Działania niepożądane
Syldenafil

Profil bezpieczeństwa syldenafilu

Profil bezpieczeństwa syldenafilu oparto na danych dotyczących 9570 pacjentów w 74 badaniach klinicznych prowadzonych metodą podwójnie ślepej próby i kontrolowanych placebo. Do działań niepożądanych najczęściej zgłaszanych przez pacjentów przyjmujących syldenafil w badaniach klinicznych należały: ból głowy, nagłe zaczerwienienie twarzy, niestrawność, zatkany nos, zawroty głowy, nudności, uderzenia gorąca, zaburzenia widzenia, widzenie na niebiesko oraz niewyraźne widzenie.¹

Dane dotyczące działań niepożądanych gromadzone w ramach monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii po dopuszczeniu syldenafilu do obrotu dotyczą okresu ponad 10 lat. Ponieważ nie wszystkie działania niepożądane są zgłaszane podmiotowi odpowiedzialnemu i wprowadzane do bazy danych dotyczących bezpieczeństwa, nie jest możliwe rzetelne ustalenie częstości występowania tychże działań.²

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia układu nerwowego

Wśród poważnych neurologicznych działań niepożądanych syldenafilu wymienia się: udar naczyniowy mózgu, przemijający napad niedokrwienny, drgawki, drgawki nawracające oraz omdlenie. Należą one do rzadkich działań niepożądanych (≥1/10 000 do <1/1000), jednak ich wystąpienie może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta.³

Najczęstszym działaniem niepożądanym związanym z układem nerwowym jest ból głowy, który występuje bardzo często (≥1/10), co czyni go jednym z najczęstszych objawów w ogóle obserwowanych podczas terapii syldenafilem.⁴

Zaburzenia oka

Szczególnie niebezpieczne są zaburzenia dotyczące narządu wzroku. Do rzadkich, ale poważnych działań niepożądanych należą: przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego niezwiązana z zapaleniem tętnic (NAION), zamknięcie naczyń siatkówki, krwotok siatkówkowy, retinopatia miażdżycowa, a także ubytki pola widzenia i jaskra. Wymienione powikłania mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia wzroku.⁵

Częściej występują zaburzenia widzenia barwnego (w tym widzenie na zielono, widzenie na niebiesko, widzenie na czerwono, widzenie na żółto), zaburzenia widzenia oraz niewyraźne widzenie. Te działania niepożądane są klasyfikowane jako częste (≥1/100 do <1/10).⁶

Zaburzenia serca i układu naczyniowego

Do najbardziej niebezpiecznych działań niepożądanych związanych z układem sercowo-naczyniowym należą: nagła śmierć sercowa, zawał mięśnia sercowego, arytmia komorowa, migotanie przedsionków oraz niestabilna dławica piersiowa. Są to rzadkie działania niepożądane, ale ich wystąpienie stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.⁷

Należy zaznaczyć, że część z tych poważnych działań niepożądanych dotyczących układu sercowo-naczyniowego była zgłaszana jedynie po dopuszczeniu leku do obrotu.⁸

Inne poważne działania niepożądane

Do rzadkich, ale potencjalnie zagrażających życiu reakcji skórnych należą: zespół Stevensa-Johnsona (SJS) oraz martwica toksyczna naskórka (TEN). Są to ciężkie niepożądane reakcje skórne, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.⁹

Szczególną uwagę należy zwrócić również na priapizm – długotrwałą, bolesną erekcję, która utrzymuje się pomimo braku stymulacji seksualnej. Jest to stan wymagający pilnej interwencji medycznej, ponieważ może prowadzić do trwałego uszkodzenia tkanki prącia.¹⁰

Tabela działań niepożądanych

¹¹

* Zgłaszane tylko po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu.
** Zaburzenia widzenia barwnego: widzenie na zielono, chromatopsja, widzenie na niebiesko, widzenie na czerwono, widzenie na żółto.
*** Zaburzenia łzawienia: zespół suchego oka, zaburzenie łzawienia, zwiększone łzawienie.¹²

Szczegółowe omówienie częstych działań niepożądanych

Ból głowy – najczęściej zgłaszane działanie niepożądane, występujące bardzo często (≥1/10). Pojawia się jako rezultat rozszerzenia naczyń krwionośnych w wyniku działania syldenafilu. Zwykle ma charakter umiarkowany i ustępuje samoistnie. W przypadku silnych dolegliwości można zastosować leki przeciwbólowe.¹³

Nagłe zaczerwienienie i uderzenia gorąca – często występujące objawy (≥1/100 do <1/10), spowodowane rozszerzeniem naczyń krwionośnych, szczególnie w obrębie twarzy i górnej połowy ciała. Objawy te są zwykle przejściowe i ustępują samoistnie.¹⁴

Niestrawność – częste działanie niepożądane (≥1/100 do <1/10), które może manifestować się jako uczucie pełności, dyskomfort w nadbrzuszu, zgaga. Objawy te zwykle mają charakter łagodny i przemijający.¹⁵

