rośliny astrowate
Rośliny astrowate (Asteraceae), znane również jako złożone, tworzą jedną z największych rodzin roślin okrytonasiennych. Obejmują około 25-30 tysięcy gatunków, w tym wiele roślin o znaczeniu leczniczym, takich jak rumianek, arnika, krwawnik czy dziurawiec.
Z punktu widzenia medycznego, astrowate zawierają szereg bioaktywnych związków, w tym olejki eteryczne, flawonoidy, związki polifenolowe i terpenoidy, które wykazują właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i antyoksydacyjne. Ekstrakty z tych roślin są wykorzystywane w leczeniu stanów zapalnych, problemów trawiennych, schorzeń skórnych oraz jako środki wspomagające w terapii chorób przewlekłych.
Wiele gatunków astrowatych zawiera również alergeny, szczególnie pyłek ambrozji i bylicy, które są jednymi z najczęstszych przyczyn sezonowego alergicznego nieżytu nosa. Uwzględnienie tych alergenów w diagnostyce i leczeniu pacjentów z objawami alergii jest istotnym elementem praktyki klinicznej, zwłaszcza w alergologii i immunologii.
Warto podkreślić, że w fitoterapii i medycynie komplementarnej preparaty z roślin astrowatych muszą być stosowane z ostrożnością ze względu na możliwość wystąpienia reakcji alergicznych oraz potencjalnych interakcji z lekami konwencjonalnymi, szczególnie u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi lub przyjmujących leki immunosupresyjne.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Salviasept –
Preparat Salviasept, będący koncentratem do sporządzania roztworu do płukania gardła, zawiera kompleks olejków eterycznych (m.in. goździkowy 2,0 g, miętowy 1,1 g, tymiankowy 0,3 g, majerankowy 0,3 g, szałwiowy 0,2 g) oraz wyciągów roślinnych (rumianek, szałwia, krwawnik, mięta pieprzowa, tymianek, owoc kopru) w ilości 93,5 g na 100 g produktu. Istotnym składnikiem jest również mentol (2,0 g/100 g) oraz etanol w stężeniu 58% (V/V) ± 10%. Przeciwwskazaniem do stosowania jest nadwrażliwość na którykolwiek ze składników, zwłaszcza u pacjentów uczulonych na rośliny z rodzin Asteraceae, Lamiaceae i Apiaceae, a także na anetol i balsam peruwiański. Ze względu na obecność olejków eterycznych, szczególnie mentolu i olejku miętowego, preparat może wywoływać reakcje alergiczne oraz drażnić drogi oddechowe.
alkoholizm, anetol, astma oskrzelowa, balsam peruwiański, choroba wątroby, cineol, etanol, koszyczek rumianku, liść szałwii, mentol, olejek eteryczny, olejek goździkowy, olejek majerankowy, olejek mięty pieprzowej, olejek szałwiowy, olejek tymiankowy, owoc kopru, padaczka, reakcja alergiczna, reakcja bronchospastyczna, rośliny astrowate, rośliny jasnotowate, rośliny selerowate, Salviasept, skurcz oskrzeli, wyciąg ziołowy, ziele krwawnika, ziele mięty pieprzowej, ziele tymianku - Leksykon substancji czynnych
Skrzyp – Działania niepożądane
Skrzyp polny (Equisetum arvense L.) jest składnikiem wielu preparatów leczniczych, których działania niepożądane występują rzadko, z częstością od ≥1/10 000 do <1/1 000. Najczęściej obserwowane są reakcje alergiczne ze strony układu immunologicznego, takie jak wysypka, pokrzywka oraz alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa i świąd, szczególnie u osób uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae). Ze strony przewodu pokarmowego zgłaszane są nudności, wymioty, ból brzucha, zgaga oraz biegunka, również o rzadkiej lub nieznanej częstości występowania. Preparaty takie jak Imupret N, Nefrobonisol i Urosan fix wykazują te działania niepożądane, przy czym dolegliwości żołądkowe związane z nadkwaśnością mogą wystąpić u osób nadwrażliwych na związki goryczowe zawarte w preparatach.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, biegunka, ból brzucha, dolegliwości żołądkowe, farmakowigilancja, nadkwaśność, nadwrażliwość skórna, nudności, pokrzywka, produkt leczniczy, reakcja alergiczna, rośliny astrowate, skrzyp polny, świąd, wymioty, wysypka, wywiad alergologiczny, zaburzenia przewodu pokarmowego, zaburzenia układu immunologicznego, zgaga, związek goryczowy - Leksykon substancji czynnych
Potas cytrynian – Przeciwwskazania stosowania
