Choroba lokomocyjna
Epidemiologia
Choroba lokomocyjna jest powszechnym zaburzeniem wynikającym z niezgodności sygnałów sensorycznych, głównie z układu przedsionkowego, dotykającym około 33% populacji w łagodnych warunkach i do 80% w umiarkowanych do ciężkich przypadkach. Występowanie choroby różni się w zależności od środka transportu: choroba morska dotyka do 25% pasażerów dużych statków, choroba samochodowa do 4%, kolejowa około 0,13%, lotnicza poniżej 1% wśród pasażerów komercyjnych, ale do 31% wśród studentów lotnictwa, a choroba kosmiczna nawet do 80% astronautów w pierwszych dniach misji. Podatność jest wyższa u dzieci w wieku 6-12 lat, kobiet (zwłaszcza w ciąży i w okresie menopauzy), osób z historią rodzinną oraz pacjentów z chorobami przedsionkowymi, migreną i chorobą Ménière’a. Czynniki genetyczne odpowiadają za 55-70% zmienności podatności, a także obserwuje się różnice etniczne, z wyższą podatnością u osób pochodzenia azjatyckiego. Epidemiologicznie w 2022 roku w USA odnotowano ponad 100 milionów przypadków, co stanowi 52% przypadków w 7 głównych rynkach, z przewidywanym wzrostem do 2032 roku.
Epidemiologia choroby lokomocyjnej – wprowadzenie
Choroba lokomocyjna (ang. motion sickness) jest powszechnym zaburzeniem, które może dotyczyć prawie każdej osoby z funkcjonującym układem przedsionkowym, jeśli bodźce prowokujące są wystarczająco silne. Osoby z całkowitą utratą funkcji błędnika są odporne na chorobę lokomocyjną1. Szacuje się, że około 1/3 populacji (około 33%) jest wysoce podatna na chorobę lokomocyjną nawet w łagodnych okolicznościach, takich jak podróż łodzią po spokojnej wodzie, natomiast prawie 2/3 osób (około 66%) może doświadczyć objawów w bardziej intensywnych warunkach12. Według innych źródeł, około 80% ogólnej populacji jest podatna na przypadki umiarkowanej do ciężkiej choroby lokomocyjnej3.
Występowanie choroby lokomocyjnej różni się znacząco w zależności od wielu czynników, w tym środka transportu, indywidualnej podatności oraz takich zmiennych jak wiek i płeć1. Szacuje się, że około 90% osób doświadcza choroby lokomocyjnej przynajmniej raz w życiu2. Według badań DelveInsight, w 2022 roku ponad 100 milionów osób w Stanach Zjednoczonych było dotkniętych chorobą lokomocyjną1.
Występowanie w różnych środkach transportu
Częstość występowania choroby lokomocyjnej różni się w zależności od środka transportu12:
- Podróże morskie: Choroba morska (seasickness) jest najbardziej znaną formą choroby lokomocyjnej. Dotyka do 25% pasażerów na dużych statkach w ciągu 2-3 dni od rozpoczęcia rejsu. Częstość występowania jest wyższa na mniejszych jednostkach i w niesprzyjających warunkach pogodowych1. W badaniu obejmującym 2366 pasażerów na 26 rejsach wycieczkowych (łącznie 34 501 osobodni), częstość choroby lokomocyjnej wymagającej konsultacji lekarskiej wynosiła 4,2 na 1000 osób dziennie2.
- Podróże samochodowe: Choroba samochodowa dotyka do 4% podróżujących, szczególnie osoby kierujące samochodami rajdowymi, siedzące na tylnych siedzeniach lub czytające książki podczas podróży3.
- Podróże kolejowe: Choroba lokomocyjna występuje u około 0,13% osób podróżujących pociągami4.
- Podróże lotnicze: Mniej niż 1% pasażerów w komercyjnych samolotach doświadcza choroby lokomocyjnej. Jednak wśród studentów lotnictwa odsetek ten wynosi od 10% do 31%, przy czym częstość występowania zmniejsza się wraz z nabywaniem doświadczenia5.
- Podróże kosmiczne: Choroba kosmiczna dotyka do 80% astronautów podczas pierwszych 3 dni ich misji kosmicznych6. Inne źródła podają, że dotyka ona około 50% astronautów w amerykańskim programie kosmicznym2.
