Rak nosogardła
Objawy
Rak nosogardła (carcinoma nasopharyngis) to złośliwy nowotwór rozwijający się w górnej części gardła, za jamą nosową, charakteryzujący się wysokim potencjałem przerzutowym i trudnościami w wczesnym rozpoznaniu ze względu na niespecyficzne objawy i anatomiczną lokalizację. Najczęstszym objawem jest niebolesny guz szyi związany z przerzutami do regionalnych węzłów chłonnych, występujący u około 80% pacjentów. Typowe symptomy obejmują jednostronne zatkanie nosa, krwawienia z nosa, jednostronną utratę słuchu, szumy uszne, bóle głowy, drętwienie twarzy, zaburzenia widzenia, szczękościsk oraz dysfagię. Zaawansowane stadium często wiąże się z porażeniem nerwów czaszkowych (około 25% przypadków) i naciekaniem struktur takich jak trąbka Eustachiusza, podstawa czaszki czy mięśnie żwaczy. Przerzuty odległe występują u około 10-15% pacjentów przy rozpoznaniu, najczęściej do kości, płuc, wątroby i mózgu.
Objawy raka nosogardła
Rak nosogardła (łac. carcinoma nasopharyngis) to nowotwór złośliwy rozwijający się w górnej części gardła, za jamą nosową. We wczesnym stadium choroby pacjenci często nie doświadczają żadnych objawów, co znacząco utrudnia wczesne rozpoznanie. Objawy pojawiają się zazwyczaj dopiero, gdy guz osiągnie większe rozmiary lub gdy dojdzie do rozprzestrzenienia się nowotworu na okoliczne tkanki i węzły chłonne.12
Najczęstsze objawy raka nosogardła
Najczęstszym objawem raka nosogardła jest obecność niebolesnego guza lub zgrubienia w obrębie szyi, co wynika z przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych. Ten objaw występuje u około 80% pacjentów i często stanowi pierwszy zauważalny symptom choroby.12 Węzły chłonne są zwykle powiększone, twarde i niebolesne, a zajęcie węzłów może być obustronne.1
Do innych typowych objawów raka nosogardła należą:123
- Objawy nosowe: przewlekłe uczucie zatkania nosa (często jednostronne), krwawienia z nosa, wodnisty lub krwisty wyciek z nosa
- Objawy uszne: jednostronna utrata słuchu, uczucie pełności lub zatkania ucha, szumy uszne (tinnitus), nawracające infekcje ucha, wyciek z ucha
- Nawracające bóle głowy
- Krwioplucie lub obecność krwi w ślinie
- Drętwienie lub ból twarzy (szczególnie jednostronne)
- Zaburzenia widzenia: niewyraźne widzenie, podwójne widzenie (diplopia)
- Trudności w otwieraniu ust (szczękościsk, trismus)
- Przewlekły ból gardła
- Problemy z połykaniem (dysfagia)
- Zmiana głosu (chrypka)
Objawy związane z lokalizacją guza
Objawy raka nosogardła są ściśle związane z lokalizacją guza i jego tendencją do naciekania okolicznych struktur anatomicznych:12
- Naciekanie trąbki Eustachiusza: powoduje jednostronne uczucie pełności w uchu, upośledzenie słuchu, ból ucha, nawracające zapalenie ucha środkowego
- Naciekanie podstawy czaszki: może prowadzić do bólu głowy, drętwienia twarzy, porażenia nerwów czaszkowych
- Naciekanie jamy nosowej: powoduje niedrożność nosa, krwawienia z nosa, wyciek śluzowo-krwisty
- Zajęcie mięśni żwaczy: trudności w otwieraniu ust (szczękościsk)
W zaawansowanym stadium porażenie nerwów czaszkowych występuje u około 25% pacjentów przy pierwszej prezentacji choroby.1 Najczęściej zajęte są nerwy: trójdzielny, odwodzący, bloczkowy, podjęzykowy i twarzowy.1
Progresja raka nosogardła
Drogi rozprzestrzeniania się nowotworu
Rak nosogardła charakteryzuje się wysokim potencjałem przerzutowym w porównaniu z innymi nowotworami głowy i szyi.1 Nowotwór może rozprzestrzeniać się na kilka sposobów:
- Miejscowe naciekanie: guz rozrasta się i nacieka okoliczne struktury, takie jak podstawa czaszki, jama nosowa, gardło i okoliczne tkanki miękkie
- Regionalne rozprzestrzenianie: przerzuty do węzłów chłonnych szyi (najczęściej zajęte są węzły szyjne przednio-górne)
- Przerzuty odległe: rak nosogardła może dawać przerzuty do odległych narządów, najczęściej do kości, płuc, wątroby, odległych węzłów chłonnych i mózgu
Około 10% pacjentów z rakiem nosogardła ma przerzuty odległe w momencie rozpoznania, a u około 15% pacjentów występują przerzuty odległe.12 Obecność masywnej limfadenopatii szyjnej jest czynnikiem predykcyjnym przerzutów odległych.1
Stadia zaawansowania raka nosogardła
Stopniowanie raka nosogardła opiera się na badaniu klinicznym i radiologicznym. Większość pacjentów w momencie rozpoznania ma chorobę w stadium III lub IV.1
- Stadium I: mały guz ograniczony do nosogardła
- Stadium II: guz naciekający okoliczne tkanki lub z ograniczonym zajęciem węzłów chłonnych szyi
- Stadium III: duży guz z lub bez zajęcia węzłów chłonnych szyi, lub guz z obustronnym zajęciem węzłów chłonnych