Potas cytrynian, stosowany w preparacie Urosept w dawce 19 mg na tabletkę drażowaną, pełni funkcję alkalizującą mocz i jest łączony z wyciągami roślinnymi oraz sodem cytrynianem. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na potas cytrynian oraz na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae), w tym rumianek, który jest składnikiem preparatu. Dodatkowo, należy uwzględnić alergie na substancje pomocnicze, takie jak laktoza i sacharoza, szczególnie u pacjentów z nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, nietolerancją fruktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy. W preparacie obecne są także inne ekstrakty roślinne (liście brzozy, korzeń pietruszki, naowocnia fasoli, liście borówki brusznicy), które mogą wywołać reakcje alergiczne u osób uczulonych na rośliny z rodziny selerowatych (Apiaceae) lub brzozę.
alkalizacja moczu, amiloryd, antagonista aldosteronu, antagonista receptora angiotensyny II, beta-bloker, choroba zapalna jelit, ciężka niewydolność nerek, cyklosporyna, diuretyk oszczędzający potas, eplerenon, heparyna, hiperkaliemia, inhibitor konwertazy angiotensyny, nadwrażliwość na substancje czynne, niedobór laktazy, niedobór sacharazy-izomaltazy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja fruktozy, nietolerancja galaktozy, niewydolność nerek, owrzodzenie błony śluzowej przewodu pokarmowego, potas cytrynian, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, rośliny astrowate, rośliny selerowate, sartan, spironolakton, substancje pomocnicze, takrolimus, triamteren, wyciąg z rumianku, zaburzenia gospodarki potasowej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon substancji czynnych
Rumianek – Przeciwwskazania stosowania
Rumianek (Matricaria recutita L.) jest szeroko stosowanym surowcem leczniczym w różnych formach farmaceutycznych, jednak jego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko reakcji nadwrażliwości, zwłaszcza u pacjentów uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae). Przeciwwskazaniem bezwzględnym jest nadwrażliwość na rumianek lub inne rośliny z tej rodziny, takie jak bylica pospolita, arnika, krwawnik pospolity, chryzantema, jastrun, bylica piołun czy jeżówka. Reakcje krzyżowe mogą manifestować się jako kontaktowe zapalenie skóry lub inne objawy alergiczne. W przypadku preparatów do kąpieli lub nasiadówek dodatkowo przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów z otwartymi ranami, dużymi uszkodzeniami skóry, ostrymi chorobami skóry, wysoką gorączką, ciężkimi zakażeniami, zaburzeniami krążenia oraz niewydolnością serca (zwłaszcza przy kąpielach całkowitych).
arnika, bylica pospolita, choroba skóry, ciężkie zakażenie, farmakoterapia, kontaktowe zapalenie skóry, kora dębu, korzeń prawoślazu, krwawnik pospolity, lidokaina, liść szałwii, methemoglobinemia, nadwrażliwość, nietolerancja fruktozy, niewydolność serca, otwarta rana, postać farmaceutyczna, reakcja krzyżowa, rośliny astrowate, środek miejscowo znieczulający, uszkodzenie skóry, wysoka gorączka, wywiad alergologiczny, zaburzenie krążenia - Leksykon substancji czynnych
Prawoślaz – Przeciwwskazania stosowania
Korzeń prawoślazu (Althaea officinalis L., radix) jest składnikiem wielu preparatów ziołowych stosowanych głównie w terapii dolegliwości dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania produktów zawierających korzeń prawoślazu, takich jak Bronchisan fix (1,50 g korzenia w saszetce), Gastrosan fix (0,66 g korzenia w saszetce) oraz Imupret N (wyciąg z korzenia w preparacie złożonym), jest nadwrażliwość na tę substancję czynną lub inne składniki preparatu. Szczególną uwagę należy zwrócić na obecność składników z rodziny astrowatych (Asteraceae), takich jak kwiat rumianku i ziele krwawnika pospolitego, które mogą wywoływać reakcje alergiczne u pacjentów uczulonych na rośliny z tej rodziny (np. bylica pospolita, krwawnik pospolity, chryzantema, jastrun). W preparacie Gastrosan fix dodatkowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na liść mięty pieprzowej (0,34 g w saszetce) lub mentol.
