,5%) wszystkich zgonów związanych z nowotworami45.
W Iranie rak piersi był najczęstszym nowotworem według najnowszych krajowych baz danych. Standaryzowany według wieku wskaźnik dla raka piersi wynosił 33,21 na 100 000. Wskaźnik śmiertelności z powodu raka piersi nie zmienił się w ciągu ostatnich 30 lat w Iranie. Standaryzowany według wieku wskaźnik śmiertelności wynosił 14,2 na 100 000, ze średnim wiekiem 49,84 lat46.
Czynniki ryzyka raka piersi
Najsilniejszymi czynnikami ryzyka raka piersi są płeć żeńska i starszy wiek4748. Około 99% przypadków raka piersi występuje u kobiet, a 0,51% u mężczyzn49. Rak piersi jest silnie związany z wiekiem, przy czym tylko 5% wszystkich raków piersi występuje u kobiet poniżej 40 roku życia5051.
Inne czynniki zwiększające ryzyko raka piersi to5253:
- Otyłość
- Szkodliwe spożycie alkoholu
- Historia rodzinna raka piersi
- Historia narażenia na promieniowanie
- Historia reprodukcyjna (np. wiek, w którym rozpoczęły się miesiączki i wiek pierwszej ciąży)
- Używanie tytoniu
- Hormonalna terapia pomenopauzalna
Występowanie raka piersi w rodzinie zwiększa ryzyko zachorowania, ale większość kobiet, u których zdiagnozowano raka piersi, nie ma znanej historii rodzinnej tej choroby55. Pewne dziedziczne mutacje genów znacznie zwiększają ryzyko raka piersi, przy czym najbardziej dominującymi są mutacje w genach BRCA1, BRCA2 i PALB-256.
Kobiety z wywiadem rodzinnym raka piersi mają dwukrotnie większe ryzyko rozwoju tego nowotworu. Około 15% kobiet, które zachorują na raka piersi, ma członka rodziny zdiagnozowanego z tą chorobą. Około 5-10% przypadków raka piersi można powiązać z mutacjami genów odziedziczonymi po matce lub ojcu57.
Ryzyko raka piersi wydaje się różnić między kobietami po menopauzie, które stosują terapię hormonalną złożoną, a tymi, które stosują samą terapię estrogenową. W randomizowanym badaniu kontrolowanym Women’s Health Initiative, kobiety po menopauzie przyjmujące estrogen i progestyn miały wyższe ryzyko raka piersi podczas interwencji i wczesnej po-interwencji. U kobiet po menopauzie, które wcześniej miały histerektomię i zostały losowo przydzielone do grupy otrzymującej sam estrogen lub placebo, ryzyko raka piersi nie wydawało się zwiększone58.
Czynniki związane z wiekiem i płcią
Większość przypadków raka piersi (około 80%) występuje u kobiet powyżej 50 roku życia, co wspiera związek ze statusem hormonalnym59. W latach 2008-2010 średnio 45% przypadków zostało zdiagnozowanych u kobiet w wieku 65 lat i starszych, a 80% zostało zdiagnozowanych u osób w wieku 50 lat i starszych. Prawie połowa (48%) przypadków raka piersi u kobiet jest diagnozowana w grupie wiekowej 50-69 lat60.
U kobiet poniżej 30 roku życia do 20% raków piersi jest związanych z ciążą, jednak u kobiet poniżej 50 roku życia mniej niż 5% jest związanych z ciążą, ponieważ ryzyko raka piersi niezwiązanego z ciążą wzrasta z wiekiem61. Rak piersi związany z ciążą (lub ciążowy) jest stosunkowo rzadkim zjawiskiem. Częstość występowania raka piersi związanego z ciążą (dla okresu prenatalnego do poporodowego) wynosi około 15-35 na 100 000 porodów, przy czym mniej przypadków raka piersi jest diagnozowanych podczas ciąży niż w pierwszym roku po porodzie62.
Chociaż rak piersi u mężczyzn jest rzadki, około 2 500 mężczyzn jest diagnozowanych z rakiem piersi rocznie w samych Stanach Zjednoczonych, a większość z nich osiągnie długotrwałe przeżycie bez nawrotu choroby63. W 2025 roku u około 2 800 mężczyzn zostanie zdiagnozowany inwazyjny rak piersi w Stanach Zjednoczonych64.