Uczucie zatkanego nosa – częste działanie niepożądane (≥1/100 do <1/10), wynikające z rozszerzenia naczyń krwionośnych w błonie śluzowej nosa. Może być odczuwane jako utrudnione oddychanie przez nos.¹⁶

Zaburzenia widzenia – w tym zaburzenia widzenia barwnego, niewyraźne widzenie występują często (≥1/100 do <1/10). Syldenafil może wpływać na działanie fosfodiesterazy typu 6 obecnej w siatkówce oka, co prowadzi do przejściowych zaburzeń widzenia, zwłaszcza postrzegania kolorów (najczęściej jako niebieskawa poświata).¹⁷

Rzadkie, ale poważne działania niepożądane – szczegółowy opis

Powikłania sercowo-naczyniowe – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) mogą wystąpić poważne incydenty sercowo-naczyniowe, takie jak zawał mięśnia sercowego, nagła śmierć sercowa czy arytmia komorowa. Ryzyko jest szczególnie wysokie u pacjentów z istniejącymi chorobami układu krążenia, po niedawno przebytym zawale lub udarze, z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym lub przyjmujących azotany. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia syldenafilem niezbędna jest dokładna ocena stanu układu sercowo-naczyniowego.¹⁸

Przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego (NAION) – rzadkie (≥1/10 000 do <1/1000), ale poważne powikłanie okulistyczne, które może prowadzić do nagłej, bezbolesnej utraty widzenia lub znacznego pogorszenia ostrości wzroku. Ryzyko jest zwiększone u pacjentów z czynnikami ryzyka jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, palenie tytoniu oraz u osób powyżej 50. roku życia.¹⁹

Priapizm – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) występujący stan przedłużonej erekcji (trwającej ponad 4 godziny), który jest stanem nagłym wymagającym pilnej interwencji medycznej. Nieleczony priapizm może prowadzić do trwałego uszkodzenia tkanki prącia i nieodwracalnej impotencji.²⁰

Zespół Stevensa-Johnsona (SJS) i martwica toksyczna naskórka (TEN) – są to rzadkie (≥1/10 000 do <1/1000), ale zagrażające życiu ciężkie reakcje skórne, charakteryzujące się złuszczaniem naskórka i błon śluzowych. Objawy obejmują najpierw gorączkę i objawy grypopodobne, a następnie bolesną wysypkę, która rozprzestrzenia się i przekształca w pęcherze. Wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i hospitalizacji.²¹

Utrata słuchu – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) zgłaszano przypadki nagłej utraty słuchu lub pogorszenia słuchu, czasem z towarzyszącymi zawrotami głowy i szumem w uszach. W wielu przypadkach utrata słuchu była przejściowa, ale opisywano również przypadki trwałego upośledzenia słuchu.²²

Incydenty neurologiczne – do rzadkich (≥1/10 000 do <1/1000) działań niepożądanych należą udar mózgu, przemijający napad niedokrwienny (TIA) oraz drgawki. Ryzyko jest szczególnie wysokie u pacjentów z już istniejącymi czynnikami ryzyka chorób naczyniowych mózgu.²³

Szczególne populacje pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku (≥65 lat) należy zachować szczególną ostrożność ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony układu sercowo-naczyniowego. W tej grupie pacjentów częściej występują choroby współistniejące i polipragmazja, co może zwiększać ryzyko interakcji lekowych.²⁴

Pacjenci z chorobami współistniejącymi

Szczególne ryzyko działań niepożądanych występuje u pacjentów z:

• Chorobami układu sercowo-naczyniowego – zwiększone ryzyko incydentów sercowych²⁵
• Zaburzeniami okulistycznymi – zwiększone ryzyko powikłań ocznych, zwłaszcza NAION²⁶
• Chorobami neurologicznymi – zwiększone ryzyko incydentów neurologicznych²⁷
• Zaburzeniami krzepnięcia krwi lub aktywną chorobą wrzodową – zwiększone ryzyko krwawień²⁸

Monitorowanie i postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Pacjent powinien niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną w przypadku wystąpienia następujących objawów:

• Ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca – mogą wskazywać na poważne problemy sercowo-naczyniowe²⁹
• Nagła utrata lub pogorszenie widzenia – może wskazywać na NAION lub inne poważne zaburzenia okulistyczne³⁰
• Nagła utrata słuchu, zwłaszcza jednostronna, z towarzyszącym lub bez szumu w uszach³¹
• Erekcja utrzymująca się ponad 4 godziny (priapizm) – wymaga natychmiastowej interwencji urologicznej³²
• Rozległa wysypka, powstawanie pęcherzy na skórze i błonach śluzowych – mogą wskazywać na SJS lub TEN³³
• Silny ból głowy, zaburzenia widzenia, mowy lub równowagi, drętwienie lub osłabienie kończyn – mogą wskazywać na udar mózgu lub TIA³⁴

Należy pamiętać, że po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁵