Askarioza
Objawy
Askarioza, wywołana przez nicienia Ascaris lumbricoides, przebiega najczęściej bezobjawowo u ponad 85% zakażonych, zwłaszcza przy niskim obciążeniu pasożytami. Faza wczesna (10-14 dni po zakażeniu) charakteryzuje się migracją larw przez układ oddechowy, manifestującą się objawami takimi jak uporczywy kaszel, świszczący oddech, duszność, gorączka, rzadko krwioplucie i pokrzywka, co odpowiada zespołowi Löfflera – eozynofilowemu zapaleniu płuc z eozynofilią i naciekami w RTG. Po 6-8 tygodniach, w fazie jelitowej, pojawiają się objawy żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, nudności, biegunka, utrata masy ciała), nasilające się wraz z liczbą pasożytów. Ciężka inwazja może prowadzić do powikłań takich jak niedrożność jelitowa, zapalenie dróg żółciowych, zapalenie trzustki, perforacja jelita oraz zaburzenia wzrostu i rozwoju u dzieci. Całkowity czas trwania infekcji bez leczenia wynosi 1-2 lata, odpowiadając długości życia pasożyta w jelicie.
Objawy Askariozy
Askarioza (glistnica) to choroba pasożytnicza wywołana przez nicienia Ascaris lumbricoides, powszechnie zwanego glistą ludzką. Infekcja ta może przebiegać bezobjawowo, szczególnie w przypadkach niewielkiego obciążenia pasożytami, jednak wraz ze wzrostem liczby pasożytów w organizmie pojawiają się charakterystyczne objawy, które różnią się w zależności od fazy choroby i umiejscowienia pasożyta w organizmie.123
Przebieg bezobjawowy
U ponad 85% osób zakażonych Ascaris lumbricoides infekcja przebiega bezobjawowo, szczególnie gdy liczba pasożytów jest niewielka. Taki bezobjawowy przebieg jest typowy dla lekkich zakażeń, jednak nawet w takich przypadkach może dochodzić do długotrwałych konsekwencji zdrowotnych, takich jak niedożywienie i zahamowanie wzrostu u dzieci.456
Objawy w fazie płucnej
Wczesna faza infekcji, która występuje 10-14 dni po połknięciu jaj glisty, związana jest z migracją larw przez układ oddechowy. W tym okresie u pacjentów mogą wystąpić następujące objawy płucne:789
- Uporczywy kaszel (suchy lub z odkrztuszaniem)
- Świszczący oddech
- Duszność
- Gorączka
- Krwioplucie (rzadko)
- Bóle w klatce piersiowej
- Pokrzywka (rzadko)
Te objawy oddechowe są związane z reakcją zapalną i eozynofilią wywołaną przez larwy migrujące przez płuca. Stan ten, znany jako zespół Löfflera lub eozynofilowe zapalenie płuc, jest immunologiczną reakcją nadwrażliwości typu I, typową dla początkowych lub przerywanych infekcji.121314
Objawy w fazie jelitowej
Po 6-8 tygodniach od zakażenia, gdy larwy przekształcają się w dorosłe osobniki w jelicie cienkim, mogą pojawić się objawy żołądkowo-jelitowe o różnym nasileniu:151617
- Ból brzucha (od łagodnego do silnego)
- Nudności i wymioty
- Biegunka lub krwawe stolce
- Utrata apetytu
- Wzdęcia
- Zmęczenie
- Utrata wagi
- Niepokój i trudności ze snem
- Nieregularne wypróżnienia
Nasilenie objawów jelitowych zwykle skorelowane jest z liczbą pasożytów w jelitach. Dzieci częściej niż dorośli zgłaszają objawy żołądkowo-jelitowe ze względu na mniejszą średnicę światła jelita, co zwiększa ryzyko niedrożności.2122
Objawy ciężkiej inwazji
W przypadku ciężkiej inwazji, gdy liczba pasożytów jest duża, mogą wystąpić poważniejsze objawy i powikłania:2324
- Silny ból brzucha
- Intensywne wymioty
- Znaczna utrata masy ciała
- Niedożywienie
- Widoczne glisty w wymiocinach lub kale
- Wyjście pasożytów przez nos lub usta
- Wydalanie pasożytów z kałem
Osoby z dużą liczbą pasożytów są także narażone na poważne powikłania jak niedrożność jelitowa, która może prowadzić do silnego bólu brzucha, wymiotów i wzdęć. To powikłanie występuje częściej u dzieci i może wymagać interwencji chirurgicznej.2728
Progresja Askariozy
Przebieg infekcji
Askarioza ma charakterystyczny przebieg kliniczny, który można podzielić na kilka faz:2930
- Faza inkubacji: Po spożyciu jaj pasożyta, okres inkubacji trwa zwykle od 4 do 16 dni, zanim pojawią się pierwsze objawy.
