Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Talidomid

Wpływ talidomidu na płodność, ciążę i laktację

Talidomid, substancja czynna zawarta w leku Thalidomide Accord 50 mg kapsułki twarde, wykazuje silne działanie teratogenne, co powoduje konieczność stosowania szczególnych środków ostrożności oraz przestrzegania restrykcyjnych procedur dotyczących pacjentów przyjmujących ten lek. Wszystkie informacje przedstawione poniżej muszą być bezwzględnie przekazane pacjentom przez lekarza prowadzącego leczenie.¹

Działanie teratogenne talidomidu

Talidomid jest uznawany za substancję o wyjątkowo silnym działaniu teratogennym. Wykazano, że u około 30% przypadków ekspozycji płodu na talidomid dochodzi do powstania poważnych i zagrażających życiu wad wrodzonych. Do najczęściej obserwowanych wad rozwojowych należą:²

• Ektromelia (amelia, fokomelia, hemimelia) kończyn górnych i/lub dolnych
• Mikrocja z niedrożnością lub brakiem zewnętrznego przewodu słuchowego
• Uszkodzenia ucha środkowego lub wewnętrznego (występujące rzadziej)
• Uszkodzenia oczu (wrodzony brak oczu, małoocze)
• Wrodzona choroba serca
• Nieprawidłowy rozwój nerek

³

Oprócz wymienionych powyżej, opisywano również inne, rzadziej występujące wady rozwojowe związane z ekspozycją na talidomid w okresie ciąży.⁴

Przeciwwskazania w ciąży

Talidomid jest bezwzględnie przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży oraz u kobiet mogących zajść w ciążę, chyba że spełnione są wszystkie warunki Programu Zapobiegania Ciąży. Lekarz musi szczegółowo i jednoznacznie poinformować pacjentkę o tym przeciwwskazaniu.⁵

W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia ciąży u pacjentki leczonej talidomidem, terapia musi zostać natychmiast przerwana. Pacjentkę należy bezzwłocznie skierować do lekarza specjalisty lub lekarza z doświadczeniem w teratologii w celu przeprowadzenia szczegółowych badań diagnostycznych i uzyskania specjalistycznej porady medycznej.⁶

Wymagania dotyczące antykoncepcji

Antykoncepcja u kobiet

Kobiety mogące zajść w ciążę, które są leczone talidomidem, muszą przestrzegać rygorystycznych zasad dotyczących antykoncepcji. Obowiązkowe jest stosowanie co najmniej jednej skutecznej metody antykoncepcji przez następujące okresy:⁷

• Co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia talidomidem
• Przez cały okres leczenia, włączając w to okresy przerwania dawkowania
• Co najmniej 4 tygodnie po zakończeniu leczenia talidomidem

⁸

Antykoncepcja u mężczyzn

Ze względu na stwierdzenie obecności talidomidu w nasieniu, wszyscy pacjenci płci męskiej przyjmujący talidomid muszą stosować prezerwatywy podczas stosunków seksualnych z kobietą w ciąży lub mogącą zajść w ciążę, która nie stosuje skutecznej antykoncepcji. Wymóg ten obowiązuje:⁹

• Przez cały okres terapii talidomidem
• W okresach przerwania dawkowania
• Przez co najmniej 7 dni po zakończeniu leczenia

¹⁰

Istotnym jest, że wymóg stosowania prezerwatyw dotyczy również mężczyzn, którzy zostali poddani wazektomii, co wynika z możliwej obecności talidomidu w płynie nasiennym nawet pomimo braku plemników.¹¹

W przypadku, gdy partnerka pacjenta płci męskiej przyjmującego talidomid zajdzie w ciążę, należy ją niezwłocznie skierować do specjalisty teratologa lub lekarza posiadającego doświadczenie w dziedzinie teratologii w celu przeprowadzenia szczegółowej oceny i uzyskania specjalistycznej porady medycznej.¹²

Wpływ na karmienie piersią

Aktualne dane naukowe nie dostarczają jednoznacznych informacji, czy talidomid przenika do mleka ludzkiego. W związku z tym należy kierować się zasadą ostrożności i założyć, że taka możliwość istnieje.¹³

Wyniki badań przeprowadzonych na modelach zwierzęcych potwierdziły, że talidomid przenika do mleka. Z tego powodu pacjentki przyjmujące talidomid powinny zostać poinformowane o konieczności przerwania karmienia piersią na czas leczenia.¹⁴

Wpływ na płodność

Przeprowadzone badania na królikach nie wykazały negatywnego wpływu talidomidu na wskaźniki płodności zarówno u samic, jak i samców. Jednakże u samców królików zaobserwowano zmiany zwyrodnieniowe w obrębie jąder, co może sugerować potencjalne ryzyko wpływu na męski układ rozrodczy, choć bezpośredni wpływ na płodność nie został potwierdzony.¹⁵

Obowiązki lekarza w zakresie informowania pacjenta

Lekarz przepisujący lek Thalidomide Accord musi dokładnie poinformować pacjenta o wszystkich aspektach związanych z wpływem talidomidu na płodność, ciążę i laktację. Szczególnie istotne jest przekazanie następujących informacji:¹⁶

• Szczegółowe wyjaśnienie działania teratogennego talidomidu i powodowanych przez niego wad wrodzonych
• Informacja o bezwzględnym przeciwwskazaniu do stosowania talidomidu w ciąży
• Dokładne omówienie zasad antykoncepcji (zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn)
• Informacja o konieczności natychmiastowego zgłaszania podejrzenia ciąży
• Omówienie procedur postępowania w przypadku zajścia w ciążę
• Wyjaśnienie konieczności przerwania karmienia piersią podczas terapii talidomidem

¹⁷

Lekarz ma obowiązek upewnić się, że pacjent w pełni zrozumiał przekazane informacje i jest świadomy wszystkich zagrożeń związanych z terapią talidomidem. Konieczne jest również uzyskanie pisemnego potwierdzenia od pacjenta o przyjęciu tych informacji do wiadomości zgodnie z wymogami Programu Zapobiegania Ciąży.¹⁸