Według innego badania, syndrom choroby lokomocyjnej występuje u około 25% osób podróżujących drogą powietrzną, 29% drogą morską i 41% drogą lądową. Szacunki dotyczące wymiotów wynoszą 0,5% podczas podróży lotniczych, 7% podczas podróży morskich i 2% podczas podróży drogowych1.
Czynniki demograficzne i indywidualna podatność
Podatność na chorobę lokomocyjną różni się znacząco między osobami i może być związana z różnymi czynnikami demograficznymi12.
Wpływ wieku
Wiek jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na podatność na chorobę lokomocyjną123:
- Choroba lokomocyjna rzadko występuje u dzieci poniżej 2 roku życia, prawdopodobnie z powodu niewystarczającego dopływu bodźców wzrokowych w tej grupie wiekowej12.
- Podatność na chorobę lokomocyjną zaczyna się rozwijać około 6 roku życia2.
- Dzieci w wieku 6-12 lat są najbardziej podatne, z największą częstością występowania między 9 a 10 rokiem życia12.
- Podatność zmniejsza się w okresie dojrzewania i w późniejszych latach, prawdopodobnie z powodu habituacji lub adaptacji32.
- Osoby starsze są najmniej podatne na chorobę lokomocyjną, choć nie są całkowicie odporne41.
Podatność na chorobę lokomocyjną od niemowlęctwa do okresu dojrzewania następuje według krzywej w kształcie odwróconej litery U z trzema fazami, które mogą być związane z teorią niezgodności wzrokowo-przedsionkowej1.
Różnice płciowe
Różnice między płciami są wyraźnie widoczne w podatności na chorobę lokomocyjną12:
- Kobiety są bardziej podatne na chorobę lokomocyjną niż mężczyźni w tym samym wieku, zarówno pod względem częstości występowania, jak i nasilenia objawów12.
- Stosunek podatności między kobietami a mężczyznami wynosi około 1,7:12 lub nawet 5:33.
- U kobiet występuje przejściowy wzrost podatności około menopauzy w porównaniu z mężczyznami w tym samym wieku3.
- Kobiety w ciąży są szczególnie podatne na chorobę lokomocyjną, prawdopodobnie z powodu zmian hormonalnych w czasie ciąży41.
- Wahania hormonalne podczas cyklu miesiączkowego również zwiększają podatność25.
Czynniki genetyczne i rodzinne
Badania wskazują na istotny wpływ czynników genetycznych na podatność na chorobę lokomocyjną123:
- Choroba lokomocyjna może mieć charakter rodzinny. Jeśli którekolwiek z rodziców ma w dzieciństwie historię choroby samochodowej, prawdopodobieństwo rozwoju choroby samochodowej u ich dziecka jest dwukrotnie większe niż gdy żadne z rodziców nie ma tego problemu1.
- Bliźnięta jednojajowe są zgodne pod względem choroby samochodowej dwa i pół razy częściej niż bliźnięta dwujajowe, co sugeruje istnienie tła genetycznego2.
- Badania bliźniąt sugerują, że duża część indywidualnej zmienności w podatności wynika z czynników genetycznych, przy czym dziedziczność odpowiada za 55-70% zmienności1.
- W 2015 roku badacze z firmy zajmującej się testami genetycznymi 23andMe zidentyfikowali 35 wariantów genetycznych u ludzi związanych z chorobą lokomocyjną. Warianty genetyczne były związane z różnymi obszarami ciała, takimi jak oczy, uszy lub procesy neurologiczne, które odgrywają rolę w chorobie lokomocyjnej1.
- Osoby, które mają krewnego pierwszego stopnia (np. rodzica lub rodzeństwo) wysoce podatnego na chorobę lokomocyjną, są bardziej narażone na jej wystąpienie niż ogół populacji1.
Różnice etniczne i geograficzne
Istnieją dowody na różnice w podatności na chorobę lokomocyjną między różnymi grupami etnicznymi i geograficznymi11:
- Dwa małe badania wykazały związek między chińskim pochodzeniem etnicznym a zwiększoną podatnością na chorobę lokomocyjną1.
- Wykazano, że Chińczycy są bardziej podatni na chorobę lokomocyjną niż osoby rasy białej1.
- Osoby z niektórych grup etnicznych i geograficznych są bardziej skłonne do zgłaszania podatności na chorobę lokomocyjną; na przykład badania sugerują, że istnieje wyższa częstość występowania choroby lokomocyjnej wśród Azjatów niż wśród Europejczyków2.
Schorzenia współistniejące i czynniki ryzyka
Różne schorzenia współistniejące i czynniki ryzyka mogą wpływać na podatność na chorobę lokomocyjną11.