- Faza migracji płucnej: Larwy wędrują przez krwiobieg do płuc, powodując objawy oddechowe trwające około 10-14 dni.
- Faza jelitowa: Po 6-8 tygodniach od zakażenia, gdy larwy dojrzewają do postaci dorosłych w jelicie cienkim, pojawiają się objawy żołądkowo-jelitowe.
Całkowity czas trwania infekcji, jeśli nie jest leczona, może wynosić od jednego do dwóch lat, co odpowiada długości życia dorosłego pasożyta w jelicie.3334
Czynniki wpływające na progresję
Na ciężkość i przebieg askariozy wpływa kilka czynników:3536
- Obciążenie pasożytami: Liczba pasożytów w organizmie bezpośrednio koreluje z nasileniem objawów. Większa liczba pasożytów powoduje cięższy przebieg choroby.
- Wiek pacjenta: Dzieci są bardziej narażone na ciężkie powikłania, zwłaszcza niedrożność jelit, ze względu na mniejszą średnicę światła jelita.
- Stan odżywienia: Pacjenci niedożywieni są bardziej podatni na ciężki przebieg i powikłania askariozy.
- Odpowiedź immunologiczna: Indywidualna reakcja immunologiczna organizmu może wpływać na nasilenie objawów, szczególnie w fazie płucnej.
Długoterminowe konsekwencje i powikłania
Nieleczona lub ciężka askarioza może prowadzić do poważnych powikłań i długoterminowych konsekwencji zdrowotnych:3940
- Niedrożność jelitowa: Kłębowisko pasożytów może zablokować jelito, powodując silny ból, wymioty i wzdęcia. To najczęstsze śmiertelne powikłanie askariozy, odpowiadające za około 60 000 zgonów rocznie.
- Problemy z układem żółciowo-trzustkowym: Pasożyty mogą migrować do dróg żółciowych, powodując zapalenie dróg żółciowych, zapalenie trzustki lub ropień wątroby.
- Zapalenie wyrostka robaczkowego: Pasożyt może zablokować wyrostek robaczkowy, powodując jego zapalenie.
- Perforacja jelita: W rzadkich przypadkach pasożyty mogą przebić ścianę jelita, prowadząc do zapalenia otrzewnej.
- Zaburzenia wzrostu i rozwoju: U dzieci długotrwała askarioza może prowadzić do zaburzeń wzrostu, niedożywienia i opóźnień poznawczych.
- Niedożywienie: Zakażenie może wpływać na wchłanianie składników odżywczych, prowadząc do niedożywienia i niedoborów mikroelementów.