alergia krzyżowa, alkoholizm, Bronchisan fix, bylica pospolita, choroba wątroby, chryzantema, drogi oddechowe, Gastrosan fix, Imupret N, jastrun, korzeń prawoślazu, krwawnik pospolity, kwiat rumianku, liść mięty pieprzowej, mentol, nadwrażliwość, padaczka, przewód pokarmowy, reakcja krzyżowa, rośliny astrowate, wywiad alergologiczny - Leksykon substancji czynnych
Owoc kminku – Przeciwwskazania stosowania
Owoc kminku (Carum carvi L., fructus) jest stosowany w preparatach leczniczych ukierunkowanych na schorzenia układu pokarmowego, np. w Iberogast Balance, gdzie występuje jako wyciąg płynny w stężeniu 0,20 mL na 1 mL produktu (ekstrakcja 1:2,5-3,5) z użyciem 30% etanolu (V/V). Głównym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających kminek jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. Ze względu na przynależność kminku do rodziny Apiaceae, istnieje ryzyko reakcji krzyżowych u pacjentów uczulonych na inne rośliny z tej rodziny, takie jak marchew, anyż, koper włoski, kolendra, pietruszka czy selery. W preparatach złożonych, jak Iberogast Balance, dodatkowo należy uwzględnić możliwość nadwrażliwości na składniki z rodziny Asteraceae (np. rumianek, arnika, mniszek lekarski), co stanowi kolejne przeciwwskazanie.
etanol jako rozpuszczalnik ekstrakcyjny, Iberogast Balance, lek spazmolityczny, modyfikacja diety, nadwrażliwość krzyżowa, nadwrażliwość na substancję czynną, owoc kminku, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa, reakcja nadwrażliwości, rośliny astrowate, rośliny baldaszkowate, schorzenia układu pokarmowego, wyciąg płynny, zawartość etanolu w preparacie - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Angin – Heel SD –
Lek Angin-Heel SD w formie tabletek zawiera kompleks substancji czynnych: Hydrargyrum bicyanatum D8, Phytolacca americana D4, Apis mellifica D4, Arnica montana D4, Hepar sulfuris D6 oraz Atropa bella-donna D4. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na którykolwiek składnik aktywny lub substancje pomocnicze, w tym laktozę jednowodną, co wymaga szczegółowego wywiadu alergologicznego. Szczególną uwagę należy zwrócić na reakcje krzyżowe z roślinami z rodziny astrowatych (Asteraceae), takimi jak rumianek (Matricaria chamomilla) czy nagietek (Calendula officinalis), ze względu na obecność arniki górskiej (Arnica montana) w preparacie.
Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest angina paciorkowcowa, gdzie konieczne jest wdrożenie antybiotykoterapii, aby zapobiec powikłaniom takim jak gorączka reumatyczna czy kłębuszkowe zapalenie nerek. Stosowanie Angin-Heel SD w tym przypadku może opóźnić właściwe leczenie i zwiększyć ryzyko powikłań. Ponadto, preparat nie powinien być stosowany u pacjentów z podejrzeniem infekcji bakteryjnej wymagającej antybiotyków, u osób z historią reakcji alergicznych na składniki roślinne bez przeprowadzonej diagnostyki alergologicznej oraz w stanach klinicznych wymagających szybkiej interwencji specjalistycznej, takich jak obrzęk gardła, duszność, wysoka gorączka czy znaczne powiększenie węzłów chłonnych. Decyzja o zastosowaniu leku powinna opierać się na aktualnym stanie klinicznym pacjenta oraz dostępnych dowodach naukowych.
