Choroba chagasa
Leczenie
Choroba Chagasa, wywoływana przez Trypanosoma cruzi, wymaga leczenia dwutorowego: eliminacji pasożyta oraz łagodzenia objawów klinicznych. Dostępne od lat 60. XX wieku leki trypanocydalne to benznidazol i nifurtimoks, z których benznidazol jest preferowany ze względu na lepszą tolerancję i mniejsze ryzyko działań niepożądanych. Leczenie jest bezwzględnie wskazane w ostrej fazie choroby, wrodzonych zakażeniach, reaktywacji u immunosupresyjnych, u dzieci do 18 lat oraz u kobiet w wieku rozrodczym. U dorosłych z przewlekłym zakażeniem decyzja o terapii powinna być indywidualizowana, z zaleceniem leczenia u pacjentów do 50. roku życia bez zaawansowanej kardiomiopatii. Skuteczność terapii jest najwyższa w ostrej fazie (niemal 100%) i u niemowląt (90-96%), natomiast u dorosłych z przewlekłym zakażeniem wynosi 20-37%. Benznidazol stosuje się w dawce 5-8 mg/kg/dobę u dzieci i 5-7 mg/kg/dobę u dorosłych przez 60 dni, a nifurtimoks przez 60-90 dni, z uwagi na ryzyko działań niepożądanych, które często prowadzą do przerwania terapii (29% dla benznidazolu, do 75% dla nifurtimoksu).
- Choroba Chagasa – Leczenie i terapia
- Dostępne leki przeciwpasożytnicze
- Wskazania do leczenia przeciwpasożytniczego
- Skuteczność terapii przeciwpasożytniczej
- Schemat dawkowania leków przeciwpasożytniczych
- Działania niepożądane terapii przeciwpasożytniczej
- Przeciwwskazania do leczenia
- Leczenie powikłań choroby Chagasa
- Nowe kierunki w terapii choroby Chagasa
- Dostępność leków i problemy z dostępem do leczenia
- Profilaktyka i zapobieganie chorobie Chagasa
- Obecne rekomendacje w leczeniu choroby Chagasa
Choroba Chagasa – Leczenie i terapia
Choroba Chagasa (trypanosomoza amerykańska) to choroba pasożytnicza wywoływana przez pierwotniaka Trypanosoma cruzi. Leczenie tego schorzenia wymaga podejścia dwutorowego: zwalczania samego pasożyta oraz łagodzenia objawów klinicznych. Dostępne metody terapeutyczne różnią się skutecznością w zależności od fazy choroby, wieku pacjenta oraz czasu, jaki upłynął od zakażenia.12
Dostępne leki przeciwpasożytnicze
Od lat 60. XX wieku w leczeniu choroby Chagasa dostępne są tylko dwa leki o działaniu trypanocydalnym: benznidazol i nifurtimoks (Lampit). Pomimo upływu ponad pół wieku, są to nadal jedyne opcje farmakologiczne o udowodnionej skuteczności w leczeniu tej choroby.23
W Stanach Zjednoczonych benznidazol został zatwierdzony przez FDA w 2017 roku do stosowania u dzieci w wieku 2-12 lat, natomiast nifurtimoks (Lampit) uzyskał zatwierdzenie w 2020 roku dla pacjentów pediatrycznych od urodzenia do wieku poniżej 18 lat (o masie ciała co najmniej 2,5 kg).456
Benznidazol jest zazwyczaj uznawany za lek pierwszego wyboru ze względu na lepszą tolerancję i mniejsze ryzyko działań niepożądanych w porównaniu z nifurtimoksem, a także lepiej poznaną skuteczność.789
Wskazania do leczenia przeciwpasożytniczego
Leczenie przeciwpasożytnicze jest bezwzględnie wskazane w następujących przypadkach:51011
- Wszystkie przypadki ostrej fazy choroby Chagasa
- Wrodzone zakażenia u noworodków i niemowląt
- Reaktywacja zakażenia u pacjentów z immunosupresją
- Dzieci z przewlekłym zakażeniem w wieku do 18 lat
- Kobiety w wieku rozrodczym (przed lub po ciąży) w celu zapobiegania transmisji wrodzonej
U dorosłych z przewlekłym zakażeniem decyzja o leczeniu powinna być indywidualizowana, przy czym:513
- Leczenie jest zdecydowanie zalecane u pacjentów do 50. roku życia bez zaawansowanej kardiomiopatii
- U pacjentów powyżej 50. roku życia z przewlekłym zakażeniem T. cruzi decyzja o leczeniu powinna uwzględniać potencjalne korzyści i ryzyko dla pacjenta
Skuteczność terapii przeciwpasożytniczej
Skuteczność leczenia przeciwpasożytniczego jest ściśle związana z fazą choroby:1215
- W ostrej fazie oraz przy wczesnym leczeniu skuteczność sięga niemal 100%
- W przypadku wrodzonych zakażeń u niemowląt odsetek wyleczeń może przekraczać 90-96%
- W przypadku dzieci z przewlekłym zakażeniem skuteczność wynosi około 60-80%
- U dorosłych z przewlekłym zakażeniem skuteczność maleje do 20-37%, szczególnie w późnym stadium choroby
Warto podkreślić, że nawet w przypadku przewlekłej choroby Chagasa, leczenie przeciwpasożytnicze, choć może nie prowadzić do całkowitego wyleczenia, może zapobiec lub spowolnić progresję choroby oraz zapobiec transmisji wrodzonej.1812
Schemat dawkowania leków przeciwpasożytniczych
Terapia przeciwpasożytnicza wymaga długotrwałego stosowania leków według następujących schematów:1719
- Benznidazol: 5-8 mg/kg/dobę (u dzieci) lub 5-7 mg/kg/dobę (u dorosłych) w 2-3 dawkach podzielonych przez 60 dni
- Nifurtimoks: dawkowanie zależne od wieku i masy ciała, zazwyczaj przez 60-90 dni
Działania niepożądane terapii przeciwpasożytniczej