Rokowanie
Rokowanie w askariozie jest zazwyczaj dobre, szczególnie w przypadku odpowiednio zdiagnozowanych i leczonych infekcji. Większość pacjentów w pełni wraca do zdrowia po zastosowaniu odpowiedniego leczenia przeciwpasożytniczego.4445
Jednakże rokowanie pogarsza się w przypadkach z powikłaniami, takimi jak niedrożność jelitowa lub zajęcie dróg żółciowych. Wskaźnik śmiertelności w przypadkach z powikłaniami może sięgać do 5%, głównie z powodu niedrożności. U pacjentów, którzy przebyli ciężkie zakażenie z powikłaniami oddechowymi, rokowanie jest mniej korzystne.4647
Specyficzne manifestacje kliniczne Askariozy
Objawy u dzieci
Dzieci są szczególnie narażone na ciężki przebieg askariozy i mogą doświadczać specyficznych objawów:4849
- Zahamowanie wzrostu i rozwoju
- Niedożywienie i utrata masy ciała
- Powiększony, wzdęty brzuch
- Większe ryzyko niedrożności jelitowej ze względu na mniejszą średnicę światła jelita
- Zaburzenia poznawcze i problemy z nauką
- Opóźnienia w rozwoju
U dzieci długotrwała askarioza może prowadzić do chronicznego niedożywienia i związanych z tym problemów zdrowotnych, takich jak zaburzenia odporności, zwiększone ryzyko innych infekcji i opóźnienia w rozwoju poznawczym.5253
Rzadkie manifestacje kliniczne
Askarioza może czasami manifestować się w nietypowy sposób, powodując rzadkie objawy i powikłania:5455
- Objawy stawowe: Ból stawów, szczególnie kolanowych (51%) i nadgarstkowych (19%), może występować u dzieci zakażonych Ascaris lumbricoides.
- Objawy alergiczne: Zakażenie może zwiększać reakcje alergiczne i objawy astmy.
- Tamponada serca: Bardzo rzadkie, zagrażające życiu powikłanie.
- Niedrożność dróg oddechowych: Spowodowana przez pasożyty w drogach oddechowych.
- Wyjście pasożytów przez nieoczekiwane miejsca: Np. podczas znieczulenia ogólnego pasożyty mogą wyjść przez usta.
Zespół Löfflera
Jednym z charakterystycznych objawów askariozy jest zespół Löfflera, który jest reakcją zapalną w płucach spowodowaną migracją larw. Charakteryzuje się on:5960
- Gorączką
- Kaszlem
- Dusznością
- Świszczącym oddechem
- Przejściowymi naciekami w płucach widocznymi w badaniu radiologicznym
- Eozynofilią we krwi obwodowej
Objawy zespołu Löfflera zwykle pojawiają się 4-16 dni po zakażeniu i trwają do 3 tygodni. W większości przypadków ustępują samoistnie, nawet bez leczenia.6364
Diagnostyka Askariozy
Badania laboratoryjne
Diagnostyka askariozy opiera się na kilku badaniach laboratoryjnych:6566
- Badanie kału na obecność jaj i larw: Podstawowe badanie diagnostyczne, jednak jaja nie pojawiają się w kale aż do co najmniej 40 dni po zakażeniu.
- Morfologia krwi: Często wykazuje podwyższony poziom eozynofilów, szczególnie w fazie płucnej zakażenia.
- Badania serologiczne: Mogą być pomocne w wykrywaniu przeciwciał przeciwko pasożytom, szczególnie w przypadkach, gdy jaja nie są jeszcze obecne w kale.
Warto zauważyć, że zakażenie wyłącznie przez samce glisty nie spowoduje obecności jaj w kale, co może utrudniać diagnostykę.68
Badania obrazowe
W diagnostyce askariozy pomocne mogą być również badania obrazowe:6970
- RTG jamy brzusznej: Może uwidocznić masę pasożytów w jelitach w przypadku dużej inwazji.
- RTG klatki piersiowej: Może wykazać nacieki w płucach podczas fazy migracji larw.
- USG jamy brzusznej: Może pokazać pasożyty w trzustce lub wątrobie.
- Tomografia komputerowa: Pomocna w przypadkach powikłań, takich jak niedrożność jelit czy zajęcie dróg żółciowych.