Skrining i nadzór nad rakiem piersi
Badania przesiewowe odgrywają kluczową rolę w skutecznym zarządzaniu rakiem piersi. Różne metody badań przesiewowych, w tym mammografia, ultrasonografia, obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) i badanie fizyczne, mają różne zastosowania, a w praktyce stosuje się kombinację tych metod. Obecne zalecenia dotyczące badań przesiewowych opierają się na czynnikach takich jak wiek i ryzyko, ze znacznym naciskiem na minimalizację potencjalnych szkód w celu osiągnięcia optymalnego stosunku korzyści do ryzyka65.
Badanie przesiewowe w kierunku raka piersi, które obejmuje różne metody, jest częścią strategii wtórnej profilaktyki raka piersi, ułatwiającej wczesne wykrywanie i leczenie. Chociaż badania przesiewowe są zalecane przez różne wytyczne dotyczące raka piersi, ważne jest, aby zrównoważyć korzyści i szkody wynikające z badań przesiewowych oraz wybrać odpowiednią modalność badań dla każdej pacjentki66.
Zalecenia dotyczące badań przesiewowych
U.S. Preventive Services Task Force zaleca, aby wszystkie kobiety były badane w kierunku raka piersi co dwa lata, zaczynając od 40 roku życia i kontynuując do 74 roku życia, aby zmniejszyć ryzyko śmierci z powodu tej choroby (ocena B)67. USPSTF stwierdza z umiarkowaną pewnością, że badanie mammograficzne co dwa lata u kobiet w wieku 40-74 lat przynosi umiarkowaną korzyść netto68.
Jednak USPSTF stwierdza, że dowody są niewystarczające, aby określić bilans korzyści i szkód związanych z badaniem mammograficznym u kobiet w wieku 75 lat lub starszych. Podobnie, dowody są niewystarczające, aby określić bilans korzyści i szkód związanych z dodatkowym badaniem w kierunku raka piersi za pomocą ultrasonografii piersi lub MRI, niezależnie od gęstości piersi69.
W Niemczech program wczesnego wykrywania ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego oferuje kobietom w wieku 30 lat i starszym coroczne badanie palpacyjne przez lekarza70.
Wytyczne opublikowane przez American Cancer Society/American Society of Clinical Oncology podkreślają, że lekarze podstawowej opieki zdrowotnej powinni zapewnić, aby osoby, które przeżyły raka piersi, przestrzegały zaleceń zespołu onkologicznego, a także otrzymywały wywiad i badanie fizykalne co trzy do sześciu miesięcy przez pierwsze trzy lata po leczeniu, co sześć do 12 miesięcy przez kolejne dwa lata, a następnie corocznie71.
Nadzór nad rakiem piersi
Nadzór radiologiczny powinien składać się z corocznej mammografii obu piersi lub pozostałej piersi. Coroczne obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego powinno być wykonywane tylko u pacjentek z wysokim ryzykiem nawrotu. Czynniki ryzyka nawrotu obejmują obliczone dożywotnie ryzyko powyżej 20%, silną historię rodzinną raka piersi lub jajnika oraz osobistą historię choroby Hodgkina72.
U pacjentek poddanych operacji oszczędzającej pierś należy kierować na coroczną mammografię obu piersi. Pacjentki, które przeszły jednostronną mastektomię, powinny być kierowane na coroczną mammografię nienaruszonej piersi73.
U pacjentek w wieku poniżej 50 lat, które są nosicielkami mutacji genów wysokiego ryzyka (np. BRCA1/2) i które nie przeszły mastektomii redukującej ryzyko, należy rozważyć coroczne obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) obu piersi podczas obserwacji74.
Nadzór obejmuje regularne badania przesiewowe i inne testy w zależności od konkretnego ryzyka nowotworowego. Wczesne wykrywanie poprzez nadzór nie zapobiega nowotworom, ale może zwiększyć szanse na wczesną interwencję i skuteczne leczenie75.