Schorzenia współistniejące
Niektóre schorzenia są związane ze zwiększoną podatnością na chorobę lokomocyjną11:
- Pacjenci z zawrotami głowy, patologią przedsionkową, chorobą Ménière’a oraz migrenami mają podwyższone ryzyko11.
- Choroba lokomocyjna jest bardziej rozpowszechniona u osób cierpiących na migrenę, zawroty głowy i chorobę Ménière’a2.
- Osoby z zaburzeniami przedsionkowymi mają zwiększoną podatność na chorobę lokomocyjną2.
- Niektóre badania powiązały zwiększoną podatność na chorobę lokomocyjną z wyższym poziomem sprawności tlenowej, co może być związane z bardziej reaktywnym układem autonomicznym2.
Inne czynniki ryzyka
Inne czynniki, które mogą wpływać na podatność na chorobę lokomocyjną, obejmują111:
- Hormony: stosowanie hormonalnej terapii zastępczej lub doustnych środków antykoncepcyjnych może zwiększać podatność11.
- Ekspozycja na światło o krótkiej długości fali zwiększa podatność na chorobę lokomocyjną2.
- Deprywacja snu może również zwiększać podatność32.
- Niektóre leki na receptę mogą nasilać nudności związane z chorobą lokomocyjną2.
- Czynniki behawioralne, takie jak czy pasażer ma widok na drogę przed sobą, oraz dieta i zachowania żywieniowe3.
Z drugiej strony, niektóre grupy wykazują zmniejszoną podatność na chorobę lokomocyjną41:
- Tancerze, linoskoczkowie, akrobaci i osoby z obustronną utratą funkcji błędnika mają niższą częstość występowania choroby lokomocyjnej4.
- Badania wykazują, że osoba kontrolująca pojazd jest mniej narażona na chorobę lokomocyjną. Dlatego kierowca lub pilot jest chroniony, podczas gdy pasażerowie są bardziej narażeni1.
- Osoby niewidome są tak samo podatne na chorobę lokomocyjną jak osoby z normalnym wzrokiem z zamkniętymi oczami5.
Monitoring i nadzór nad chorobą lokomocyjną
Ze względu na powszechność choroby lokomocyjnej i jej wpływ na różne aspekty podróży, rozwijane są różne metody monitorowania i nadzoru11.
Narzędzia do oceny i monitorowania
Opracowano różne narzędzia do oceny podatności na chorobę lokomocyjną i monitorowania jej występowania11:
- Kwestionariusz Podatności na Chorobę Lokomocyjną Reasona i Branda (Motion Sickness Susceptibility Questionnaire) pozostaje najszerzej stosowanym narzędziem do oceny podatności na chorobę lokomocyjną1.
- Platforma Mariner 4.0 jest cyfrowym systemem monitorowania na pokładzie statku, który pozwala pasażerom rejestrować metryki, takie jak czy odczuwają chorobę lokomocyjną (występowanie choroby lokomocyjnej), jak poważne są ich objawy (za pomocą oceny choroby) i gdzie na pokładzie znajdują się w danym momencie1.
Brak danych epidemiologicznych utrudnia szacowanie występowania choroby lokomocyjnej i stanowi przeszkodę w pozyskiwaniu wystarczającej uwagi. Dlatego istnieje potrzeba przeprowadzenia większej liczby badań w celu zrozumienia patofizjologii i epidemiologii choroby lokomocyjnej, aby opracować nowe metody zapobiegania i leczenia1.
Globalne dane epidemiologiczne
Istnieją różne dane epidemiologiczne dotyczące choroby lokomocyjnej z różnych regionów świata11:
- W 2022 roku odnotowano około 217 237 382 przypadków choroby lokomocyjnej w 7 głównych rynkach (7MM). Przewiduje się, że liczba ta wzrośnie do 2032 roku1.
- W 2022 roku, wśród 7MM, Stany Zjednoczone miały najwięcej przypadków choroby lokomocyjnej, stanowiąc prawie 52%, podczas gdy Japonia miała najmniej, z około 14% całkowitej liczby przypadków2.