Diagnostyka różnicowa
Askariozę należy różnicować z innymi schorzeniami, które mogą dawać podobne objawy:7273
- Faza płucna: Astma, zapalenie płuc, gruźlica, inne eozynofilowe zapalenia płuc.
- Faza jelitowa: Zespół jelita drażliwego, niedrożność jelitowa innego pochodzenia, inne zakażenia pasożytnicze, zapalenie wyrostka robaczkowego, kamica żółciowa.
- Powikłania wątrobowo-żółciowe: Zapalenie dróg żółciowych, zapalenie trzustki, ropień wątroby innego pochodzenia.
W przypadku objawów stawowych należy różnicować askariozę z chorobami reumatologicznymi, gdyż zakażenie pasożytnicze może współistnieć z objawami ze strony układu mięśniowo-szkieletowego lub być jednym z czynników inicjujących proces reumatoidalny.75
Leczenie Askariozy
Farmakoterapia
Leczenie askariozy opiera się głównie na stosowaniu leków przeciwpasożytniczych. Najczęściej stosowane leki to:7677
- Albendazol (Albenza): Zwykle stosowany w pojedynczej dawce, skuteczny w eliminacji dorosłych pasożytów.
- Iwermektyna (Stromectol): Alternatywa dla albendazolu, również skuteczna w leczeniu askariozy.
- Mebendazol: Stosowany przez 1-3 dni, zabija dorosłe pasożyty.
Skutki uboczne tych leków są zwykle łagodne i mogą obejmować niewielki ból brzucha lub biegunkę. Leczenie zwykle trwa od 1 do 3 dni.79
Warto zauważyć, że podczas aktywnej migracji larw przez płuca nie zaleca się leczenia przeciwpasożytniczego ze względu na zwiększone ryzyko zapalenia płuc.80
Leczenie powikłań
W przypadku ciężkich powikłań askariozy może być konieczne leczenie chirurgiczne:8182
- Niedrożność jelitowa: Może wymagać interwencji chirurgicznej w celu usunięcia pasożytów i naprawy uszkodzeń.
- Perforacja jelita: Wymaga pilnego zabiegu chirurgicznego i antybiotykoterapii.
- Niedrożność dróg żółciowych: Może wymagać endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej (ECPW) lub zabiegu chirurgicznego.
- Zapalenie wyrostka robaczkowego: Leczenie operacyjne – appendektomia.
Leczenie objawów alergicznych
Objawy alergiczne związane z askariozą, takie jak zespół Löfflera, mogą wymagać dodatkowego leczenia:8485
- Kortykosteroidy: Mogą być stosowane w leczeniu reakcji zapalnych i alergicznych.
- Leki rozszerzające oskrzela: Pomocne w łagodzeniu objawów oddechowych, takich jak świszczący oddech i duszność.
- Leki przeciwhistaminowe: Mogą pomóc w kontrolowaniu objawów alergicznych, takich jak pokrzywka.
Monitorowanie po leczeniu
Po zakończeniu leczenia przeciwpasożytniczego zaleca się monitorowanie pacjenta w celu upewnienia się, że zakażenie zostało skutecznie wyeliminowane:8788
- Kontrolne badanie kału: Zalecane 2-4 tygodnie po zakończeniu leczenia, aby upewnić się, że wszystkie pasożyty zostały wyeliminowane.
- Obserwacja objawów: Pacjent powinien być obserwowany pod kątem utrzymywania się lub nawrotu objawów, co może wskazywać na niepowodzenie leczenia lub ponowne zakażenie.
- Długoterminowe monitorowanie: Szczególnie u dzieci, może być konieczne monitorowanie wzrostu i stanu odżywienia.
W przypadkach rozległej choroby, która jest oporna na leczenie, może być konieczna ponowna ocena po trzech miesiącach od ostatniego leczenia i ewentualne powtórzenie terapii, jeśli dorosłe pasożyty lub jaja są nadal obecne.90
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.