Oba leki przeciwpasożytnicze wiążą się z istotnym ryzykiem działań niepożądanych, które mogą prowadzić do przerwania terapii.2119
Najczęstsze działania niepożądane benznidazolu to:22
- Wysypka skórna i reakcje alergiczne
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, bóle brzucha)
- Utrata apetytu i zmniejszenie masy ciała
- Parestezje i neuropatia obwodowa
- Bezsenność i zaburzenia snu
Nifurtimoks powoduje częstsze i bardziej nasilone działania niepożądane, w tym:2223
- Utratę apetytu i znaczną utratę masy ciała
- Nudności, wymioty
- Zaburzenia neurologiczne (zmiany nastroju, bezsenność)
- Neuropatię obwodową
- Amnezję
Ze względu na powyższe działania niepożądane, terapia jest przerywana u około 29% pacjentów leczonych benznidazolem i nawet do 75% pacjentów otrzymujących nifurtimoks.24
Przeciwwskazania do leczenia
Leczenie benznidazolem i nifurtimoksem jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:6725
- Ciąża i okres karmienia piersią
- Ciężka niewydolność nerek lub wątroby
- W przypadku nifurtimoksu dodatkowo: zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne w wywiadzie
Leczenie powikłań choroby Chagasa
Poza terapią przyczynową, pacjenci z przewlekłą chorobą Chagasa często wymagają leczenia powikłań, szczególnie kardiologicznych i żołądkowo-jelitowych.1
Powikłania kardiologiczne
Leczenie powikłań kardiologicznych w chorobie Chagasa obejmuje:2627
- Farmakoterapię niewydolności serca (inhibitory ACE, antagoniści receptora angiotensyny, beta-blokery, diuretyki)
- Leki antyarytmiczne
- Wszczepienie rozrusznika serca lub kardiowertera-defibrylatora w przypadku zaburzeń przewodzenia
- W zaawansowanych przypadkach: przeszczep serca
Powikłania żołądkowo-jelitowe
W przypadku megaezofagus i megacolon leczenie może obejmować:129
- Modyfikację diety (dieta wysokobłonnikowa z odpowiednią podażą płynów)
- Farmakoterapię (leki prokinetyczne, środki przeczyszczające)
- Podawanie kortykosteroidów
- W ciężkich przypadkach interwencje chirurgiczne (np. rektosigmoidektomia)
Nowe kierunki w terapii choroby Chagasa
Ze względu na ograniczoną skuteczność i problemy z tolerancją obecnie dostępnych leków, prowadzone są intensywne badania nad nowymi opcjami terapeutycznymi:3031
- Związek AN15368 – nowy lek przeciwpasożytniczy, który wykazał 100% skuteczność w badaniach na myszach i naczelnych, z potencjałem do zastosowania u ludzi
- Nowe formuły benznidazolu z zastosowaniem nanotechnologii (projekt BERENICE)
- Terapie skojarzone łączące benznidazol z innymi lekami
- Poszukiwanie biomarkerów pozwalających na wczesną ocenę skuteczności leczenia
Obiecujące wyniki przynoszą również badania nad ekstraktami roślinnymi z rodziny Amaryllidaceae, które wykazują działanie przeciwpasożytnicze wobec T. cruzi.3536
Dostępność leków i problemy z dostępem do leczenia
Pomimo dobrze znanej skuteczności terapii przeciwpasożytniczej w chorobie Chagasa, dostęp do leczenia pozostaje ograniczony:3738
- Szacuje się, że mniej niż 1% zakażonych osób w skali globalnej otrzymuje odpowiednie leczenie
- Problem z dostępnością leków dotyczy zarówno krajów endemicznych, jak i nieendemicznych
- Wysokie koszty leczenia, szczególnie dla pacjentów nieubezpieczonych
- Ograniczona świadomość problemu wśród pracowników służby zdrowia
Profilaktyka i zapobieganie chorobie Chagasa
Profilaktyka choroby Chagasa koncentruje się na metodach ograniczających narażenie na zakażenie:4243
- Kontrola wektorów poprzez stosowanie insektycydów
- Unikanie spania w budynkach wykonanych z mułu, słomy lub adobe w obszarach endemicznych
- Stosowanie moskitier nasączonych środkami owadobójczymi
- Badanie przesiewowe krwi w celu zapobiegania transmisji przez transfuzje i przeszczepy narządów
Obecne rekomendacje w leczeniu choroby Chagasa
Aktualne rekomendacje dotyczące leczenia choroby Chagasa można podsumować następująco:1844
- Leczenie przeciwpasożytnicze jest najbardziej skuteczne, gdy zostanie rozpoczęte wcześnie, w ostrej fazie zakażenia
- Wszystkie dzieci z zakażeniem T. cruzi, niezależnie od fazy choroby, powinny otrzymać leczenie przeciwpasożytnicze
- Dorośli z przewlekłym zakażeniem, szczególnie ci bez objawów, powinni mieć zaproponowane leczenie przeciwpasożytnicze
- Benznidazol jest lekiem pierwszego wyboru ze względu na lepszą tolerancję
- Pacjenci z zaawansowaną kardiomiopatią chagasową wymagają głównie leczenia objawowego i wspomagającego
Pomimo ograniczeń obecnych opcji terapeutycznych, leczenie przyczynowe choroby Chagasa powinno być oferowane wszystkim pacjentom, u których nie występują przeciwwskazania, ze szczególnym uwzględnieniem wczesnego leczenia po wykryciu zakażenia.4748
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.