Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Winkrystyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania winkrystyny

Winkrystyna jest cytostatykiem wymagającym szczególnej ostrożności podczas stosowania ze względu na wysoki potencjał toksyczności. Podawanie siarczanu winkrystyny powinno odbywać się wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza z doświadczeniem w zakresie stosowania leków cytostatycznych. Strzykawki zawierające ten produkt leczniczy muszą być odpowiednio oznakowane napisem: „WINKRYSTYNA PRZEZNACZONA WYŁĄCZNIE DO PODAWANIA DOŻYLNEGO. PODANIE INNĄ DROGĄ MOŻE PROWADZIĆ DO ZGONU.”¹

Przypadkowe podanie dooponowe

Przypadkowe podanie winkrystyny drogą dooponową stanowi zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej interwencji neurochirurgicznej w celu zapobieżenia postępującemu paraliżowi, który może prowadzić do śmierci. U niewielkiej liczby pacjentów udało się zapobiec zgonowi, jednak wystąpiły u nich poważne następstwa neurologiczne o ograniczonej odwracalności.²

W przypadku nieumyślnego podania dooponowego winkrystyny, należy niezwłocznie wdrożyć następujące postępowanie ratunkowe:

• Bezpieczne usunięcie jak największej ilości płynu mózgowo-rdzeniowego poprzez dostęp lędźwiowy
• Wprowadzenie cewnika nadtwardówkowego do przestrzeni podpajęczynówkowej powyżej początkowego dostępu lędźwiowego i przeprowadzenie irygacji płynu mózgowo-rdzeniowego roztworem Ringera z dodatkiem mleczanu
• Dodanie do każdego litra roztworu Ringera z mleczanem 25 ml zamrożonego świeżego osocza (jeśli jest dostępne)
• Wprowadzenie wewnątrzkomorowego drenażu lub cewnika (zabieg wykonuje neurochirurg) i kontynuacja irygacji płynu mózgowo-rdzeniowego przy jednoczesnym usuwaniu płynu przez dostęp lędźwiowy podłączony do zamkniętego systemu drenującego
• Podawanie roztworu Ringera z mleczanem we wlewie ciągłym z szybkością 150 ml/h lub 75 ml/h (w przypadku dodania zamrożonego świeżego osocza)
• Dostosowanie szybkości wlewu w celu utrzymania stężenia białek w płynie rdzeniowym na poziomie 150 mg/dl

³

Dodatkowo, w opisanych przypadkach stosowano następujące postępowanie (choć nie jest ono niezbędne):

• Kwas folinowy dożylnie: 100 mg w szybkim wstrzyknięciu (bolus), następnie wlew z szybkością 25 mg/h przez 24 godziny, a następnie szybkie wstrzyknięcia po 25 mg co sześć godzin przez okres 1 tygodnia
• Kwas glutaminowy dożylnie: 10 g przez 24 godziny, a następnie doustnie w dawce 500 mg trzy razy na dobę przez okres jednego miesiąca
• Pirydoksyna: 50 mg co 8 godzin w formie 30-minutowego wlewu dożylnego

⁴

Kontakt ze skórą i błonami śluzowymi

Kontakt siarczanu winkrystyny z oczami może prowadzić do ciężkiego podrażnienia lub owrzodzenia rogówki, szczególnie gdy produkt podawany jest pod ciśnieniem. W przypadku kontaktu z oczami należy natychmiast przepłukać je dużą ilością wody. Jeśli podrażnienie utrzymuje się, konieczna jest konsultacja z lekarzem ogólnym lub okulistą.⁵

W przypadku kontaktu winkrystyny ze skórą, należy przemyć skórę dużą ilością wody, następnie umyć łagodnym mydłem i dokładnie spłukać wodą.⁶

Wynaczynienie

Podczas podawania winkrystyny należy bezwzględnie unikać wynaczynienia. W przypadku wystąpienia wynaczynienia należy natychmiast przerwać wstrzykiwanie produktu leczniczego i podać pozostałą dawkę do innej żyły. Miejscowe podanie hialuronidazy (250 j.m./ml, 1 ml podskórnie w okolicy zmiany) oraz umiarkowane ogrzewanie miejsca wynaczynienia może pomóc w rozprowadzeniu leku oraz zmniejszyć dyskomfort i ryzyko zapalenia tkanki łącznej. Na oddziale prowadzącym leczenie winkrystyną powinien być dostępny szpitalny zestaw do postępowania w przypadku wynaczynienia leków cytostatycznych.⁷