Nadzór nad rakiem piersi u osób płci żeńskiej rozpoczyna się około 25 roku życia. Obejmuje to samobadanie piersi, badanie kliniczne piersi co 6 miesięcy i badanie MRI piersi raz w roku. Kobiety powinny również mieć dodatkowe badania mammograficzne w starszym wieku76.
MRI może wykryć małe guzy lub nieprawidłowości, które mogą nie być widoczne na mammogramach lub wyczuwalne w klinicznym badaniu piersi, co czyni MRI bardziej wiarygodnym w wykrywaniu raka piersi na wczesnych etapach77.
Systemy nadzoru nad rakiem piersi
W Stanach Zjednoczonych istnieje kilka systemów nadzoru nad rakiem piersi:
- Breast Cancer Surveillance Consortium (BCSC) – współpracująca sieć rejestrów obrazowania piersi prowadzących badania w celu oceny i poprawy jakości badań przesiewowych raka piersi i związanych z nimi wyników7879.
- Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER) Program – dostarcza informacji o statystykach nowotworowych w celu zmniejszenia obciążenia nowotworami wśród populacji USA80.
- CDC’s National Program of Cancer Registries – finansowany przez CDC, ten program zbiera informacje o nowotworach diagnozowanych w Stanach Zjednoczonych poprzez centralne rejestry nowotworów81.
- Vermont Breast Cancer Surveillance System (VBCSS) – współpracuje z placówkami opieki zdrowotnej i Departamentem Zdrowia Vermont w celu zbierania danych o obrazowaniu piersi, patologii i rejestrze nowotworów w całym stanie82.
- MSK RISE Program – program badań przesiewowych raka piersi dla osób o zwiększonym ryzyku, oferujący kompleksową opiekę obejmującą ocenę ryzyka, obrazowanie, nadzór i edukację83.
W Europie oraz USA programy badań przesiewowych są dobrze ustalone. Na przykład, prawie wszystkie kraje europejskie mają programy badań przesiewowych opartych na populacji, choć zidentyfikowano nierówności między nimi. W przeciwieństwie do tego, w regionach o niskich dochodach, takich jak Afryka Subsaharyjska, żaden kraj nie ustanowił systematycznych programów badań przesiewowych, a świadomość raka piersi jest niska84.
Dzięki swoim lokalnym i krajowym programom nadzoru zdrowia publicznego, władze publiczne mogą zapewnić statystyki na temat raka piersi, takie jak85:
- Zobacz wskaźniki lub liczby nowych zachorowań na raka piersi lub zgonów z jego powodu dla całych Stanów Zjednoczonych i poszczególnych stanów.
- Nowotwory według wieku, płci, rasy i pochodzenia etnicznego: Zobacz wskaźniki lub liczby nowych zachorowań na raka piersi lub zgonów z jego powodu według rasy i pochodzenia etnicznego oraz grupy wiekowej.
- Trendy: Zobacz, jak zmieniały się wskaźniki nowych zachorowań na raka piersi lub zgonów z jego powodu w czasie dla całych Stanów Zjednoczonych i poszczególnych stanów.
Dysparytet w zachorowalności i śmiertelności
Śmiertelność z powodu raka piersi jest najwyższa w przypadku czarnych kobiet, nawet po uwzględnieniu różnic w wieku i stadium diagnozy; śmiertelność jest około 40% wyższa u czarnych kobiet w porównaniu z białymi kobietami87. Czarne kobiety mają wyższą częstość występowania raka piersi z co najmniej jednym negatywnym markerem molekularnym, a częstość występowania nowotworów potrójnie ujemnych jest dwukrotnie wyższa u czarnych kobiet w porównaniu z białymi kobietami88.
Czarne kobiety często chorują na raka piersi w młodszym wieku niż białe kobiety. Są również bardziej narażone na szybko rosnące raki piersi, takie jak potrójnie ujemny rak piersi. Prawdopodobieństwo śmierci z powodu raka piersi jest u nich o 41% wyższe niż u białych kobiet89.
W badaniu Carolina Breast Cancer Study w porównaniu z białymi kobietami (n=631), Afroamerykanki (n = 518) miały mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia choroby HR+/HER2- (48 versus 64 procent, odpowiednio) i większe prawdopodobieństwo wystąpienia potrójnie ujemnej choroby (22 versus 11 procent, odpowiednio)90. Najwyższe wskaźniki nowych przypadków potrójnie ujemnego raka piersi odnotowano u czarnych kobiet91.
