Leki w grupie
„leki do stosowania pozajelitowego”

Leki do stosowania pozajelitowego obejmują preparaty podawane drogą inną niż przewód pokarmowy. Są to przede wszystkim leki podawane drogą iniekcji (dożylnie, domięśniowo, podskórnie), wlewów, infuzji, a także podawane miejscowo (np. na skórę, do oczu, uszu, nosa), przez inhalację lub implantację. Droga pozajelitowa umożliwia szybkie działanie leku, ominięcie efektu pierwszego przejścia przez wątrobę oraz podanie substancji, które uległyby rozpadowi w przewodzie pokarmowym.

Do najważniejszych form leków pozajelitowych należą: roztwory do iniekcji, emulsje, zawiesiny, liofilizaty, proszki do sporządzania roztworów iniekcyjnych, koncentraty do sporządzania roztworów do infuzji, płyny infuzyjne, a także preparaty do stosowania zewnętrznego jak maści, kremy, żele, aerozole, plastry, roztwory do płukania oraz krople (oczne, do uszu, do nosa).

Wśród płynów infuzyjnych możemy wyróżnić: roztwory krystaloidów (np. 0,9% NaCl, płyn Ringera, PWE), roztwory koloidów (np. HES – hydroksyetylowana skrobia, dekstrany, żelatyna – Gelofusine), preparaty do żywienia pozajelitowego (np. aminokwasy – Aminoplasmal, Aminoven, emulsje tłuszczowe – Intralipid, Smoflipid, mieszaniny – Kabiven, Olimel), a także preparaty krwiopochodne (np. albuminy, immunoglobuliny, czynniki krzepnięcia).

Największą zaletą stosowania leków pozajelitowych jest szybkość działania (szczególnie przy podaniu dożylnym), możliwość dokładnego dawkowania, zapewnienie 100% biodostępności leku, możliwość podania leku pacjentom nieprzytomnym lub niezdolnym do przyjmowania leków doustnie, a także możliwość podania substancji niestabilnych w przewodzie pokarmowym.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków pozajelitowych obejmują ryzyko infekcji (szczególnie przy podaniu dożylnym), ryzyko reakcji alergicznych, powikłania miejscowe (zapalenie żył, bolesność, krwiaki), powikłania systemowe (zatrucie, przedawkowanie), a także trudności techniczne związane z podaniem (konieczność zapewnienia odpowiednich warunków, sprzętu i przeszkolonego personelu). Leki pozajelitowe często wymagają też szczególnych warunków przechowywania i przygotowania.

W zależności od drogi podania, leki pozajelitowe możemy podzielić na: preparaty do podania dożylnego (i.v.), domięśniowego (i.m.), podskórnego (s.c.), doopłucnowego, dostawowego, dokanałowego, śródskórnego, dotętniczego, a także preparaty do stosowania miejscowego (dermatologiczne, okulistyczne, otologiczne, do stosowania na błony śluzowe) oraz inhalacyjne.