- Wśród UE4 i Wielkiej Brytanii, Francja miała najwięcej przypadków choroby lokomocyjnej – około 17 076 287, następnie Wielka Brytania z 16 947 850 przypadkami, podczas gdy Hiszpania miała najmniej przypadków – 11 790 855 w 2022 roku3.
| Region | Liczba przypadków choroby lokomocyjnej (2022) | Odsetek przypadków w 7MM |
|---|---|---|
| Stany Zjednoczone | ~113 milijonów (52% z 7MM) | 52% |
| Japonia | 31 053 692 | 14% |
| Francja | 17 076 287 | ~8% |
| Wielka Brytania | 16 947 850 | ~8% |
| Hiszpania | 11 790 855 | ~5% |
Dane dotyczące środków transportu
Dane epidemiologiczne wskazują również na różnice w występowaniu choroby lokomocyjnej w zależności od środka transportu41:
- W Stanach Zjednoczonych, choroba lokomocyjna związana z podróżą samochodem i autobusem była najwyższa, z 33 734 195 przypadkami dla każdego z tych środków transportu. Następnie była choroba lokomocyjna związana z podróżą pociągiem (22 489 464 przypadki), samolotami (16 867 098 przypadków) i innymi środkami transportu w 2022 roku4.
- W krajach UE4 i Wielkiej Brytanii, w zależności od środków transportu, około 30% przypadków choroby lokomocyjnej występuje podczas podróży samochodem i autobusem (dla każdego z tych dwóch środków), następnie około 20% przypadków w pociągu, 15% w samolocie i 5% na łodzi/statku w 2022 roku1.
- W Niemczech w 2022 roku około 3 794 248 osób miało nudności, a 682 965 miało wymioty podczas podróży samochodem i autobusem, podczas gdy 346 624 i 190 894 osoby miały odpowiednio nudności i wymioty podczas podróży łodzią/statkiem2.
Wnioski i implikacje dla zdrowia publicznego
Choroba lokomocyjna, choć rzadko prowadzi do śmiertelności i zachorowalności, może mieć istotne implikacje dla zdrowia publicznego i jakości życia11.
Wpływ na zdrowie publiczne
Choroba lokomocyjna może mieć różne konsekwencje dla zdrowia publicznego11:
- Choroba lokomocyjna bardzo rzadko prowadzi do śmiertelności i/lub zachorowalności. Śmiertelność i zachorowalność najczęściej wynikają z upadków, ale mogą również wynikać z połączenia z innymi zagrożeniami związanymi z podróżą, rekreacją lub pracą zawodową1.
- U większości osób z chorobą lokomocyjną występują łagodne lub umiarkowane objawy, które ustępują samoistnie1.
- Niedawne badanie przeprowadzone na statkach ekspedycyjnych na Antarktydzie wykazało, że choroba lokomocyjna była najczęstszym powodem konsultacji, z 150 spośród łącznie 680 konsultacji lekarskich w celu profilaktyki, a następnie dodatkowymi 142 wizytami (27%, 4,2 na 1000 osobodni) w celu leczenia1.
Zapobieganie i leczenie
Zapobieganie chorobie lokomocyjnej jest bardziej skuteczne niż leczenie objawów po ich wystąpieniu1. Pracownicy służby zdrowia powinni doradzać międzynarodowym podróżnym w zakresie technik i leków zapobiegających chorobie lokomocyjnej i zarządzania nią1.
Różne metody zapobiegania i leczenia choroby lokomocyjnej obejmują11:
- Świadomość i unikanie sytuacji, które wywołują objawy, są podstawowymi strategiami przeciwko chorobie lokomocyjnej2.
- Leki na chorobę lokomocyjną są najbardziej skuteczne, gdy są przyjmowane przed pojawieniem się objawów1.
- Leki pierwszego rzutu w zapobieganiu chorobie lokomocyjnej to skopolamina i leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji22.
- Przeciwwymiotne ondansetron nie wykazał skuteczności w zapobieganiu lub leczeniu choroby lokomocyjnej i nie powinien być stosowany w tym wskazaniu1.
- Program desensytyzacji na chorobę lokomocyjną, opracowany przez Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych dla członków załogi pracujących w tylnych częściach samolotów bez okien, jest stosowany na całym świecie od lat 90. XX wieku1.
W przypadku, gdy osoby podróżujące rozwiną objawy choroby lokomocyjnej, zwłaszcza jeśli zakłócają one planowane aktywności, powinny szukać pomocy medycznej (np. w klinice medycznej na statku wycieczkowym)1. Pracownicy służby zdrowia zarządzający osobą podróżującą z ostrymi objawami zgodnymi z chorobą lokomocyjną powinni wykluczyć inne przyczyny, w tym chorobę przedsionkową obwodową i centralną3.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.