Badanie na Florydzie wykazało, że wskaźnik śmiertelności z powodu raka piersi u czarnych kobiet pozostał wyższy niż u białych kobiet. W najnowszym okresie badania, nie-Hiszpańskie czarne kobiety mają dwukrotnie wyższy wskaźnik śmierci z powodu raka piersi w porównaniu do nie-Hiszpańskich białych kobiet92. Jednak po dostosowaniu danych o śmiertelności do wieku, statusu ubezpieczenia, ubóstwa w spisie ludności, stadium i stopnia zaawansowania nowotworu w momencie diagnozy oraz otrzymanego leczenia, 10-letni względny wskaźnik śmiertelności z powodu raka piersi u czarnych kobiet zmniejszył się do 20% wyższego niż u białych kobiet93.
Poprawa dostępu do skutecznej opieki zdrowotnej, usunięcie barier finansowych oraz korzystanie z usług wsparcia w celu zapewnienia równego postępowania po badaniach przesiewowych oraz terminowego i skutecznego leczenia raka piersi mają potencjał zmniejszenia śmiertelności u osób doświadczających dysparytetów związanych z rasizmem, lokalizacją wiejską, niskimi dochodami lub innymi czynnikami związanymi z niższą przeżywalnością raka piersi94.
Trendy w zachorowalności i śmiertelności
Wskaźniki śmiertelności z powodu raka piersi spadają od 1989 roku, przy ogólnym spadku o 43% do 2020 roku. Jest to częściowo związane z lepszymi badaniami przesiewowymi i wczesnym wykrywaniem, zwiększoną świadomością oraz stale poprawiającymi się opcjami leczenia95.
Kobiety, które regularnie poddają się badaniom przesiewowym w kierunku raka piersi, mają o 26% niższy wskaźnik śmiertelności z powodu raka piersi niż kobiety, które nie poddają się badaniom96.
Żeński wskaźnik śmiertelności z powodu raka piersi osiągnął szczyt na poziomie 33,2 na 100 000 w 1989 roku i zmniejszył się o 40% do 19,8 w 2017 roku97. Wśród wszystkich ras wskaźniki śmiertelności spadły w ostatnich latach w Stanach Zjednoczonych. Dostosowany do wieku wskaźnik śmiertelności wynosił 24,0 na 100 000 kobiet rocznie w ciągu ostatnich pięciu lat98.
W Stanach Zjednoczonych wskaźniki nowych przypadków raka piersi wzrosły o 0,3% rocznie w ostatnich latach99. W przypadku kobiet w USA wskaźniki śmiertelności z powodu raka piersi są wyższe niż w przypadku jakiegokolwiek innego nowotworu, oprócz raka płuc. Jednak wskaźniki śmiertelności spadają z powodu postępu w leczeniu raka piersi100.
W Niemczech po wprowadzeniu badań przesiewowych mammograficznych w latach 2005-2009, wskaźniki nowych przypadków wykazują typowy trend ze znacznym wzrostem na początku programu i późniejszym powolnym spadkiem. Postęp w terapii znacznie poprawił szanse przeżycia osób z rozpoznaniem raka piersi, co doprowadziło również do spadku wskaźników śmiertelności101.
Wskaźniki przeżycia
Ogólnie rzecz biorąc, przeżywalność raka piersi jest dobra. Jednak kobiety, które są diagnozowane w zaawansowanym wieku, mogą być bardziej narażone na śmierć z powodu tej choroby niż młodsze kobiety102.
Najwyższy wskaźnik 5-letniego przeżycia (99,1%) w USA obserwuje się w przypadkach raka piersi z guzami zlokalizowanymi w pierwotnym miejscu pochodzenia103. 5-letni wskaźnik przeżycia z lat 2012-2018 wynosił 90,6%104.
Pięcio- i dziesięcioletnie względne wskaźniki przeżycia dla kobiet z inwazyjnym rakiem piersi wynoszą odpowiednio 91% i 84%. Ogólny pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 99% dla choroby zlokalizowanej, 86% dla choroby regionalnej i 30% dla choroby w stadium odległym105.