Mielotoksyczność

Leczenie winkrystyną wiąże się z ryzykiem wystąpienia leukopenii, dlatego zarówno lekarz, jak i pacjent powinni zwracać szczególną uwagę na możliwość wystąpienia zakażeń. W przypadku wystąpienia leukopenii należy wdrożyć odpowiednie postępowanie i starannie rozważyć termin podania kolejnej dawki leku. Przed podaniem każdej dawki winkrystyny konieczne jest wykonanie pełnego badania morfologii krwi z rozmazem.⁸

U pacjentów z wcześniejszym zahamowaniem czynności szpiku kostnego spowodowanym leczeniem lub samą chorobą, istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia leukopenii i trombocytopenii. Takie przypadki wymagają dokładniejszego monitorowania parametrów hematologicznych.⁹

Neurotoksyczność

Szczególną ostrożność należy zachować podczas leczenia winkrystyną u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami neurologicznymi. Konieczna jest uważna obserwacja pacjenta w przypadku jednoczesnego stosowania winkrystyny z innymi lekami o potencjalnym działaniu neurotoksycznym.¹⁰

Neurotoksyczne działanie siarczanu winkrystyny może ulegać sumowaniu z działaniem innych środków neurotoksycznych lub nasilać się wskutek napromieniania rdzenia kręgowego czy współistniejących chorób neurologicznych. Pacjenci w podeszłym wieku mogą wykazywać zwiększoną wrażliwość na neurotoksyczne działanie winkrystyny.¹¹

Zaburzenia czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby może dochodzić do zwiększenia stężenia winkrystyny we krwi i wydłużenia jej okresu półtrwania w osoczu, co prowadzi do nasilenia działań niepożądanych. Wynika to z faktu, że winkrystyna jest metabolizowana głównie w wątrobie. Winkrystyny nie należy podawać pacjentom poddawanym radioterapii, jeśli pole promieniowania obejmuje wątrobę.¹²

Monitorowanie parametrów podczas leczenia

Przed rozpoczęciem terapii winkrystyną oraz w jej trakcie, a także przed każdym cyklem leczenia, należy ocenić czynność wątroby i nerek, wykonać badanie morfologii krwi oraz przeprowadzić ocenę funkcji neurologicznych. W przypadku wystąpienia objawów zahamowania czynności szpiku kostnego, kolejną dawkę należy podać dopiero po dokładnej ocenie stanu klinicznego pacjenta. Podobne zasady dotyczą pacjentów, u których wystąpiły objawy neurologiczne, ponieważ kontynuacja leczenia może prowadzić do rozwoju ciężkich neuropatii.¹³

Wtórne nowotwory złośliwe

U pacjentów poddanych chemioterapii winkrystyną w skojarzeniu z innymi przeciwnowotworowymi lekami o udokumentowanym działaniu rakotwórczym obserwowano rozwój wtórnych nowotworów złośliwych. Rola, jaką winkrystyna odgrywa w powstawaniu tych nowotworów, nie została jednoznacznie ustalona.¹⁴

Dodatkowe środki ostrożności

Zaleca się stosowanie profilaktyki przeciwzaparciowej, w tym modyfikacji diety oraz stosowania środków przeczyszczających, szczególnie laktulozy.¹⁵

Należy zachować szczególną ostrożność podczas podawania winkrystyny pacjentom z chorobą niedokrwienną serca.¹⁶

W okresie indukcji remisji ostrej białaczki może wystąpić ostre podwyższenie stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi. Dlatego stężenie kwasu moczowego powinno być często oznaczane w ciągu pierwszych 3-4 tygodni leczenia lub należy wdrożyć odpowiednie działania profilaktyczne zapobiegające wystąpieniu neuropatii wywołanej przez kwas moczowy.¹⁷

Antykoncepcja

Kobiety i mężczyźni wykazujący aktywność seksualną podczas leczenia winkrystyną oraz do 6 miesięcy po jego zakończeniu powinni stosować skuteczne metody antykoncepcji.¹⁸

Substancje pomocnicze

Vincristine Teva zawiera mniej niż 1 mmol sodu (23 mg) w fiolce, co oznacza, że produkt uznaje się za „wolny od sodu”.¹⁹