Angin-Heel SD, angina paciorkowcowa, antybiotykoterapia, apis mellifica, arnica montana, arnika górska, atropa bella-donna, diagnostyka alergologiczna, duszność, gorączka reumatyczna, hepar sulfuris, hydrargyrum bicyanatum, infekcja bakteryjna, infekcja paciorkowcowa, kłębuszkowe zapalenie nerek, laktoza jednowodna, leczenie przeciwbakteryjne, nadwrażliwość, nagietek, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, obrzęk gardła, phytolacca americana, powiększenie węzłów chłonnych, reakcja krzyżowa, reakcja uczuleniowa, rośliny astrowate, rumianek, wywiad alergologiczny, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon substancji czynnych
Ziele grindelii – Przeciwwskazania stosowania
Ziele grindelii (Grindeliae herba) jest składnikiem preparatów o działaniu przeciwkaszlowym, wykrztuśnym i przeciwzapalnym, stosowanym m.in. w lekach złożonych takich jak Echinasal. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na grindelię lub inne składniki preparatu, zwłaszcza u pacjentów uczulonych na rośliny z rodziny Asteraceae, do której należy grindelia oraz jeżówka purpurowa. Występuje ryzyko reakcji krzyżowych u osób uczulonych na rumianek, arnikę, nagietek, słonecznik czy chryzantemę. Preparaty te zawierają także substancje pomocnicze, np. sacharozę (60 g/100 g syropu) i etanol (do 1% m/m w Echinasalu), co wymaga ostrożności u pacjentów z cukrzycą, nietolerancją fruktozy, chorobami wątroby, alkoholizmem, padaczką, chorobami mózgu oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią.
AIDS, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, babka lancetowata, białaczka, choroba wątroby, choroba z autoagresji, działanie immunomodulujące, działanie przeciwkaszlowe, działanie przeciwzapalne, działanie wykrztuśne, gruźlica, jeżówka purpurowa, kolagenoza, lek immunosupresyjny, łuszczyca, nadwrażliwość, nieswoiste zapalenie jelit, nietolerancja fruktozy, owoc róży, padaczka, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa, reumatoidalne zapalenie stawów, rodzina Asteraceae, rośliny astrowate, schorzenie autoimmunologiczne, stwardnienie rozsiane, terapia immunosupresyjna, toczeń rumieniowaty układowy, zakażenie HIV, ziele grindelii - Leksykon substancji czynnych
Ziele krwawnika – Działania niepożądane
Ziele krwawnika (Achillea millefolium L., herba) jest składnikiem wielu preparatów leczniczych, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, głównie o charakterze reakcji nadwrażliwości. Najczęściej obserwowane są reakcje alergiczne skórne, takie jak wysypka rumieniowa, kontaktowe zapalenie skóry oraz świąd, a także ciężkie reakcje alergiczne, w tym duszność, obrzęk Quinckego, zapaść naczyniowa i wstrząs anafilaktyczny, zgłaszane m.in. w preparatach Hemorol i Salviasept. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej występują w preparatach Gastrovit TraviComplex i Salviasept. Ponadto, raportowano objawy neurologiczne (uczucie pieczenia, bóle głowy, drżenie mięśni, ataksja) oraz zaburzenia układu krążenia (bradykardia) i hematologiczne (methemoglobinemia), jednak częstość ich występowania pozostaje nieznana.
achillea millefolium, ataksja, ból głowy, bradykardia, ciężka reakcja alergiczna, dolegliwość żołądkowa, drżenie mięśni, działanie niepożądane, kontaktowe zapalenie błony śluzowej, kontaktowe zapalenie skóry, methemoglobinemia, nawracające owrzodzenie jamy ustnej, obrzęk Quinckego, podrażnienie błony śluzowej, reakcja liszajowa, reakcja nadwrażliwości, reakcja skórna, rośliny astrowate, świąd, uczucie pieczenia, wstrząs anafilaktyczny, wysypka rumieniowa, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zaburzenie hematologiczne, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie układu krążenia, zapaść naczyniowa, zespół pieczenia jamy ustnej, ziele krwawnika