Wczesne wykrywanie i nowe metody leczenia znacznie zwiększyły wskaźniki przeżycia raka piersi w ostatnich latach, a obecnie w Stanach Zjednoczonych jest ponad 4 miliony osób, które przeżyły raka piersi106. Wczesne wykrywanie raka piersi poprzez coroczną mammografię i inne badania piersi jest najlepszą obroną przed otrzymaniem diagnozy raka piersi w późnym stadium. Ogólnie rzecz biorąc, im wcześniej nowotwór zostanie wykryty, tym większe prawdopodobieństwo pomyślnego wyniku107.
Wskaźniki przeżycia dla raków piersi HER2+ mogą się różnić w zależności od podtypu. 5-letni względny wskaźnik przeżycia pacjentek z rakiem piersi HR+/HER2+ wynosi 90,4%, co jest drugim najlepszym wskaźnikiem przeżycia spośród wszystkich kobiet z rakiem piersi. Natomiast 5-letni względny wskaźnik przeżycia pacjentek z rakiem piersi HR-/HER2+ wynosi 83,6%108.
Stadium choroby może znacząco wpływać na 5-letnie względne wskaźniki przeżycia. Względny wskaźnik przeżycia pacjentek z rakiem piersi HR+/HER2+ wynosi 98,7% jeśli choroba jest zlokalizowana, 89,5% jeśli choroba jest regionalna i 43,5% jeśli choroba jest odległa. Podobnie, względny wskaźnik przeżycia pacjentek z rakiem piersi HR-/HER2+ wynosi 96,1% jeśli choroba jest zlokalizowana, 81,7% jeśli choroba jest regionalna i 36,8% jeśli choroba jest odległa109.
Programy nadzoru i inicjatywy globalne
Celem WHO Global Breast Cancer Initiative (GBCI) jest zmniejszenie globalnej śmiertelności z powodu raka piersi o 2,5% rocznie, co pozwoliłoby uniknąć 2,5 miliona zgonów z powodu raka piersi na całym świecie w latach 2020-2040110.
Lepiej zorganizowane programy badań przesiewowych, ustanowienie rejestrów raka piersi oraz szersze wykorzystanie badań przesiewowych mammograficznych w regionach świata o niższym poziomie rozwoju może zwiększyć diagnozę raka piersi we wczesnym stadium, zmniejszyć śmiertelność związaną z rakiem piersi i pomóc zmniejszyć przyszłe globalne obciążenie rakiem piersi111.
CDC wspiera badania, które pomagają poprawić wysiłki na rzecz zapobiegania i kontroli raka piersi112. National Breast and Cervical Cancer Early Detection Program CDC zapewnia wysokiej jakości badania przesiewowe i diagnostyczne raka piersi i szyjki macicy kobietom o niskich dochodach, które są nieubezpieczone i niedostatecznie obsługiwane, oraz wspiera strategie zwiększania badań przesiewowych w systemach opieki zdrowotnej i społecznościach113.
ASTHO Breast Cancer Disparities Online Toolkit zapewnia zasoby do identyfikowania, mierzenia i adresowania dysparytetów w możliwych do uniknięcia zgonach z powodu raka piersi wśród różnych grup kobiet114.
Każdego roku American Cancer Society przygotowuje raport Cancer Facts & Figures wraz z towarzyszącym mu artykułem Cancer Statistics, publikowanym w czasopiśmie naukowym ACS CA: A Cancer Journal for Clinicians. Te szeroko cytowane raporty przedstawiają najbardziej aktualne wskaźniki i trendy w zachorowalności, śmiertelności i przeżywalności nowotworów, a także najbardziej aktualne informacje o objawach, profilaktyce, wczesnym wykrywaniu i leczeniu115.
Million Women Study jest również bogatym źródłem informacji na temat roli innych modyfikowalnych czynników ryzyka w rozwoju raka piersi, takich jak spożycie alkoholu, otyłość i posiadanie dzieci116. Badanie to było również jednym z pierwszych, które informowało o wartości predykcyjnej poligenetycznej oceny ryzyka dla raka piersi, pokazując, że taka ocena była bardziej predykcyjna dla chorób wrażliwych na hormony117.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.