- Stadium IV: duży guz naciekający struktury wewnątrzczaszkowe lub okolicę podskroniową, z rozległym zajęciem węzłów chłonnych szyi i/lub przerzutami odległymi
Czynniki prognostyczne
Najważniejszym czynnikiem prognostycznym w raku nosogardła jest stadium zaawansowania choroby w momencie rozpoznania.1 Wczesne wykrycie znacząco poprawia rokowanie. Wskaźniki pięcioletniego przeżycia specyficznego dla choroby wynoszą:1
- Około 82% dla pacjentów z miejscowym rakiem nosogardła (bez przerzutów)
- Około 72% dla pacjentów z regionalnym rakiem nosogardła (przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych)
- Około 49% dla pacjentów z przerzutami odległymi
Badanie retrospektywne obejmujące 4768 pacjentów wykazało istotny związek między czasem trwania objawów przed rozpoznaniem a stadium zaawansowania choroby – 58% pacjentów w stadium I i 39% pacjentów w stadium V zgłosiło objawy trwające krócej niż 6 miesięcy.1 Średni czas trwania objawów przed rozpoznaniem wynosił 8 miesięcy (zakres 1-36 miesięcy dla 95% pacjentów).1
Trudności w rozpoznaniu wczesnego stadium
Wczesne wykrycie raka nosogardła jest trudne z kilku powodów:12
- Anatomiczna lokalizacja nosogardła utrudnia badanie
- Wczesne objawy są niespecyficzne i podobne do innych, łagodniejszych schorzeń (np. infekcje górnych dróg oddechowych)
- Brak objawów we wczesnym stadium choroby
- Niska świadomość choroby, szczególnie w regionach o niskiej częstości występowania
Badanie wykazało, że jedna piąta rozpoznań raka nosogardła była opóźniona średnio o siedem miesięcy z powodu niskiej świadomości choroby, co skutkowało wykryciem wielu przypadków dopiero w stadium 3.1 Wskaźnik wyleczalności po leczeniu w stadium 3 wynosi tylko 60%, a spada poniżej 50% w stadium 4, podczas gdy wskaźnik wyleczalności wynosi 90% w przypadku leczenia we wczesnym stadium.1
Powikłania i następstwa raka nosogardła
W zaawansowanym stadium raka nosogardła mogą wystąpić różne powikłania związane z progresją guza oraz przerzutami:1
- Naciekanie podstawy czaszki i mózgu: może powodować porażenie nerwów czaszkowych, bóle głowy, zaburzenia neurologiczne
- Zajęcie kręgosłupa: może prowadzić do sztywności karku, bólu i niestabilności szyjnej1
- Przerzuty do narządów odległych: płuca (duszność, kaszel), kości (ból), wątroba (zaburzenia funkcji)
- Zespół paranowotworowy osteoartropatii (rzadko)1
Leczenie raka nosogardła, szczególnie radioterapia, może również prowadzić do różnych powikłań, takich jak:12
- Niewydolność podniebienno-gardłowa (VPI): może powodować regurgitację nosową podczas jedzenia lub mówienia
- Nadprodukcja śluzu: wynikająca z wpływu radioterapii na gruczoły śluzowe
- Problemy ze słuchem: głuchota, szumy uszne
- Zmęczenie i osłabienie ogólne
- Oparzenia skóry i tkanek (2 i 3 stopnia)
- Utrata włosów
- Utrata zdolności mówienia, wąchania i smakowania podczas leczenia
Rozpoznanie raka nosogardła
Ze względu na niespecyficzny charakter objawów raka nosogardła, rozpoznanie często bywa opóźnione. Pacjenci powinni skonsultować się z lekarzem, jeśli doświadczają następujących objawów, szczególnie jeśli utrzymują się one dłużej niż 2-3 tygodnie:12
- Niebolesny guzek na szyi, który nie ustępuje
- Jednostronna utrata słuchu lub szumy uszne
- Zatkanie nosa (szczególnie jednostronne)
- Nawracające krwawienia z nosa
- Przewlekłe bóle głowy
- Drętwienie twarzy
- Zaburzenia widzenia
Diagnostyka raka nosogardła obejmuje:12
- Badanie fizykalne
- Nazofaryngoskopię (endoskopowe badanie nosogardła)
- Biopsję podejrzanej zmiany
- Badania obrazowe (CT, MRI, PET)
- Badania laboratoryjne, w tym oznaczenie DNA wirusa Epsteina-Barr (EBV)
Rokowanie
Rokowanie w raku nosogardła zależy od wielu czynników, w tym wieku pacjenta, ogólnego stanu zdrowia oraz stadium zaawansowania choroby w momencie rozpoznania.1 Wczesne wykrycie i leczenie znacząco poprawiają rokowanie.1
Radioterapia może często wyleczyć rak nosogardła we wczesnym stadium. Jednak ze względu na trudności w rozpoznaniu wczesnego stadium, choroba jest często diagnozowana w bardziej zaawansowanym stadium, co wymaga leczenia skojarzonego (chemioradioterapia).1
Nawet w zaawansowanym stadium, jeśli nowotwór nie rozprzestrzenił się poza region głowy i szyi, często możliwe jest jego wyleczenie.1 Jednak nawrót raka nosogardła stanowi wyzwanie terapeutyczne.1
Warto podkreślić, że ze względu na rzadkość występowania raka nosogardła w Polsce i Europie, świadomość tej choroby wśród lekarzy i pacjentów może być ograniczona, co dodatkowo utrudnia wczesne rozpoznanie. Dlatego tak ważne jest zwracanie uwagi na przedłużające się objawy ze strony nosa, uszu i szyi oraz ich odpowiednia diagnostyka.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.