Działania niepożądane
Skrzyp

Działania niepożądane skrzypu jako substancji czynnej

Skrzyp polny (Equisetum arvense L.) stanowi istotny składnik wielu preparatów leczniczych, występując jako składnik główny lub wchodzący w skład ekstraktów złożonych. Analiza charakterystyk produktów leczniczych zawierających tę substancję pozwala na szczegółową identyfikację potencjalnych działań niepożądanych związanych z jej stosowaniem.¹²³

Spektrum działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem skrzypu polnego manifestują się w różnych układach organizmu, jednak częstotliwość ich występowania jest stosunkowo niska. Najczęściej obserwowane są zaburzenia ze strony układu immunologicznego oraz przewodu pokarmowego, które klasyfikowane są jako rzadkie (≥1/10 000 do <1/1 000).⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

W preparatach zawierających skrzyp polny jako jeden z komponentów, obserwuje się rzadko występujące (≥1/10 000 do <1/1 000) reakcje alergiczne. Manifestują się one najczęściej w postaci wysypki, pokrzywki oraz, w przypadku produktu Nefrobonisol, reakcji nadwrażliwości u osób uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae).⁵⁶⁷

W preparacie Urosan fix odnotowano również przypadki alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa oraz świądu, jednak z nieznaną częstotliwością występowania.⁸

Zaburzenia przewodu pokarmowego

Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego stanowią drugą istotną grupę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających skrzyp. W przypadku produktu Imupret N, objawy te klasyfikowane są jako rzadkie (≥1/10 000 do <1/1 000) i obejmują: nudności, wymioty, ból brzucha, zgagę oraz biegunkę.⁹

W produkcie Urosan fix podobne objawy gastroenterologiczne (nudności, wymioty, biegunka) występują z nieznaną częstotliwością. Dodatkowo, ze względu na zawartość związków goryczowych, u osób nadwrażliwych mogą wystąpić dolegliwości żołądkowe związane z nadkwaśnością.¹⁰

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia pierwszych oznak nadwrażliwości i/lub reakcji alergicznych, rekomendowane jest natychmiastowe przerwanie stosowania produktu zawierającego skrzyp.¹¹¹²

Zgodnie z zaleceniami dotyczącymi farmakowigilancji, po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹³¹⁴¹⁵

Zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem skrzypu

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających skrzyp polny (Equisetum arvense L.) jako składnik aktywny.

Czynniki ryzyka wystąpienia działań niepożądanych

Zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po zastosowaniu preparatów zawierających skrzyp dotyczy przede wszystkim następujących grup pacjentów:

• Osoby z nadwrażliwością na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej złożonych Compositae), u których mogą wystąpić reakcje alergiczne w postaci wysypki¹⁶
• Pacjenci z predyspozycją do nadwrażliwości skórnej, u których mogą wystąpić reakcje alergiczne takie jak wysypka, pokrzywka czy świąd¹⁷¹⁸
• Osoby z nadwrażliwością na związki goryczowe, u których mogą wystąpić dolegliwości żołądkowe związane z nadkwaśnością¹⁹

Zalecenia dotyczące monitorowania i profilaktyki działań niepożądanych

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających skrzyp polny, rekomenduje się:

1. Dokładny wywiad alergologiczny przed rozpoczęciem terapii, ze szczególnym uwzględnieniem nadwrażliwości na rośliny z rodziny astrowatych²⁰
2. Monitorowanie pierwszych objawów reakcji alergicznych (wysypka, pokrzywka, świąd) oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha)²¹²²
3. Natychmiastowe przerwanie stosowania produktu w przypadku wystąpienia pierwszych oznak nadwrażliwości i/lub reakcji alergicznych²³²⁴
4. Zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych do odpowiednich organów regulacyjnych²⁵²⁶²⁷

Prawidłowa ocena stosunku korzyści do ryzyka stosowania preparatów zawierających skrzyp polny wymaga uwzględnienia potencjalnych działań niepożądanych oraz właściwego monitorowania pacjenta podczas terapii. Mimo że działania niepożądane związane ze stosowaniem tych preparatów występują rzadko lub z częstością niemożliwą do określenia na podstawie dostępnych danych, świadomość ich potencjalnego występowania jest istotna dla zapewnienia bezpieczeństwa farmakoterapii.²⁸²⁹³⁰